خطبه ۲۱۶ نهج البلاغه
(تغییرمسیر از خطبه ۲۱۶)
مقدمه
این خطبه از خطبههای مهم نهج البلاغه است که امام(ع) در زمان و مکان خاصّی؛ یعنی در جنگ صفّین ایراد فرموده و مباحث مهمّی را در بردارد و عمدتا از چهار بخش تشکیل شده است:
- در بخش اوّل از حقوق متقابل والی و رعیت (زمامداران و تودههای مردم) سخن میگوید. به بیان قانونی کلّی درباره حقوق میپردازد و میفرماید: حق، همواره دو سویه است؛ هرکس بر دیگری حق دارد او نیز به نوعی دارای حق بر آن شخص است و این مسئله مهمّی است که به شرح آن خواهیم پرداخت.
- در بخش دوم حقوق حاکمان بر مردم و حقوق مردم را بر حاکمان تشریح میکند و در همین بخش براین معنا تأکید میفرماید که نه اصلاح مردم بدون اصلاح حاکمان ممکن است نه اصلاح حاکمان بیاصلاح مردم؛ یعنی این دو در یکدیگر تأثیر متقابل دارند.
- بخش سوم در واقع پاسخی است که امام(ع) به یکی از یارانش داد؛ او تعریف و تمجید فراوانی از امام کرد و وفاداری کامل خود را به پیشگاه آن حضرت عرضه داشت، امام در پاسخ او تواضع فراوانی نمود و فرمود: من هرگز ثناگویی و تعریف و تمجید را خوش ندارم،؛ چراکه همه عظمتها مخصوص ذات پاک خداست.
- در بخش چهارم از روابط صحیح حاکمان و مردم سخن به میان آمده و بدین معنا تأکید شده که حاکمان باید از متملّقان و چاپلوسان بپرهیزند و به عکس آماده شنیدن نقد نقّادان و خردهگیران باشند تا جامعه روبه سوی صلاح و فلاح حرکت کند[۱].
