حکم بن ابی‌العاص بن بشر ثقفی

آشنایی اجمالی

وی برادر صحابی معروف عثمان بن ابی‌العاص است که به تیره بنو جشم از قبیله ثقیف نسب می‌‌برد^[۱]. کنیه‌اش را ابوعثمان^[۲] و ابوعبدالملک^[۳] گفته‌اند. ابن اثیر^[۴] ابن عبدالبر را متهم کرده که نام پدر حکم را به اشتباه بشیر گفته است در حالی که این نسبت درست نیست، چون در نسخه موجود الاستیعاب^[۵] نام پدر وی بشر آمده است. البته تصحیف «بشر» به «بشیر» زیاد اتفاق می‌‌افتد چنان که ذهبی^[۶] نیز نام پدر حکم را بشیر گفته است.

همسو با ابن سعد^[۷]، ابن‌سلام^[۸]، ابن ابی‌حاتم^[۹] و ذهبی^[۱۰] که بر صحابی بودنش تصریح کرده‌اند، ابن حجر^[۱۱] نیز شرح حالش را در بخش اول الاصابه (صحابه) آورده است؛ ولی ابن حبان^[۱۲] وی را در شمار تابعین ذکر می‌‌کند، چنان که بخاری^[۱۳] حکم را راوي عمر بن خطاب دانسته است.

وی بصری شمرده شده^[۱۴] و در دوره خلیفه دوم جانشین برادرش عثمان در طائف شد^[۱۵]. سپس از طرف برادرش که حاکم عمان و بحرین بود، حکومت بحرین را بر عهده گرفت و در سالهای نوزدهم و بیستم هجری منطقه‌های بسیاری را در عراق فتح کرد^[۱۶]. بر پایه بعضی نقل‌ها وی در فتح استخر فارس(سال ۲۳)، «شهرک»، فرمانده سپاه ایران را کشت که نتیجه آن شکست ایرانیان بود^[۱۷]. بر اساس خبری که طبری^[۱۸] در گزارش‌های مربوط به سال ۴۵ هجری نقل کرده است، قرار بود زیاد بن عبید (زیادبن ابیه) وی را حاکم خراسان کند، ولی پیک ویژه زیاد اشتباه کرد و به جای حکم مورد بحث، حکم بن عمرو غفاری را برای این مأموریت فراخواند، زیاد هم آن را به فال نیک گرفت و فرمانداری خراسان را به حکم غفاری سپرد.

از نسل حکم فرزندش یزید، راوی^[۱۹]، شاعر و از بزرگان دوره اموی است^[۲۰] و نواده‌اش عبد الوهاب بن عبدالحمید مکنی به ابومحمد ثقفی بصری از دانشمندان مشهوری بوده^[۲۱] که در زمان خلافت منصور (138-158) در بغداد حدیث می‌‌گفته است^[۲۲].^[۲۳]

جستارهای وابسته

منابع

بانشی، رحمت‌الله، مقاله «حکم بن ابی‌العاص بن بشر ثقفی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳

پانویس

↑ ر.ک:هشام کلبی، جمهرة النسب، ج2، ص188؛ ابن سلام، کتاب النسب، ص267.
↑ ذهبی، المقتني في سرد الكنى، ج2، ص97.
↑ دولابی، الكنى والاسماء، ج1، ص149؛ ابن حجر، الاصابه، ج7، ص221.
↑ ابن اثیر، اسدالغابه، ج2، ص50.
↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج1، ص113.
↑ ذهبی، تجرید اسما الصحابه، ج1، ص135.
↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج6، ص49.
↑ ابن سلام، کتاب النسب، ص267.
↑ ابن ابی‌حاتم، الجرح و التعدیل، ج3، ص130.
↑ ذهبی، تجرید اسما الصحابه، ج1، ص135.
↑ ابن حجر، الاصابه، ج2، ص90.
↑ ابن حبان، کتاب الثقات، ج4، ص123.
↑ بخاری، التاریخ الکبیر، ج2، ص331.
↑ بخاری، التاریخ الکبیر، ج2، ص331؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج1، ص413.
↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج6، ص49.
↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج1، ص414؛ ابن اثیر، اسدالغابه، ج2، ص50.
↑ دینوری، الاخبار الطوال، ص133؛ طبری، تاریخ، ج4، ص176.
↑ طبری، تاریخ طبری، ج5، ص225.
↑ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج65، ص162.
↑ جاحظ، کتاب الحیوان، ج7، ص458؛ ابوالفرج اصفهانی، الاغانی، ج12، ص333.
↑ سمعانی، الانساب، ج1، ص509.
↑ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج11، ص19.
↑ بانشی، رحمت‌الله، مقاله «حکم بن ابی‌العاص بن بشر ثقفی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۹۶-۹۷.

[1] ر.ک:هشام کلبی، جمهرة النسب، ج2، ص188؛ ابن سلام، کتاب النسب، ص267.

[2] ذهبی، المقتني في سرد الكنى، ج2، ص97.

[3] دولابی، الكنى والاسماء، ج1، ص149؛ ابن حجر، الاصابه، ج7، ص221.

[4] ابن اثیر، اسدالغابه، ج2، ص50.

[5] ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج1، ص113.

[6] ذهبی، تجرید اسما الصحابه، ج1، ص135.

[7] ابن سعد، الطبقات الکبری، ج6، ص49.

[8] ابن سلام، کتاب النسب، ص267.

[9] ابن ابی‌حاتم، الجرح و التعدیل، ج3، ص130.

[10] ذهبی، تجرید اسما الصحابه، ج1، ص135.

[11] ابن حجر، الاصابه، ج2، ص90.

[12] ابن حبان، کتاب الثقات، ج4، ص123.

[13] بخاری، التاریخ الکبیر، ج2، ص331.

[14] بخاری، التاریخ الکبیر، ج2، ص331؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج1، ص413.

[15] ابن سعد، الطبقات الکبری، ج6، ص49.

[16] ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج1، ص414؛ ابن اثیر، اسدالغابه، ج2، ص50.

[17] دینوری، الاخبار الطوال، ص133؛ طبری، تاریخ، ج4، ص176.

[18] طبری، تاریخ طبری، ج5، ص225.

[19] ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج65، ص162.

[20] جاحظ، کتاب الحیوان، ج7، ص458؛ ابوالفرج اصفهانی، الاغانی، ج12، ص333.

[21] سمعانی، الانساب، ج1، ص509.

[22] خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج11، ص19.

[23] بانشی، رحمت‌الله، مقاله «حکم بن ابی‌العاص بن بشر ثقفی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۹۶-۹۷.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]

[۱۹]

[۲۰]

[۲۱]

[۲۲]

[۲۳]