احمد بن محمد بن عیسی اشعری قمی

آشنایی اجمالی

ابوجعفر احمد بن محمد بن عیسی بن عبدالله بن سعد اشعری قمی، از بنی ذخران بن عوف، از اصحاب سه امام یعنی امام رضا، امام جواد و امام هادی(ع) بود^[۱]. احمد بن محمد بن عیسی تنها از امام هادی(ع) بی‌واسطه روایت کرده است^[۲]. روایاتی نیز نقل شده که دلالت دارد که وی دوران امام جواد(ع) را نیز درک کرده است^[۳]. احمد بن محمد بن عیسی افزون بر امامان معصوم، از محدثانی همچون حسن بن علی وشاء، حسن بن علی بن فضال و محمد بن اسماعیل بن بزیع حدیث آموخته و روایت کرده است^[۴]. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین احمد بن ادریس ابو علی اشعری^[۵]، سعد بن عبدالله^[۶] و علی بن ابراهیم قمی^[۷] می‌باشند.

درباره شخصیت احمد بن محمد بن عیسی، با وجود اتفاق نظر بر جلالت وی، طبق روایتی که در الکافی نقل شده مدعی شده‌اند که وی اهل تجسس بوده و عرب را بر عجم ترجیح می‌داده است^[۸]. در مقابل، بزرگانی چون علامه مجلسی، خواجویی، ابوعلی حائری و آیت‌الله خویی با تأکید بر ضعف سند این روایت به دلیل مجهول بودن راوی، بر وثاقت وی تأکید کرده‌اند^[۹]. نجاشی نوشته است: وی شیخ قمی‌ها، سرشناس و فقیه بی‌رقیب آنان و رئیس ایشان بود که با حاکم دیدار می‌کرد^[۱۰]. شیخ طوسی نیز اوصاف مشابهی برای وی بیان کرده^[۱۱] و صراحتاً او را موثق دانسته است^[۱۲]. وی با استفاده از جایگاه خود بر عملکرد محدثان نظارت داشت و راویان ضعیف یا غالی چون ابوسمینه^[۱۳]، سهل بن زیاد آدمی^[۱۴] و احمد بن محمد بن خالد برقی^[۱۵] را از قم اخراج کرد.

تاریخ دقیق وفات وی معلوم نیست، ولی به تصریح منابع وی اندکی پس از تشییع جنازه احمد بن محمد بن خالد برقی به سال ۲۸۱ درگذشته است^[۱۶]؛ کتاب‌های التوحید، فضل النبی، المتعه، النوادر، الناسخ و المنسوخ^[۱۷]، الطب الکبیر، الطب الصغیر و المکاسب^[۱۸] نیز از آثار اوست^[۱۹].

جستارهای وابسته

منابع

جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۳

پانویس

↑ ر.ک: رجال الطوسی، ص۳۵۱ (ش۵۱۹۷)، ۳۷۳ (ش۵۵۱۹) و ۳۸۰ (ش ۵۶۳۲).
↑ «کَتَبَ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی إِلَی عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ(ع) امْرَأَةٌ أَرْضَعَتْ عَنَاقاً مِنَ الْغَنَمِ بِلَبَنِهَا حَتَّی فَطَمَتْهَا فَکَتَبَ(ع): فِعْلٌ مَکْرُوهٌ وَ لَا بَأْسَ بِهِ» من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص۳۳۴، ح۴۱۹۵؛ الکافی، ج۶، ص۲۵۰، ح۴؛ تهذیب الأحکام، ج۷، ص۳۲۵، ح۱۳۳۸.
↑ الکافی، ج۱، ص۳۲۴، ح۲.
↑ تفسیر کنز الدقائق، ج۲، ص۶۷، ۲۳۴، ۲۸۳ و ۳۶۶، ج۳، ص۱۷۳، ۲۳۴، ۳۳۳ و ۳۷۲، ج۴، ص۳۷ و ۳۶۶ و ۴۴۳، ج۲، ص۲۱۴ و ۴۶۱، ج۵، ص۲۵۵، ج۶، ص۱۷۸، ج۷، ص۳۸۲.
↑ تفسیر کنز الدقائق، ج۴، ص۴۱۵، ج۶، ص۲۹۰، و....
↑ تفسیر کنز الدقائق، ج۲، ص۳۴۳ و ۳۸۰.
↑ مفید، الأمالی، ص۲۲۶، ح۴؛ رجال النجاشی، ص۸۳، ش۱۹۸.
↑ "لکن لجهالة الخیرانی واشتهار فضله وعلو شأنه لم یعتن الأصحاب به"؛ (مرآة العقول، ج۳، ص۳۸۵).
↑ الرسائل الفقهیه، ج۱، ص۳۴۶؛ منتهی المقال، ج۱، ص۳۴۰؛ معجم رجال الحدیث، ج۳، ص۸۸، ش۹۰۲ و ج۲۴، ص۱۰۷، ش۱۵۳۳۰.
↑ تفسیر کنز الدقائق، ج۱۱، ص۱۰۴.
↑ "وأبو جعفر هذا شیخ قم ووجهها وفقیهها، غیر مدافع، وکان أیضاً الرئیس الذی یلقی السلطان بها طوسی، الفهرست، ص۶۸، ش۷۵.
↑ رجال الطوسی، ص۳۵۱، ش۵۱۹۷.
↑ رجال النجاشی، ص۳۳۲، ش۸۹۴.
↑ رجال النجاشی، ص۱۸۵، ش۴۹۰.
↑ ابن الغضائری، الرجال، ص۳۹، ش۱۰.
↑ ر.ک: خلاصة الأقوال (رجال العلامة الحلی)، ص۱۴، ش۷.
↑ طوسی، الفهرست، ص۶۰، ش۷۵.
↑ ابن ندیم، الفهرست، ص۲۷۸.
↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۳، ص۱۱۵-۱۲۵.

[1] ر.ک: رجال الطوسی، ص۳۵۱ (ش۵۱۹۷)، ۳۷۳ (ش۵۵۱۹) و ۳۸۰ (ش ۵۶۳۲).

[2] «کَتَبَ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی إِلَی عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ(ع) امْرَأَةٌ أَرْضَعَتْ عَنَاقاً مِنَ الْغَنَمِ بِلَبَنِهَا حَتَّی فَطَمَتْهَا فَکَتَبَ(ع): فِعْلٌ مَکْرُوهٌ وَ لَا بَأْسَ بِهِ» من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص۳۳۴، ح۴۱۹۵؛ الکافی، ج۶، ص۲۵۰، ح۴؛ تهذیب الأحکام، ج۷، ص۳۲۵، ح۱۳۳۸.

[3] الکافی، ج۱، ص۳۲۴، ح۲.

[4] تفسیر کنز الدقائق، ج۲، ص۶۷، ۲۳۴، ۲۸۳ و ۳۶۶، ج۳، ص۱۷۳، ۲۳۴، ۳۳۳ و ۳۷۲، ج۴، ص۳۷ و ۳۶۶ و ۴۴۳، ج۲، ص۲۱۴ و ۴۶۱، ج۵، ص۲۵۵، ج۶، ص۱۷۸، ج۷، ص۳۸۲.

[5] تفسیر کنز الدقائق، ج۴، ص۴۱۵، ج۶، ص۲۹۰، و....

[6] تفسیر کنز الدقائق، ج۲، ص۳۴۳ و ۳۸۰.

[7] مفید، الأمالی، ص۲۲۶، ح۴؛ رجال النجاشی، ص۸۳، ش۱۹۸.

[8] "لکن لجهالة الخیرانی واشتهار فضله وعلو شأنه لم یعتن الأصحاب به"؛ (مرآة العقول، ج۳، ص۳۸۵).

[9] الرسائل الفقهیه، ج۱، ص۳۴۶؛ منتهی المقال، ج۱، ص۳۴۰؛ معجم رجال الحدیث، ج۳، ص۸۸، ش۹۰۲ و ج۲۴، ص۱۰۷، ش۱۵۳۳۰.

[10] تفسیر کنز الدقائق، ج۱۱، ص۱۰۴.

[11] "وأبو جعفر هذا شیخ قم ووجهها وفقیهها، غیر مدافع، وکان أیضاً الرئیس الذی یلقی السلطان بها طوسی، الفهرست، ص۶۸، ش۷۵.

[12] رجال الطوسی، ص۳۵۱، ش۵۱۹۷.

[13] رجال النجاشی، ص۳۳۲، ش۸۹۴.

[14] رجال النجاشی، ص۱۸۵، ش۴۹۰.

[15] ابن الغضائری، الرجال، ص۳۹، ش۱۰.

[16] ر.ک: خلاصة الأقوال (رجال العلامة الحلی)، ص۱۴، ش۷.

[17] طوسی، الفهرست، ص۶۰، ش۷۵.

[18] ابن ندیم، الفهرست، ص۲۷۸.

[19] ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۳، ص۱۱۵-۱۲۵.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]

[۱۹]