احمد بن موسی بن سعد در معارف و سیره رضوی
این مدخل زیرشاخهٔ بحث احمد بن موسی بن سعد است. احمد بن موسی بن سعد از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: احمد بن موسی بن سعد در معارف و سیره رضوی - پرسش مرتبط نداردمقدمه
برخی از معاصران، احمد بن موسی بن سعد را بر اساس روایتی آمده در کتاب عیون اخبار الرضا (ع)، به عنوان یکی از راویان امام رضا (ع) برشمردهاند[۱]. این حدیث که نخستینبار شیخ صدوق آن را نقل کرده، حاکی از آن است که احمد بن موسی بن سعد، در انجام مراسم حج و طواف در کنار امام رضا (ع) بوده و در آن همراهی، وی به نقل دعای امام در مقام رکن یمانی میپردازد[۲]. این دعا که از ادعیه مستحب، هنگام طواف است و در شوط چهارم خوانده میشود[۳] بدین شرح است: «يَا اللَّهُ يَا وَلِيَّ الْعَافِيَةِ وَ يَا خَالِقَ الْعَافِيَةِ وَ يَا رَازِقَ الْعَافِيَةِ وَ الْمُنْعِمَ بِالْعَافِيَةِ وَ الْمَنَّانَ بِالْعَافِيَةِ وَ الْمُتَفَضِّلَ بِالْعَافِيَةِ عَلَيَّ وَ عَلَى جَمِيعِ خَلْقِكَ يَا رَحْمَانَ الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ وَ رَحِيمَهُمَا صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ ارْزُقْنَا الْعَافِيَةَ وَ دَوَامَ الْعَافِيَةِ وَ تَمَامَ الْعَافِيَةِ وَ شُكْرَ الْعَافِيَةِ فِي الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِين»[۴].
در اینکه آیا این شخصیت، راوی بلاواسطه از امام است که ذکر نام جدش سعد برای وضوح و شناسایی بهتر او در سند روایت وارد شده است و یا سعد نامی در کنار امام رضا (ع) حاضر بوده و او به روایت از امام پرداخته و احمد بن موسی ناقل حدیث از وی میباشد، تشکیکی وجود دارد؛ چراکه مصحح عیون اخبار الرضا (ع) در ذیل نام راوی اشاره میکند که در نسخه قدیمی تصحیحشده کتاب، احمد بن موسی از سعید بن سعد روایت کرده است[۵]. نحوه بیان سلسله راویان در کتب حدیثی دیگر که مستند روایتشان کتاب شیخ صدوق میباشد نیز این گمانهزنی را که احمد بن موسی راوی مستقیم کلام امام نیست و حدیث راوی دیگری را نیز در بردارد تقویت میکند، هر چند در نام راوی اصلی نیز اختلاف وجود دارد. علاوه بر سعید بن سعد که ذکر شد، این حدیث در برخی کتب به روایت احمد بن موسی از سعد بن سعد[۶] و در جایی دیگر از محمد بن سعد[۷] گزارش شده است.
هیچیک از علمای رجالی قدیم نیز چنین نامی را در آثار خود ذکر نکردهاند. تنها ابنکثیر در سند روایتی در باب نسب پیامبر (ص) از احمد بن موسی بن سعد مکنی به ابوجعفر نام میبرد، اما مطلبی دال بر اینکه او راوی امام رضا (ع) باشد بیان نمیکند[۸]. به هر حال، به نظر میرسد که معاصران با استناد به متن موجود کتاب شیخ صدوق، احمد بن موسی را ابن سعد شناخته و او را با همین نسب در زمره راویان مجهولالحال[۹] امام رضا (ع) آوردهاند[۱۰]، اما در متون کهن رجالی چنین ادعایی دیده نمیشود. بیش از این اطلاعی از وی در اختیار نیست.[۱۱]
احمد بن موسی بن سعد در راویان امام رضا در مسند الرضا
این راوی نیز مجهول و مُهمل میباشد و در کتب رجال حدیث نامی از وی نیست، و او یک روایت از امام رضا(ع) نقل میکند. او میگوید با حضرت رضا(ع) در طواف بودم هنگامی که با او به رکن یمانی رسیدم، امام در آنجا ایستاد و دست خود را بلند کرد و فرمود: «يَا اللَّهُ يَا وَلِيَّ الْعَافِيَةِ وَ يَا خَالِقَ الْعَافِيَةِ وَ يَا رَازِقَ الْعَافِيَةِ وَ الْمُنْعِمَ بِالْعَافِيَةِ وَ الْمَنَّانَ بِالْعَافِيَةِ وَ الْمُتَفَضِّلَ بِالْعَافِيَةِ عَلَيَّ وَ عَلَى جَمِيعِ خَلْقِكَ يَا رَحْمَانَ الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ وَ رَحِيمَهُمَا صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ ارْزُقْنَا الْعَافِيَةَ وَ دَوَامَ الْعَافِيَةِ وَ تَمَامَ الْعَافِيَةِ وَ شُكْرَ الْعَافِيَةِ فِي الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ».[۱۲]
منابع
پانویس
- ↑ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۱، ص۴۹۴.
- ↑ عیون أخبار الرضا (ع)، ج۲، ص۱۹.
- ↑ ادعیه و آداب الحرمین، ص۲۹۷.
- ↑ عیون أخبار الرضا (ع)، ج۲، ص۱۹؛ مسند الإمام الرضا (ع)، ج۲، ص۲۳۰.
- ↑ عیون أخبار الرضا (ع)، ج۲، ص۱۹.
- ↑ الأبرار، ج۴، ص۴۸۳؛ وسائل الشیعة، ج۱۳، ص۳۳۵؛ ج۹، ص۴۱۷.
- ↑ بحار الأنوار، ج۹۶، ص۱۹۵.
- ↑ البدایة و النهایة، ج۲، ص۳۱۳.
- ↑ مسند الإمام الرضا (ع)، ج۲، ص۵۱۸.
- ↑ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۱، ص۴۹۴.
- ↑ امیری، ارینب سادات، مقاله «احمد بن موسی بن سعد»، دانشنامه امام رضا ج۲ ص ۱.
- ↑ عطاردی قوچانی، عزیزالله، راویان امام رضا در مسند الرضا، ص 79.