بحث:غنیمت در فقه اسلامی

چگونگی تقسیم

پیش از تقسیم غنایم میان مجاهدان، چیزهایی باید از آن خارج شود که به ترتیب عبارت‌اند از: آنچه امام(ع) شرط و تعهد کرده که از غنیمت به اشخاص بپردازد، از قبیل دستمزدهایی که روی مصالحی برای برخی رزمندگان قرار داده است، مانند آنان که راه ورود به دژ دشمن را نشان داده‌اند و یا منطقه جنگی و گذرگاههای مخفی را شناسایی کرده‌اند، و نیز سَلَب که برای کشنده دشمن تعیین کرده است.

هزینه‌های نگهداری، جابه جایی و تقسیم غنایم و مانند آنها.

رضخ که به زنان، بردگان و کافران، در صورت شرکت آنان در جنگ به اذن امام(ع) داده می‌شود. اینان جز «رضخ» سهمی از غنیمت ندارند.

غنایم ممتاز، همچون لباس فاخر، شمشیر گران بها و مرکب راهوار، که امام(ع) آنها را بر می‌گزیند.

بنابر آنچه از برخی نقل شده، خمس قبل از اخراج دستمزدها، سلب، رضخ و هزینه‌ها واجب است و پرداخت می‌شود؛ لکن دیدگاه مشهور، پرداخت خمس بعد از اخراج آنها از غنیمت است بعضی گفته‌اند: خمس قبل از رضخ و بعد از دستمزدها، سلب و هزینه‌ها خارج می‌شود.

پس از اخراج خمس، باقی مانده غنایم (چهار پنجم) میان رزمندگان و کسانی که در جبهه جنگ حضور یافته‌اند ـ هرچند نجنگیده باشند، حتی کودکانی که بعد از غنیمت گرفتن و قبل از تقسیم آن متولد شده‌اند و نیز کسانی که پیش از تقسیم غنایم به عنوان نیروی کمکی به رزمندگان پیوسته‌اند ـ تقسیم می‌شود.

چگونگی تقسیم غنایم

بنابر قول مشهور آن است که پیاده یک سهم و سواره دو سهم می‌برد. مراد از پیاده اعم از بی‌مرکب و دارای مرکبی جز اسب ـ همچون الاغ و قاطر ـ است. به دارنده دو اسب یا بیشتر سه سهم داده می‌شود. در قرار دادن سهم برای اسبها صرف حضور در جبهه نبرد کفایت می‌کند؛ هرچند از آنها استفاده نشده باشد.

برخی گفته‌اند: اسب‌های غیر قابل استفاده در جنگ، از قبیل اسب‌های پیر، لاغر و ناتوان و نیز کره اسب‌هایی که توانایی سواری دادن ندارند، سهمی از غنیمت نمی‌برند؛ لکن برخی دیگر، برای این نوع اسبان نیز سهم قائل شده‌اند؛ زیرا اینها مصداق «اسب» هستند.

اسب غصبی سهمی از غنیمت نمی‌برد، مگر آنکه صاحب آن از رزمندگان باشد، که سهم اسب به او داده می‌شود.

سهم اسب کرایه داده شده و یا عاریه گرفته شده برای جنگ، از آنِ رزمنده است نه عاریه و کرایه دهنده.