اسماعیل بن عبدالخالق
این مدخل زیرشاخهٔ بحث اصحاب امام سجاد است. اسماعیل بن عبدالخالق از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: اسماعیل بن عبدالخالق در تراجم و رجال - پرسش مرتبط نداردآشنایی اجمالی
اسماعیل بن عبدالخالق بن عبد ربه بن ابی میمونة بن یسار مولی بنی اسد[۱]، از راویان اهل کوفه و از اصحاب امام سجاد(ع)، امام باقر(ع)، امام صادق(ع) و امام کاظم(ع)[۲] است که اواخر عمر امام سجاد(ع) و اوایل حیات امام کاظم(ع) را درک کرده است. وی در اسناد روایات تنها از آن دو بزرگوار پایانی روایت کرده است[۳]. اسماعیل بن عبدالخالق افزون بر امامان معصوم، از محدثانی همچون علی بن الحکم و یحیی ابو بصیر الاسدی[۴]حدیث آموخته و روایت کرده است. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان محمد بن ابی عمیر، یونس بن عبدالرحمن، الحسن بن علی بن ابی حمزة البطائنی و عبدالله بن مسکان[۵] میباشند.
نام اسماعیل بن عبدالخالق در کتب رجالی قدما با جرح و تضعیفی همراه نشده و شیخ طوسی درباره وی سکوت کرده است؛ از این رو نزاعی در تضعیف وی نیست، اما برخی از علما درباره اتحاد یا تعدد او با شخصیتی با عنوان جعفی بحث کردهاند[۶] که قرائن رجالی بر اتحاد این دو دلالت دارد[۷]. در مقابل، بزرگانی چون نجاشی و علامه مجلسی بر وثاقت وی تأکید کردهاند[۸]. نجاشی نوشته است: اسماعیل چهرهای سرشناس از اصحاب ما، فقیهی از فقهای ما و از خاندانی شیعی بود[۹]. کشی نیز گزارش داده است که وی و خاندانش همگی برگزیده و فاضل بودهاند[۱۰]. شواهدی چون وجاهت اجتماعی، داشتن کتاب[۱۱] و روایتِ بزرگانِ اصحاب اجماع از وی، اعتماد به او را ثابت میکند[۱۲]
از تاریخ وفات وی گزارشی ثبت نشده، اما کتابی حدیثی از آثار اوست[۱۳].[۱۴]
جستارهای وابسته
- عبدالخالق بن عبد ربه (پدر)
- شهاب بن عبد ربه (عمو)
- وهب بن عبد ربه (عمو)
- عبدالرحیم بن عبد ربه (عمو)
منابع
پانویس
- ↑ رجال النجاشی، ص۲۷، ش۵۰.
- ↑ إسماعیل بن عبدالخالق، لحقه و عاش إلی أیام أبی عبدالله(ع)؛ رجال الطوسی، ص۱۱۰، ش۱۰۷۵؛
إسماعیل بن عبدالخالق الجعفی. رجال الطوسی، ص۱۲۵، ش۱۲۵۰؛
إسماعیل بن عبدالخالق الأسدی. رجال الطوسی، ص۱۵۹، ش۱۷۸۵؛
رجال البرقی، ص۸ (اسماعیل بن عبدالخالق)، ص۲۸ (اسماعیل بن عبدالخالق الجعفی کوفی). - ↑ و إسماعیل نفسه روی عن أبی عبدالله و أبی الحسن(ع)؛ رجال النجاشی، ص۲۷، ش۵۰.
«أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ عَبْدِ الْخَالِقِ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ(ع) وَ هُوَ يَقُولُ طَلَّقَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ امْرَأَتَهُ ثَلَاثاً فَجَعَلَهَا رَسُولُ اللَّهِ(ص) وَاحِدَةً وَ رَدَّهَا إِلَى الْكِتَابِ وَ السُّنَّةِ»؛ تهذیب الاحکام، ج۸، ص۵۵، ش۹۹؛
«أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ عَبْدِ الْخَالِقِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ(ع) عَنِ الْعِينَةِ وَ قُلْتُ إِنَّ عَامَّةَ تُجَّارِنَا الْيَوْمَ يُعْطُونَ الْعِينَةَ فَأَقُصُ عَلَيْكَ كَيْفَ تُعْمَلُ قَالَ هَاتِ قُلْتُ...»؛ الکافی، ج۵، ص۲۰۳، ح۲.
«رَوَى أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الزُّبَيْرِ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ الطَّيَالِسِيُّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ عَبْدِ الْخَالِقِ بْنِ عَبْدِ رَبِّهِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ(ع) قَالَ: كَانَ أَبِي يُصَلِّي بَعْدَ عِشَاءِ الْآخِرَةِ رَكْعَتَيْنِ وَ هُوَ جَالِسٌ يَقْرَأُ فِيهِمَا مِائَةَ آيَةٍ وَ كَانَ يَقُولُ مَنْ صَلَّاهُمَا وَ قَرَأَ بِمِائَةِ آيَةٍ لَمْ يُكْتَبْ مِنَ الْغَافِلِينَ قَالَ إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ الْخَالِقِ بْنِ عَبْدِ رَبِّهِ إِنَّ أَبَا جَعْفَرٍ(ع) كَانَ يَقْرَأُ فِيهِمَا بِالْوَاقِعَةِ وَ الْإِخْلَاصِ»؛ فلاح السائل و نجاح المسائل، ص۲۵۹. - ↑ الکافی، ج۸، ص۹۳، ح۶۶؛ تهذیب الاحکام، ج۲، ص۹۶، ح۱۲۶، صدوق، الامالی، ص۵۵۲، ح۴.
- ↑ الکافی، ج۲، ص۵۵۱، (ح ۳)، ج۳، ص۱۸۵، (ح ۶)، ص۲۱۰، (ح۵)، ج۴، ص۲۵، (ح۱)، ص۴۲۲، (ح۵)، ج۵، ص۱۹۸، (ح۵)، ج۶، ص۲۸۸، (ح ۲)؛ صدوق، الامالی، ص۵۵۲، (ح۴)، ص۶۷۰، (ح۹)؛ تهذیب الاحکام، ج۲، ص۲۱، ح۱۰.
- ↑ و یظهر لی أنهما اثنان: أحدهما إسماعیل بن عبدالخالق بن عبد ربه بن أبی میمونة الثقة الجلیل الأسدی. و الآخر إسماعیل بن عبدالخالق الجعفی؛ معراج اهل الکمال إلی معرفة الرجال، ج۱، ص۲۳۵.
و یمکن القول بتعدد إسماعیل بن عبدالخالق: أحدهما أسدی، و الآخر جعفی؛ قاموس الرجال، ج۲، ص۷۲. - ↑ إسماعیل بن عبدالخالق الجعفی. (رجال الطوسی، ص۱۲۵، ش۱۲۵۰) و إسماعیل بن عبدالخالق الأسدی. (رجال الطوسی، ص۱۵۹، ش۱۷۸۵).
«عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ حَرِيزٍ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ عَبْدِ الْخَالِقِ الْجُعْفِيِّ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ(ع) إِنَّ مِنْ بَقَاءِ الْمُسْلِمِينَ وَ بَقَاءِ الْإِسْلَامِ أَنْ تَصِيرَ الْأَمْوَالُ عِنْدَ مَنْ يَعْرِفُ فِيهَا الْحَقَّ وَ يَصْنَعُ فِيهَا الْمَعْرُوفَ فَإِنَّ مِنْ فَنَاءِ الْإِسْلَامِ وَ فَنَاءِ الْمُسْلِمِينَ أَنْ تَصِيرَ الْأَمْوَالُ فِي أَيْدِي مَنْ لَا يَعْرِفُ فِيهَا الْحَقَّ وَ لَا يَصْنَعُ فِيهَا الْمَعْرُوفَ»؛ الکافی، ج۴، ص۲۵، ح۱. - ↑ علامه مجلسی: "ثقة على الأظهر وقيل ممدوح" الوجیزة فی الرجال، ص۳۰، ش۲۰۱.
- ↑ نجاشی: "إسماعيل بن عبدالخالق بن عبد ربه بن أبي ميمونة بن يسار مولى بني أسد، وجه من وجوه أصحابنا و فقيه من فقهائنا، وهو من بيت الشيعة، عمومته شهاب وعبدالرحيم ووهب وأبوه عبدالخالق كلهم ثقات رووا عن أبي جعفر وأبي عبد الله عليهما السلام. وإسماعيل نفسه روى عن أبي عبد الله وأبي الحسن عليهما السلام. له كتاب رواه عنه جماعة. أخبرنا محمد بن محمد عن أبي غالب أحمد بن محمد قال: حدثنا عمّ أبي علي بن سليمان عن محمد بن خالد عن إسماعيل بكتابه" رجال النجاشی، ص۲۷، ش۵۰.
- ↑ کشی: «حَدَّثَنِي أَبُو الْحَسَنِ حَمْدَوَيْهِ بْنُ نُصَيْرٍ، قَالَ سَمِعْتُ بَعْضَ الْمَشَايِخِ يَقُولُ وَ سَأَلْتُهُ، عَنْ وَهْبٍ وَ شِهَابٍ وَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بَنِي عَبْدِ رَبِّهِ وَ إِسْمَاعِيلَ بْنِ عَبْدِ الْخَالِقِ بْنِ عَبْدِ رَبِّهِ قَالَ: كُلُّهُمْ خِيَارٌ فَاضِلُونَ كُوفِيُّونَ» رجال الکشی، اختیار معرفة الرجال، ص۴۱۴، ش۷۸۳ و ج۲، ص۷۱۳، ش۷۸۳.
- ↑ له کتاب رواه عنه جماعة؛ رجال النجاشی، ص۲۷، ش۵۰.
- ↑ انه یکفیه قول النجاشی: وجه من وجوه أصحابنا و فقیه من فقهائنا؛ قاموس الرجال، ج۲، ص۷۳.
وجه من وجوه أصحابنا و فقیه من فقهائنا مدح یقرب من التوثیق. بل قد یعد ذلک توثیقا رجال السید بحرالعلوم، ج۱، ص۳۵۵.
وحید بهبهانی: و هو من بیت الشیعة أتی به لمدح إسماعیل و تزیید عظمته و جلالته و بالجملة نفع إیراده فی المقام و فائدته کما هو ظ فکیف یناسب أن یکون هؤلاء الجماعة کلهم ثقات دونه بل الظاهر من العبارة أعلی منهم حیث عد من فقهائنا و وجوه أصحابنا دونهم؛ تعلیقة علی منهج المقال، ص۹۱. - ↑ طوسی، الفهرست، ص۳۴، ش۳۹؛ رجال النجاشی، ص۲۷، ش۵۰؛ معجم المؤلفین، ج۲، ص۲۷۵.
- ↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۴، ص۱۶۷-۱۷۶.