حکم بن مینا انصاری
این مدخل زیرشاخهٔ بحث صحابه است. حکم بن مینا انصاری از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: حکم بن مینا انصاری در تاریخ اسلامی - پرسش مرتبط نداردآشنایی اجمالی
نسبت وی را مدنی[۱] و شامی[۲] نیز آوردهاند. وی آزاد شده خاندان ابو عامر راهب (پدر حنظله غسیل الملائکه) بود[۳]. در صحابی بودن وی اختلاف است؛ برخی او را در شمار تابعین آوردهاند[۴] اما برخی با اختلاف در نام وی او را از صحابه دانستهاند[۵]. بر اساس گزارش ابن سعد[۶] فرزندان حکم میگفتند ابو عامر او را به ابوسفیان بخشید و ابوسفیان هم او را به عباس بن عبدالمطلب فروخت و عباس او را آزاد کرد. از او نسلی باقی ماند که وابستگی و ولاء خود را به عباس میرسانند.
پدرش مینا در غزوة تبوک (سال پنجم) همراه رسول خدا(ص) بود. ابن حجر[۷] وی را با عنوان «حکم بن مینا انصاری» معرفی کرده و میگوید: وی مولای (وابسته) انصار بود. ابن حجر سپس به خبر ابن سعد اشاره کرده اما میگوید ابوسفیان، مینا را به عباس بخشید؛ در حالی که در متن ابن سعد آمده است که ابوسفیان، حکم بن مینا را به عباس فروخت. در منابع مربوط به صحابه، چند صحابی با نامهای «حکم بن مینا»، «حکم بن مینا انصاری»، «حکم بن منهال»، «حکم، ابوشبث» و «حکم ابوشبیث» معرفی شدهاند که به سبب مشترک بودن اطلاعات مربوط به برخی از آنان، یا یکی پنداشته شده یا به شکل مستقل معرفی شدهاند، اما اطلاعات مربوط به آنان خلط شده و تشخیص میان آنان دشوار مینماید. ابو نعیم[۸] و ابن اثیر[۹]، در ذیل «حکم ابوشیث بن حکم» بدون اشاره به نام مینا، پدر حکم، خبری از وی نقل کردهاند که همین خبر را ابن حجر[۱۰] ذیل «حکم بن مینا انصاری» آورده است. همچنین ابن حجر[۱۱] ذیل «حکم بن منهال یا مینا» به دو خبر اشاره کرده و احتمال داده که راوی خبر دوم، «حکم بن مینا انصاری» باشد، در حالی که ذیل «حکم بن مینا انصاری» به این خبر اشاره نکرده است و ابن اثیر[۱۲]، نیز این دو خبر را ذیل «حکم بن مینا» (بدون نسبت انصاری) آورده و به اختلاف نام برخی رجال سند و تبدیل نام «ابوالحویرث» راوی به «ابوالجواب» و «منهال» به «مینا» و شهرت «ابوالحویرث» و «حکم بن مینا» اشاره کرده است. نام پسر حکم را نیز «شبت»[۱۳]، «شبیث»[۱۴] و «شبیب»[۱۵] آوردهاند که ناشی از تصحیف است و به نظر میرسد «شبیث» درستتر باشد؛ چنانکه ابن ماکولا[۱۶] بدان اشاره کرده و ابن اثیر[۱۷] آن را تأیید کرده است.
به هر حال، از حکم بن مینا یا منهال نقل شده است که رسول خدا(ص) به عمر فرمود: قریشیان را نزد من گرد آور، چون آنان گرد آمدند، عمر به رسول خدا(ص) عرض کرد: آنان داخل شوند یا شما نزد آنان میروید؟ آن حضرت فرمود: من نزد آنان میروم و چون نزد آنان رفت، پرسید: آیا غیر از قریش کسی هست؟ گفتند: فرزندان خواهرانمان هستند. فرمود: فرزندان خواهر از همان قوم به شمار میآیند. سپس فرمود: ای قریشیان! بدانید سزاوارترین مردم به رسول خدا(ص) پرهیزگارانند. پس مراقب باشید که مردم با اعمالشان وارد قیامت نشوند و شما با دنیا وارد شوید و آن را حمل کنید که من از شما روی بگردانم؛ سپس آیه﴿إِنَّ أَوْلَى ٱلنَّاسِ بِإِبْرَٰهِيمَ لَلَّذِينَ ٱتَّبَعُوهُ وَهَـٰذَا ٱلنَّبِىُّ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَٱللَّهُ وَلِىُّ ٱلْمُؤْمِنِينَ﴾[۱۸] را قرائت فرمود[۱۹]. برخی این خبر یا مشابه آن را از دیگران نیز نقل کردهاند[۲۰].
در خبری دیگر به نقل از پسر حکم، شبیت، آمده است که حکم گفت: من در دمشق در کنار مسجد همراه بلال و ابو جندل وضو میگرفتم که از مسح بر کفشها سخن گفتیم و بلال در این باره حدیثی نقل کرد[۲۱]. همچنین ابن منده[۲۲] به نقل از شبیت بن حکم از پدرش گوید: مردی از قبیله اسلم بیمار شد و رسول خدا(ص) بر او تعویذ آویخت[۲۳]. [۲۴]
جستارهای وابسته
- انصار (قبیله)
- شُبیث بن حکم (فرزند)
منابع
پانویس
- ↑ ابن حبان، الثقات، ج۴، ص۱۴۵؛ مزی، تهذیب الکمال، ج۷، ص۱۴۳.
- ↑ مزی، تهذیب الکمال، ج۷، ص۱۴۳.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۵، ص۲۳۷؛ مزی، تهذیب الکمال، ج۷، ص۱۴۳.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۵، ص۲۳۷؛ ابن حبان، الثقات، ج۴، ص۱۴۵.
- ↑ ابو نعیم، معرفة الصحابه، ج۲، ص۷۱۹؛ ابن اثیر، اسد الغابه، ج۲، ص۵۵؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۹۵.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۵، ص۲۳۷.
- ↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۹۵.
- ↑ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۷۱۹.
- ↑ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۴۷.
- ↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۹۵.
- ↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۹۶.
- ↑ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۵۵.
- ↑ ابو نعیم، معرفة الصحابه، ج۲، ص۷۱۹؛ ابن اثیر، اسد الغابه، ج۲، ص۴۷.
- ↑ عسکری، تصحیفات المحدثین، ج۳، ص۱۰۶۲؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۹۶.
- ↑ بخاری، التاریخ الکبیر، ج۴، ص۲۶۸؛ ابن حبان، الثقات، ج۴، ص۱۴۵.
- ↑ ابن ماکولا، الاکمال، ج۵، ص۳۲.
- ↑ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۵۶.
- ↑ «بیگمان نزدیکترین مردم به ابراهیم همانانند که از وی پیروی کردند و نیز این پیامبر و مؤمنان؛ و خداوند سرپرست مؤمنان است» سوره عمران، آیه 68.
- ↑ ابن ابی عاصم، الآحاد والمثانی،ج۵، ص۲۵۱؛ ابویعلی، المسند، ج۳، ص۱۵۱؛ ابن اثیر، اسد الغابه، ج۲، ص۵۵-۵۶.
- ↑ برای نمونه: بخاری، الادب المفرد، ص۲۸؛ ابن ابی عاصم، کتاب السنة، ص۴۷۲.
- ↑ ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۱۵، ص۶۷؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۹۶؛ و به اختصار، مزی، تهذیب الکمال، ج۷، ص۱۴۳.
- ↑ م۳۹۵ و صاحب معرفه الصحابه.
- ↑ ابو نعیم، معرفة الصحابه، ج۲، ص۷۱۹؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۹۶.
- ↑ خانجانی، قاسم، مقاله «حکم بن مینا انصاری»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۱۰۷.