خطبه ۷۴ نهج البلاغه

این مدخل زیرشاخهٔ بحث نهج البلاغه است. مدخل مرتبط ندارد - پرسش مرتبط ندارد

مقدمه

بعضی از شارحان نهج البلاغه شأن ورودی برای این خطبه ذکر کرده‌اند که خلاصه آن چنین است: هنگامی که شورای شش نفره بعد از عمر به دستور او تشکیل شد، «عبدالرحمن بن عوف» و «سعد بن ابی وقّاص» و «طلحه» به «عثمان» رأی دادند و طبعا وی به عنوان خلیفه، برنده شد، «علی(ع)» از بیعت خودداری کرد و فرمود: «ما حقّی داریم اگر به آن برسیم حقّ خود را می‌گیریم و اگر ما را از حقّ خود بازدارند، مانند کسی خواهیم بود که بر ترک شتر سوار شود (ولی ما صبر می‌کنیم تا به حقّمان برسیم) هر چند زمانی طولانی و تاریک بر این حال بگذرد». سپس رو به آنها کرد و فرمود: «شما را به خدا سوگند می‌دهم آیا در آن روز که «پیامبر اکرم(ص)» میان مسلمان‌ها پیمان برادری بر قرار کرد (و هر کسی فردی را به عنوان برادر خود پذیرفت) آیا در میان شما کسی جز من وجود دارد که با رسول خدا(ص) پیمان برادری بسته باشد؟» همه گفتند: نه. بعد فرمود: «آیا در میان شما کسی جز من هست که رسول خدا(ص) درباره او گفته باشد: «من کنت مولاه]فهذا مولاه»؛ گفتند: نه. فرمود: «آیا در میان شما کسی جز من هست که پیامبر(ص) درباره او گفته باشد: تو نسبت به من، مانند هارون نسبت به موسی هستی جز این که بعد از من پیامبری نیست؟» «أنت منّی بمنزلة هارون من موسی إلّا أنّه لا نبیّ بعدی‌»؛ عرض کردند: نه... و به همین ترتیب بخش مهمّی از فضایل خود را برشمرد. در این هنگام «عبدالرّحمن» که سخت از این سخنان برآشفته بود و شرایط را بر ضدّ توطئه خود در حال تغییر می‌دید، کلام «علی(ع)» را قطع کرد و گفت: ای علی! مردم عثمان را می‌خواهند (و این خود نشان می‌دهد که توطئه‌ای در این زمینه در کار بوده و الّا شورای شش نفری «عمر» تنها منتخب او بودند و ارتباطی به مردم نداشت) پس خود را به زحمت نینداز و در معرض خطر قرار نده! سپس «عبدالرّحمن» رو به سوی گروه پنجاه نفری کرد که سرکرده آنها «ابوطلحه» بود و مأموریت داشتند هر کس با نتیجه شورا مخالفت کند، خونش را بریزند، گفت: «ای ابوطلحه! عمر چه دستوری به تو داده است؟» گفت: «به من دستور داده کسی که اختلافی در میان مسلمین بیندازد او را بکشم». در اینجا «عبدالرّحمن» رو به سوی «علی(ع)» کرد و گفت: بنابر این‌ بیعت کن و گرنه دستور عمر را درباره تو اجرا خواهیم کرد. اینجا بود که امام(ع) خطبه مورد بحث را بیان کرد و به ناچار بیعت نمود تا اختلافی در میان مسلمین واقع نشود و فرمود: «شما همگی به خوبی می‌دانید که من از دیگران برای خلافت سزاوارترم (ولی افسوس که منافع شخصی شما اجازه نمی‌دهد که حق به حق‌دار برسد) ولی من مادامی که مسلمانان را به انحراف نکشانید، سکوت خواهم کرد، بگذارید ظلم و ستم تنها بر من رود».

منابع

1. مکارم شیرازی، ناصر، پیام امام امیرالمؤمنین ج۳