بحث:تجارت در معارف و سیره معصوم

امام صادق(ع) و تجارت

محمد بن عذافر از پدرش نقل کرده که گفت: امام صادق(ع) هفتصد به من سپرد و فرمود: این را به کار بند و بدان که من از روی حرص به مال این کار را نکردم، بلکه دوست دارم که خداوند متعال مرا ببیند که می‌خواهم از فضل او بهره‌مند گردم. عذافر می‌گوید: آن مال صد دینار سود کرد. در هنگام طواف ب آن حضرت عرض کردم که خداوند مال را صد دینار بهره داد. فرمود: جزء سرمایه‌ام قرار ده.

مرحوم کلینی این حدیث را همین گونه نقل کرده ولی در روایت دیگری به همین مضمون حدیث دیگری را چنین نقل می‌کند که محمد بن عذافر گفت: امام صادق(ع) سه هزار و هفتصد دینار به پدرم داد و فرمود با این پول تجارت کن، بعد فرمود: من میلی در سود آن ندارم... من رفتم در آن معامله صد دینار سود بردم. وقتی خدمت حضرت رسیدم و عرض کردم که این مقدار استفاده کردم، امام خیلی خوشحال شد و به من فرمود: آن را جزء سرمایه‌ام قرار ده. ابن عذافر می‌گوید: پدرم مرد و مال امام صادق(ع) نزد او بود. حضرت به من نامه‌ای نوشت و دعا کرد. سپس یادآور شد که من نزد «ابی محمد» هزار و هشتصد دینار دارم. این پول را به خاطر تجارت به او داده بودم، پول را به عمر بن یزید بپرداز. می‌گوید در دفتر پدرم نگاه کردم دیدم نوشته بود که هزار و هفتصد دینار از ابی موسی امام صادق(ع) پیش من است که با این پول تجارت کردم و صد دینار سود آن شد که عبدالله بن سنان عمر بن یزید از این قضیه اطلاع دارند.

خودداری امام صادق(ع) از دریافت سود غیر عادلانه

عائله امام صادق(ع) و هزینه زندگی آن حضرت زیاد شده بود. امام به فکر افتاد که از طریق کسب و تجارت عایداتی به دست آورد تا جواب مخارج خانه را بدهد. از این رو هزار دینار فراهم کرد و به غلام خویش که «مصادف» نام داشت، فرمود: این هزار دینار را بگیر و آماده تجارت و مسافرت به مصر باش. مصادف رفت و با آن پول از نوع متاعی که به مصر حمل می‌شد خرید و با کاروانی از تجار به طرف مصر حرکت کرد. همین که نزدیک مصر رسیدند، قافله دیگری از تجار که از مصر خارج شده بود به آنها برخورد کرد. اوضاع و احوال را از یکدیگر پرسیدند. پس از گفت‌وگو بازرگانان مدینه متوجه شدند متاعی که مصادف و کاروانیان به طرف مصر می‌برند کالایی است که مورد نیاز همه مردم مصر است و از این نوع متاع در مصر پیدا نمی‌شود و بازار خوبی برای فروختن پیدا کرده است و مردم چاره‌ای ندارند جز این که به هر قیمتی که هست آن را خریداری کنند. صاحبان متاع از شنیدن این موضوع خوشحال شدند و همان لحظه با یکدیگر سوگند یاد کردند و هم عهد شدند که به سودی کمتر از صد در صد نفروشند و از هر دیناری یک دینار منفعت ببرند. وارد مصر شدند و وقتی متوجه شدند مردم نیاز شدیدی به این کالای کمیاب دارند، طبق عهدی که با هم بسته بودند (بازار سیاه به وجود آوردند) و به کمتر از دو برابر قیمتی که برای خود آنها تمام شده بود نفروختند. مصادف با هزار دینار سود خالص به مدینه برگشت و (خوشحال) به حضور امام صادق(ع) رسید و دو کیسه که هر کدام هزار دینار داشت جلوی امام گذاشت. (و وقتی که امام از او سؤال کرد اینها چیست) گفت جانم فدایت باد. یکی از این کیسه سرمایه‌ای است که شما به من دادید و دیگری (که مساوی اصل سرمایه است) سود خالصی است که به دست آمده است. امام صادق(ع) فرمود: سود زیادی برده‌اید، ولی چطور شد که توانستید این قدر سود ببرید؟ مصادف قضیه مطلع شدن از کمیابی مال التجاره را در مصر و هم قسم شدن کاروانیان را بیان کرد. امام فرمود: سبحان الله شما سوگند یاد کردید که در میان مردمی که مسلمان‌اند به کمتر از سود خالص مساوی اصل سرمایه نفروشید؟ من چنین تجارت و سودی را هرگز نمی‌خواهم. سپس امام یکی از دو کیسه را برداشت و فرمود: این سرمایه من و به آن یکی دیگر دست نزد و فرمود: «من به آن کاری ندارم و نیازی به این سود نیست». آن گاه فرمود: «ای مصادف، شمشیر زدن از کسب حلال آسان‌تر استم». عبیدالله بن علی حلبی و محمد حلبی می‌گویند برای امام صادق(ع) متاعی از مصر آوردند. حضرت غذایی آماده کرد و تجار را دعوت کرد. وقتی آمدند، امام فرمود: این کالا را می‌فروشم. گفتند: ما کالای شما را با سود ده دوازده می‌خریم. امام صادق(ع) فرمود: سود ده دوازده در مجموع به چه مبلغی می‌رسد؟ گفتند: در هر ده هزار درهم دو هزار درهم سود می‌دهیم. فرمود: این متاع را به دوازده هزار درهم به شما می‌فروشم.