حسنیه (اصحاب امام صادق)
مقدمه
حُسنیه از زنان دانشمند شیعه و ارباب فصاحت و بلاغت و عارف در غالب علوم و بصیر در علم کلام و مناظره بود. وی ایرانیتبار بود و از زنانی است که به اسارت مسلمانان درآمد. برخی او را تربیت شده خاندان عصمت و طهارت(ع) در عصر امام صادق و امام کاظم(ع) میدانند که از محضر آن امامان بهرهمند گردیده و در اخبار مذاهب چهارگانه عامه و علم کلام وقوف کامل داشته است و آوازه بلند وی موجب گردید که هارون الرشید خلیفه عباسی (م ۱۹۳ق) شیخ ابواسحاق نظام معتزلی و محمد بن ادریس شافعی و ابویوسف قاضی را برای مناظره با حسنیه فراخواند و این مناظره در حضور خلیفه و یحیی برمکی وزیر وی انجام گرفت. شیخ ابواسحاق نظام هشتاد مسأله دشوار در علوم و فنون مختلف از او سؤال کرد که همه را پاسخ کافی و مستدل و قانع کننده داد. سپس حسنیه چند مسأله از او و دیگران سؤال کرد که هیچیک به آنها پاسخ ندادند و او بر تمام علمای عامه غالب گردید.
شیخ آقا بزرگ تهرانی هنگام شرح حال شیخ ابراهیم استرآبادی مینویسد: وی در سال ۹۸۵ هجری در سفر حج خود رساله این مناظره را نزد بعضی از سادات علوی شهر دمشق یافت و آن را با خود به ایران آورد، سپس به خواهش بعضی از دوستانش آن را به فارسی ترجمه نمود و به نام شاه تهماسب صفوی اهداء کرد. این رساله گردآوری و تحقیق شیخ ابوالفتوح رازی است که داستان مناظره حسنیه را در مسأله امامت جمعآوری و شاید اضافات و حواشی نیز بر آن افزوده باشد[۱]. سید محسن امین مینویسد: این مناظره به اسم حسنیه اختراع ابوالفتوح رازی است[۲]. میرزا عبدالله افندی در اصل داستان مناظره تشکیک کرده و بعضی از معاصران نیز آن را تأیید کردهاند، ولی علامه مجلسی ترجمه این رساله را به فارسی در انتهای کتاب حلیة المتقین خود بهطور کامل آورده است[۳].[۴]
منابع
پانویس
- ↑ الذریعه، ج۳، ص۹۷؛ ج۵، ص۱۰۵؛ ج۷، ص۲۰۰؛ ج۱۵، ص۱۵۴؛ ج۲۵، ص۲۹۶.
- ↑ أعیان الشیعه، ج۵، ص۹.
- ↑ برای تفصیل بیشتر ر.ک: اعلام النساءالمؤمنات، ص۳۴۱-۳۴۳؛ اعلام النساء، ج۱، ص۲۶۴؛ اعیان الشیعه، ج۵، ص۹؛ الذریعه، ج۴، ص۹۷؛ ج۷، ص۲۰۰؛ ج۲۵، ص۲۹۶؛ ریاض العلماء، ج۵، ص۴۰۶؛ روضات الجنات، ج۱، ص۱۴۸.
- ↑ محمدزاده، مرضیه، زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین، ص ۲۸۹.