احمد بن عامر طائی

آشنایی اجمالی

ابوالجعد احمد بن عامر بن سلیمان بن صالح بن وهب بن عامر طائی، از محدثان طبقه ششم^[۱] و از نسل عامر بن حسان بن شریح است که حسان در جنگ صفین و عامر در کربلا به شهادت رسیدند^[۲]. وی در اوایل عمر در بغداد می‌زیست و سپس به سامرا مهاجرت کرد^[۳]. احمد بن عامر از اصحاب امام رضا، امام هادی و امام عسکری(ع) بود^[۴]. وی در سال ۱۹۴ ق با امام رضا(ع) دیدار کرد^[۵] و از آن حضرت روایت کرده است^[۶]. فرزندش عبدالله نقل کرده است که پدرش مؤذن امام هادی و امام عسکری(ع) بوده است^[۷]. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان فرزندش عبدالله^[۸] و ابراهیم بن هاشم می‌باشند^[۹].

درباره شخصیت احمد بن عامر، میان علما و رجال‌نویسان اختلاف است؛ هرچند در منابع متقدم شیعه جرح و تعدیلی برای وی صراحتاً ذکر نشده و از این رو برخی رجالیان وی را مجهول دانسته‌اند^[۱۰]، اما گروهی از رجالیان اهل سنت چون ذهبی، ابن جوزی و ابن حجر عسقلانی نسخه روایی وی را باطل و جعلی دانسته و صراحتاً او یا فرزندش را متهم به جعل حدیث کرده‌اند^[۱۱]. در مقابل، بزرگانی از علما بر اعتبار وی تأکید کرده‌اند. نجاشی نسخه روایی او را نیکو توصیف کرده است^[۱۲]. میرزای نوری نیز آن را از اصول معتبره شمرده و از همین رو وی را فردی موثق دانسته است^[۱۳]. افزون بر این، آیت‌الله بروجردی سند این نسخه را به دلیل عمر طولانی راوی، بسیار عالی و باواسطه‌های اندک ارزیابی کرده^[۱۴] و علامه شوشتری نیز با استناد به مؤذن بودن وی برای دو امام، مدح او را برداشت نموده است^[۱۵].

وی به سال ۱۵۷ ق زاده شد^[۱۶] و به قرینه نقل روایات، دست‌کم تا سال ۲۶۰ ق زنده بود و با عمری بیش از صد سال، از معمرین به شمار می‌آمد^[۱۷]. از تاریخ دقیق وفات وی گزارشی ثبت نشده، اما کتابی که روایات امام رضا(ع) را در آن گردآوری نموده و با عناوینی نظیر «الرضویات»، «صحیفة الرضا»، «مسند الرضا» و «نسخة الرضا(ع)» مشهور است، از آثار اوست^[۱۸].^[۱۹]

جستارهای وابسته

منابع

جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۲
جمعی از پژوهشگران، فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۱

پانویس

↑ فإن أحمد بن عامر فیما رتبناه من الطبقات کان من الطبقة السادسة؛ فهرس التراث، ج۱، ص۲۱۰.
↑ رجال النجاشی، ج۱، ص۲۵۰ و ج۲، ص۳۵.
↑ سکن سر من رأی و حدث بها عن علی بن موسی الرضا، روی عن ابنه عبدالله، و ابراهیم بن رجاء المقرئ؛ تاریخ بغداد، ج۵، ص۹۶، ش۲۴۷۵.
↑ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۱، ص۳۳۲.
↑ رجال النجاشی، ج۱، ص۲۵۰ و ج۲، ص۳۵.
↑ رجال الطوسی، ص۳۶۷.
↑ رجال النجاشی، ج۱، ص۲۵۰ و ج۲، ص۳۵.
↑ رجال الطوسی، ص۳۶۷.
↑ عیون اخبار الرضا(ع)، ج۱، ص۲۴۸.
↑ المفید من معجم رجال الحدیث، ص۳۰، ش۶۱۱ و ۶۸۹، ش۱۴۰۴۱.
↑ ذهبی در تاریخ الإسلام نوشته است: "عبدالله بن أحمد بن عامر. أبوالقاسم الطائی. عن أبیه عن علی بن موسی الرضا بنسخة" تاریخ الإسلام، ج۲۴، ص۱۴۹.
در میزان الاعتدال: "عبدالله بن أحمد بن عامر، عن أبیه، عن علی الرضا، عن آبائه بتلک النسخة الموضوعة الباطلة، ما تنفک عن وضعه أو وضع أبیه" میزان الاعتدال، ج۲، ص۱۳۹۰ ش۴۲۰۰.
ابن العجمی می‌نویسد: "أحمد بن عامر ذکر الذهبی فی ترجمة ولده عبدالله بن أحمد بن عامر عن أبیه عن علی الرضا عن آبائه بتلک النسخة الموضوعة الباطلة ما تنفک عن وضعه أو وضع ابنه و ذکر ابن الجوزی فی حدیث عن أبیه عن علی بن موسی عن آبائه فی ذکر ملک أولاد العباس و لبسهم السواد قال إبن الجوزی هو محل التهمة و ذکره أیضاً فی فضل العباس فقال المتهم به عبدالله بن أحمد بن عامر أو أبوه" الکشف الحثیث، ص۴۶، ش۴۶.
ابن حجر عسقلانی نوشته است: "أحمد بن عامر الطائی، له ذکر فی الأصل فی ترجمة ابنه عبدالله و قال ابن الجوزی فی الموضوعات هو محل التهمة و تکلم فیه البیهقی فی الشعب" لسان المیزان، ج۱، ص۱۹۰، ش۶۰۳.
↑ رجال النجاشی، ص۱۰۰، ش۲۵۰.
↑ "و مر أنها من الأصول المعتبرة، التی أخرجت أخبارها شیوخ الطائفة فی مجامیعهم، بطرقهم التی تنتهی إلیه عن أبیه عن الرضا(ع). و منه یعلم أنه ثقة مسکون إلیه" مستدرک الوسائل، الخاتمة ج۸، ص۱۴۴، ش۱۵۴۴.
↑ فهرس التراث، ج۱، ص۲۱۰.
↑ کما أن عدم عنوان الخلاصة له بعد کونه مؤذناً للعسکریین(ع) کما نقله النجاشی عن ابنه - و هو نوع مدح - فی غیر محله؛ قاموس الرجال، ج۱، ص۴۸۴، ش۳۹۷.
یکی از محققان می‌نویسد: قد وقع فی نسخة النجاشی تصحیف و الصحیح فیه: «و کان أبی مؤدیهما» أی صار باب الإمامین الذین شاهدهما کما یظهر بالتأمل الکامل للفصل؛ فهرس التراث، ج۱، ص۲۱۰ - ۲۱۱.
↑ ر.ک: رجال النجاشی، ص۱۰۰، ش۲۵۰.
↑ ر.ک: تنقیح المقال، ج۶، ص۱۹۶ - ۱۹۸، ش۱۰۴۹؛ أعیان الشیعة، ج۲، ص۶۲۳؛ قاموس الرجال، ج۱، ص۴۸۳ - ۴۸۴، ش۳۹۷؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۱، ص۳۳۳، ش۱۰۶۱.
↑ ر.ک: الذریعة، ج۱۱، ص۲۴۰، ش۱۴۶۳، ج۱۵، ص۱۷، ش۹۲؛ ج۲۱، ص۲۶، ش۳۷۸۱، ج۲۴، ص۱۴۹، ش۷۴۹؛ الذریعه، ج۱۷، ص۲۶۲ و ج۲۴، ص۱۴۹.
↑ جمعی از پژوهشگران، فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۱، ص۱۴۲-۱۴۳.
ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۲، ص۳۱۴-۳۱۶.

[1] فإن أحمد بن عامر فیما رتبناه من الطبقات کان من الطبقة السادسة؛ فهرس التراث، ج۱، ص۲۱۰.

[2] رجال النجاشی، ج۱، ص۲۵۰ و ج۲، ص۳۵.

[3] سکن سر من رأی و حدث بها عن علی بن موسی الرضا، روی عن ابنه عبدالله، و ابراهیم بن رجاء المقرئ؛ تاریخ بغداد، ج۵، ص۹۶، ش۲۴۷۵.

[4] مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۱، ص۳۳۲.

[5] رجال النجاشی، ج۱، ص۲۵۰ و ج۲، ص۳۵.

[6] رجال الطوسی، ص۳۶۷.

[7] رجال النجاشی، ج۱، ص۲۵۰ و ج۲، ص۳۵.

[8] رجال الطوسی، ص۳۶۷.

[9] عیون اخبار الرضا(ع)، ج۱، ص۲۴۸.

[10] المفید من معجم رجال الحدیث، ص۳۰، ش۶۱۱ و ۶۸۹، ش۱۴۰۴۱.

[11] ذهبی در تاریخ الإسلام نوشته است: "عبدالله بن أحمد بن عامر. أبوالقاسم الطائی. عن أبیه عن علی بن موسی الرضا بنسخة" تاریخ الإسلام، ج۲۴، ص۱۴۹.
در میزان الاعتدال: "عبدالله بن أحمد بن عامر، عن أبیه، عن علی الرضا، عن آبائه بتلک النسخة الموضوعة الباطلة، ما تنفک عن وضعه أو وضع أبیه" میزان الاعتدال، ج۲، ص۱۳۹۰ ش۴۲۰۰.
ابن العجمی می‌نویسد: "أحمد بن عامر ذکر الذهبی فی ترجمة ولده عبدالله بن أحمد بن عامر عن أبیه عن علی الرضا عن آبائه بتلک النسخة الموضوعة الباطلة ما تنفک عن وضعه أو وضع ابنه و ذکر ابن الجوزی فی حدیث عن أبیه عن علی بن موسی عن آبائه فی ذکر ملک أولاد العباس و لبسهم السواد قال إبن الجوزی هو محل التهمة و ذکره أیضاً فی فضل العباس فقال المتهم به عبدالله بن أحمد بن عامر أو أبوه" الکشف الحثیث، ص۴۶، ش۴۶.
ابن حجر عسقلانی نوشته است: "أحمد بن عامر الطائی، له ذکر فی الأصل فی ترجمة ابنه عبدالله و قال ابن الجوزی فی الموضوعات هو محل التهمة و تکلم فیه البیهقی فی الشعب" لسان المیزان، ج۱، ص۱۹۰، ش۶۰۳.

[12] رجال النجاشی، ص۱۰۰، ش۲۵۰.

[13] "و مر أنها من الأصول المعتبرة، التی أخرجت أخبارها شیوخ الطائفة فی مجامیعهم، بطرقهم التی تنتهی إلیه عن أبیه عن الرضا(ع). و منه یعلم أنه ثقة مسکون إلیه" مستدرک الوسائل، الخاتمة ج۸، ص۱۴۴، ش۱۵۴۴.

[14] فهرس التراث، ج۱، ص۲۱۰.

[15] کما أن عدم عنوان الخلاصة له بعد کونه مؤذناً للعسکریین(ع) کما نقله النجاشی عن ابنه - و هو نوع مدح - فی غیر محله؛ قاموس الرجال، ج۱، ص۴۸۴، ش۳۹۷.
یکی از محققان می‌نویسد: قد وقع فی نسخة النجاشی تصحیف و الصحیح فیه: «و کان أبی مؤدیهما» أی صار باب الإمامین الذین شاهدهما کما یظهر بالتأمل الکامل للفصل؛ فهرس التراث، ج۱، ص۲۱۰ - ۲۱۱.

[16] ر.ک: رجال النجاشی، ص۱۰۰، ش۲۵۰.

[17] ر.ک: تنقیح المقال، ج۶، ص۱۹۶ - ۱۹۸، ش۱۰۴۹؛ أعیان الشیعة، ج۲، ص۶۲۳؛ قاموس الرجال، ج۱، ص۴۸۳ - ۴۸۴، ش۳۹۷؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۱، ص۳۳۳، ش۱۰۶۱.

[18] ر.ک: الذریعة، ج۱۱، ص۲۴۰، ش۱۴۶۳، ج۱۵، ص۱۷، ش۹۲؛ ج۲۱، ص۲۶، ش۳۷۸۱، ج۲۴، ص۱۴۹، ش۷۴۹؛ الذریعه، ج۱۷، ص۲۶۲ و ج۲۴، ص۱۴۹.

[19] جمعی از پژوهشگران، فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۱، ص۱۴۲-۱۴۳.
ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۲، ص۳۱۴-۳۱۶.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]

[۱۹]