تاریخ‌نگاری در اسلام (کتاب)

از امامت‌پدیا، دانشنامهٔ امامت و ولایت
ت‍اری‍خ‌نگاری در اسلام
زبانفارسی
نویسندگان
موضوع
مذهبشیعه
ناشرانتشارات سمت
محل نشرتهران
سال نشر۱۴۰۱ ش
تعداد صفحه۱۸۸
شابک۹۷۸-۹۶۴-۵۳۰-۵۰۸-۴‬‬
شماره ملی۹۰۸۲۳۱۱

ت‍اری‍خ‌نگاری در اسلام، کتابی است با زبان فارسی که به بررسی سیر شکل‌گیری و تکامل تاریخ‌نگاری اسلامی، زمینه‌ها و انگیزه‌های آن، شیوه‌ها و انواع نگارش تاریخی، و مهم‌ترین آثار و منابع این حوزه می‌پردازد. این کتاب اثر صادق سجادی و هادی عالم‌زاده است و انتشارات سمت‏ نشر آن را به عهده داشته‌ است[۱].

دربارهٔ کتاب

در معرفی این کتاب آمده است: «تاریخ‌نگاری به عنوان یکی از ابعاد و مظاهر فرهنگ و تمدن حائز اهمیت بسیار است زیرا شناخت و دریافت وجوه مختلف هر فرهنگ و تمدنی، بدون بررسی تاریخ انواع هنرها و دانش‌هایی که در آن تمدن ظهور کرده یا تکامل یافته ممکن نخواهد بود. از این رو امروزه مطالعه تاریخ شاخه‌های مختلف علوم و فنون، و از آن جمله تاریخ‌نگاری، از رشته‌های مهم دانشگاهی به شمار می‌‌رود. مطالعه سیر تاریخ‌نگاری اسلامی نیز از ظهور تا دوره تکامل یعنی شناخت زمینه‌ها، انگیزه‌ها، مواد، دیدگاه‌ها، انواع و شیوه‌های تاریخ‌نگاری، و آثار و منابع تاریخی، مورخان و علاقه مندان به تاریخ را قادر می‌‌سازد تا به درک دقیق تری از تاریخ اسلام دست یابند و با اعتماد و اطمینان بیشتر به نقد و سنجش اخبار و منابع تاریخی بپردازند».

فهرست کتاب

  • پیشگفتار
  • مقدمه

فصل اول: کلیات

  • «تاریخ» اصطلاح و تعریف
    • تاریخ‌گذاری و منشأ واژه تاریخ
    • معنای لغوی تاریخ
    • معنای اصطلاحی یا فنی تاریخ
    • تفاوت موضوع و مفهوم تاریخ
  • تاریخ‌نگاری اسلامی: انگیزه‌ها اهداف و فواید
    • آغاز تاریخ‌نگاری اسلامی
    • انگیزه‌های تاریخ‌نگاری
    • هدف و فایده تاریخ‌نگاری
    • جایگاه تاریخ در طبقه‌بندی علوم نزد مسلمانان

فصل دوم: منشأ تاریخ‌نگاری اسلامی

فصل سوم: روش‌ها و مکاتب تاریخ‌نگاری

  • روش‌های تاریخ‌نگاری
    • روش روایی
    • روش ترکیبی
    • روش تحلیلی
  • مکاتب تاریخ‌نگاری

فصل چهارم: شیوه‌های تدوین و تنظیم در تاریخ‌نگاری اسلامی

  • شیوه حدیثی - خبری
  • شیوه سالشماری
  • تاریخ‌نگاری دودمانی
  • تدوین تاریخی بر حسب طبقات
  • تدوین فرهنگنامه‌ای
  • شیوه تبارشناختی

فصل پنجم: سیر تاریخ‌نگاری در سرزمین‌های اسلامی

  • مغرب و اندلس
  • مصر و شام
  • تاریخ‌نگاری ایرانی
  • تاریخ‌نگاری در هند
  • تاریخ‌نگاری در عصر عثمانی

فصل ششم: انواع تاریخ‌نگاری اسلامی

منابع و کتاب‌شناسی

دربارهٔ پدیدآورندگان

صادق سجادی (پدیدآورنده)
صادق سجادی
آقای دکتر صادق سجادی (متولد ۱۳۳۳، کرمانشاه)، علاوه بر تحصیلات دحوزوی؛ تحصیلات دانشگاهی خود را در مقطع دکتری تاريخ و تمدن ملل اسلامی از دانشگاه تهران به اتمام رساند. مدیر بخش تاریخ و عضو شورای عالی علمی، دبیر شورای عالی علمی، معاون پژوهشی دایرۀ المعارف بزرگ اسلامی؛ عضو هیئت علمی و عضو و مدیر دانشنامۀ شبه قارۀ هند در فرهنگستان زبان و ادب فارسی؛ عضو برد علمی Encyclopaedia Islamic؛ عضو شورای علمی و مدیر بخش خاور میانۀ دانشنامۀ اسلام معاصر از جمله فعالیت‌های وی است. او علاوه بر تدریس دروس دانشگاهی تاکنون چندین کتاب و مقاله به رشته تحریر درآورده است. «طبقه‌بندی علوم در تمدن اسلامی»، «ابعاد شخصیت و زندگی حضرت امام رضا»، «تاريخ‌نگاری در اسلام»، «ماهيت باشگاه‌های روتاری»، «تاریخ برمکیان و رساله اخبار برامکه» و «تاريخ جامع ايران» برخی از این آثار است.[۲]
هادی عالم‌زاده (پدیدآورنده)
هادی عالم‌زاده
آقای دکتر هادی عالم‌زاده (متولد ۱۳۱۶، اراک)، تحصیلات دانشگاهی خود را در مقطع دکتری فرهنگ و تمدن از دانشگاه تهران به اتمام رساند. از جمله فعالیت‌های دکتر عالم‌زاده می‌توان به سردبیری مجله علمی‌پژوهشی مقالات و بررسی‌ها در دانشگاه تهران، مدیریت گروه پژوهشی الهیات و معارف اسلامی در سازمان سمت، مدیریت گروه تاریخ و ریاست دانشکده ادبیات و الهیات دانشگاه الزهرا اشاره کرد. وی همچنین ریاست پژوهشکده تاریخ علم و سردبیری مجله تاریخ علم را بر عهده داشته است. او علاوه بر تدریس دروس دانشگاهی در دانشگاه‌های مختلفی از جمله دانشگاه مشهد و دانشگاه تهران، تاکنون چندین جلد کتاب و مقاله به رشته تحریر درآورده است. «تاریخ‌نگاری در اسلام»، «تاج‌المصادر بیهقی»، «نوع شناسی اشارات جابربن حیان به امام جعفر صادق(ع)»، «نخستین موقوفه در اسلام» برخی از این آثار است.[۳]

پانویس