بحث:سمیه دختر خباط

مقدمه

سميّه، دختر خباط [خياط] اوّل شهيد در اسلام، همسر ياسر و مادر عمّار و صحابى جليل القدر است كه بر اثر نيزه ابوجهل به شهادت رسيد. (پانویس: الطّبقات، ج8، ص207؛ اسدالغابه، ج7، ص152؛ الاصابه، ج8، ص189) به نقلى آيه ﴿مَنْ كَفَرَ بِاللَّهِ مِنْ بَعْدِ إِيمَانِهِ إِلَّا مَنْ أُكْرِهَ وَقَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِيمَانِ وَلَكِنْ مَنْ شَرَحَ بِالْكُفْرِ صَدْرًا فَعَلَيْهِمْ غَضَبٌ مِنَ اللَّهِ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ﴾ درباره وى و برخى ديگر از مسلمانان بى پناه نازل گرديد كه به رغم مجبور ساختن مشركان براى رويگردانى شان از اسلام در برابر آنان مقاومت كرده، بر دين خود ثابت قدم ماندند.(پانویس: مجمع البيان، ج5-6، ص597؛ تفسير نورالثقلين، ج3، ص90، ح242).

برخى مفسّران، نزول آيه ﴿أَحَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَهُمْ لَا يُفْتَنُونَ﴾ را نيز در مورد سميّه و جمعى ديگر از مسلمانان دانسته اند كه پس از ايمان آوردن به پيامبر صلى الله عليه و آله سخت تحت شكنجه مشركان قرار گرفتند. با نزول اين آيه، اين گونه سختي ها در راه حفظ عقيده، آزمايشى الهى دانسته شد.(منبع: فرهنگ قرآن، جلد 16، صص 315-314)

سمیه یکی از زنانی است که طبق روایت امام صادق (ع) جزو یاران حضرت مهدی (ع) خواهد بود. مادر عمار یاسر بود. او هفتمین نفری بود که به اسلام گروید و به همین سبب بدترین شکنجه‌ها را بر او روا داشتند. گاهی که گذر پیامبر (ص) به عمّار و پدر و مادرش می‌افتاد و می‌دید که آنان در گرمای سوزان مکه روی زمین‌های داغ در حال شکنجه هستند، می‌فرمود: ای خاندان یاسر! صبر کنید؛ بدانید که وعده‌گاه شما بهشت است. سرانجام سمیه با نیزه دژخیمی خونخوار چون ابو جهل، به شهادت رسید و او نخستین زن شهید در اسلام است.

مسلمان شدن خاندان یاسر

خانواده یاسر از نخستین کسانی بودند که اسلام آوردند. سیره نویسان نوشته‌اند سال پنجم بعثت، خاندان یاسر در خانه ارقم به حضور پیامبر(ص) آمدند و مسلمان شدند. آنها سی و چندمین نفر از اسلام آورندگان بودند.

سید محسن امین می‌گوید: "به احتمال قوی، دعوت عمار باعث مسلمانشدن پدر و مادرش شد". طبق برخی روایات، نخستین افرادی که اسلام خود را آشکار کردند، هفت نفرند که عمار ششمین و مادرش هفتمین آنها بود.

خاندان یاسر تحت سختترین شکنجه‌ها

مسلمان شدن خانواده یاسر برای قبیله بنی‌مخزوم بسیار گران آمد؛ زیرا آنها از بردگانشان بودند. در این میان "ابوجهل" که برادرزاده ابوحذیفه و از دشمنان سرسخت اسلام بود، خانواده یاسر را به جرم مسلمانشدن با انواع شکنجه‌ها مجبور به ترک اسلام می‌کردند.

یاسر و سمیه با وجود تمام مشقت‌های روحی، بدنی و ضعف جسمانی ناشی از پیری، با مقاومتی وصف ناپذیر، لحظه‌ای از آرمان‌های خود عقب‌نشینی نکردند. مشرکان مکه نیز با ابزارهای مختلف از جمله: تازیانه، شکنجه در میان آب‌های آلوده، بر تن کردن زره‌های فولادین و قرار دادن آنها در مقابل آفتاب سوزان، آن دو را شکنجه می‌کردند؛ به گونه‌ای که گاه، حلقه‌های زره بر بدن آنها فرو می‌رفت.

پیامبر(ص) گاهی از کنار آنها در بیابان سوزان عبور می‌کرد و می‌فرمود: «صَبْراً آلَ يَاسِرٍ مَوْعِدُكُمُ الْجَنَّةَ». و نیز می‌فرمود: "خدایا! خاندان یاسر را بیامرز که مشمول آمرزش تو هستند".

روزی مشرکان، عمار را در آتش افکندند و پیامبر(ص) نیز از آنجا عبور می‌کرد که آنها را در آن حال دید. ایشان خطاب به آتش فرمود: «يا نارُ كُونِي بَرْداً وَ سَلاماً عَلى آل یاسر» و به برکت دعای پیامبر(ص) آتش به او آسیب نرساند.

یاسر و سمیه دو شهید نخستین اسلام

یاسر در پیری، تحت شدیدترین شکنجه‌ها مقاومت کرد و سرانجام بر اثر همین شکنجه‌ها به شهادت رسید. همسرش سمیه نیز در پیری مقاومت می‌کرد و پس از شهادت همسرش، همواره ابوجهل به او ناسزا می‌گفت. سرانجام کاسه صبر ابوجهل لبریز شد، با نیزه بر پهلوی او زد و بدین ترتیب این بانوی با صلابت را هم به شهادت رساند. این دو قهرمان، از نخستین افراد در تاریخ اسلام بودند که مدال شهادت را دریافت کردند.

سمیه

«سمیه» کنیز بزرگواری بود. وی با یاسر ازدواج کرد و ثمره این ازدواج فرزندی بود به نام عمار. سمیه و یاسر، اول شهید راه اسلام‌اند. آنها از پیشگامان اسلام و از کسانی هستند که زمانی که مرکز تبلیغاتی رسول خدا(ص) خانه «ارقم بن ابی ارقم» بود، اسلام آوردند. روزی که مشرکان از ایمان آنها آگاه شدند در آزار و شکنجه آنها کوتاهی ننمودند. ابوجهل آنان را گرفت و مجبور کرد تا به رسول خدا(ص) دشنام دهند، اما موفق نشد. ابوجهل زره آهن به آنها پوشانید و در آفتاب گرم آنها را نگاه داشت و رسول خدا(ص) را از کنار آنان عبور داد. پیامبر(ص) به آنها فرمود: «صبرا يا آل ياسر فإن موعدكم الجنة».

سمیه ناظر شهادت دردناک همسر مظلومش یاسر بود، او می‌دید که یاسر را آن قدر تازیانه زدند تا جان داد. یاسر با مقاومت و بردباری از عهده آزمایش بزرگ الهی سرفراز بیرون آمد و عنوان زیبای «اولین شهید در اسلام» برای او رقم خورد.

مشرکین پس از شهادت یاسر، به سراغ سمیه آمدند، آنان نخست سمیه را تهدید کردند که اگر به اسلام وفادار بماند و بت‌پرست نشود هر یک از پاهایش را به یک شتر خواهند بست و آن دو شتر را در دو جهت مخالف خواهند راند تا او دو شقه شود. اما سمیه شجاع‌تر از آن بود که با تهدیدهای مشرکان مکه هراسی به خود راه دهد.

«سمیه بنت حباط» مادر عمار، کسی است که برای جلب رضایت خداوند، شکنجه‌های سخت را پذیرفت و اولین شهید زن در اسلام گردید و دشمن خدا، ابوجهل ملعون، وی را به شهادت رساند.

بنابراین عمار یاسر که هم شهید است و هم فرزند شهید، آن هم نه یک شهید که پدر و مادرش، هر دو زیر فجیع‌ترین و شرم‌آورترین شکنجه‌ها، تنها به جرم مسلمان شدن به شهادت رسیدند و بدین گونه او و پدر و مادرش، خانواده نمونه اسلام را تشکیل دادند. پیامبر اکرم(ص) در مورد عمار یاسر چنین پیشگویی فرمودند: «تَقْتُلُكَ الْفِئَةُ الْبَاغِيَةُ»؛ گروه سرکش و فسادگستر تو را به شهادت می‌رسانند. و معاویه در جنگ صفین او را شهید کرد و همین دلیل محکمی شد تا لشکریان علی(ع) حقانیت جبهه خود را باور کنند و این پیشگویی محقق گردید.