خمیصة بن حکم سلمی

آشنایی اجمالی

با توجه به نسب برادرانش، حبان^[۱] و معاویه^[۲]، او فرزند حکم بن مالک بن صخر، از شاخه بنی‌شرید، از تیره بنی‌عصیة بن خفاف، از قبیله بنی‌سلیم بن منصور است که این قبیله از قبایل قیس بن عیلان (عدنانی) است^[۳]. تیره بنی‌عصیه از قبایلی بود که در به شهادت رساندن افراد اعزامی رسول خدا(ص) به نجد، در واقعه بئر معونه (سال چهارم) مشارکت داشت و به همین دلیل تا مدت‌ها پیامبر(ص) در قنوت نماز صبح آنان را نفرین می‌کرد^[۴]. به جز خمیصه، برادرانش علی^[۵]، حبان^[۶]، عمر^[۷] و معاویه^[۸] نیز در شمار صحابه هستند.

از میان صحابه‌نگاران تنها ابن حجر نام او را آورده است؛ وی به نقل از کتاب الردة واقدی می‌گوید: خمیصه پس از وفات رسول خدا(ص) مرتد شد و قبیصه سلمی را که از طرف ابوبکر مأموریت داشت با مرتدان قبیله‌اش بجنگد، به قتل رساند^[۹]. اما پس از مدتی توبه کرد و همراه برادرش معاویة بن حکم، به مدینه نزد ابوبکر رفت. ابوبکر قصد داشت او را به دلیل کشتن قبیصه، قصاص کند، اما معاویه توبه او را یادآوری کرد. ابوبکر در جواب گفت: با اینکه قبیصه از بهترین مردان بود، ولی خمیصه دیه قبیصه را بپردازد^[۱۰].

ابن حجر این مطلب را در بخش اول الاصابه (صحابه) آورده است، روشن است که تنها با ملاحظه این مطلب نمی‌توان خمیصه را صحابی دانست؛ به خصوص که ابن حجر، خود در موارد مشابه، که از حضور شخصی در جریان ارتداد خبر داده، حکم به مخضرم بودن آن شخص داده است^[۱۱]. گویا در این مورد، ابن حجر مطلبی را که در شرح حال عمر بن حکم از قول برادر خمیصه، معاویه مبنی بر وفود معاویه و شش نفر از برادرانش به محضر پیامبر(ص) آورده^[۱۲]، در نظر داشته است، هر چند در آن خبر به اینکه خمیصه جزء آن شش نفر بوده، اشاره‌ای نشده است.^[۱۳]

جستارهای وابسته

منابع

قلیچ، رسول، مقاله «خمیصة بن حکم سلمی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳

پانویس

↑ ابن حبیب بغدادی، المحبر، ص۴۹۹.
↑ خلیفة بن خیاط، کتاب الطبقات، ص۹۹.
↑ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۱، ص۴۴۷.
↑ بخاری، صحیح، ج۷، ص۱۶۵؛ مسلم، صحیح، ج۲، ص۱۳۵؛ واقدی، المغازی، ج۱، ص۳۴۹؛ طبری، تاریخ، ج۱۱، ص۵۶۶.
↑ ابن حجر، الاصابه، ج۴، ص۴۶۲.
↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۱۲.
↑ ابن حجر، الاصابه، ج۴، ص۴۸۳.
↑ ابن حجر، الاصابه، ج۶، ص۱۱۸.
↑ ابن حجر، الاصابه، ج۵، ص۳۱۵.
↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۲۹۰؛ البته چنین مطلبی در کتاب الردة موجود که منسوب به واقدی است، وجود ندارد.
↑ برای نمونه بنگرید: ابن حجر، الاصابه، ج۱، ص۳۲۹؛ ج۲، ص۱۳۷ و ص۳۰۵.
↑ ابن حجر، الاصابه، ج۴، ص۴۸۳.
↑ قلیچ، رسول، مقاله «خمیصة بن حکم سلمی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۲۵۴-۲۵۵.

[1] ابن حبیب بغدادی، المحبر، ص۴۹۹.

[2] خلیفة بن خیاط، کتاب الطبقات، ص۹۹.

[3] ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۱، ص۴۴۷.

[4] بخاری، صحیح، ج۷، ص۱۶۵؛ مسلم، صحیح، ج۲، ص۱۳۵؛ واقدی، المغازی، ج۱، ص۳۴۹؛ طبری، تاریخ، ج۱۱، ص۵۶۶.

[5] ابن حجر، الاصابه، ج۴، ص۴۶۲.

[6] ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۱۲.

[7] ابن حجر، الاصابه، ج۴، ص۴۸۳.

[8] ابن حجر، الاصابه، ج۶، ص۱۱۸.

[9] ابن حجر، الاصابه، ج۵، ص۳۱۵.

[10] ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۲۹۰؛ البته چنین مطلبی در کتاب الردة موجود که منسوب به واقدی است، وجود ندارد.

[11] برای نمونه بنگرید: ابن حجر، الاصابه، ج۱، ص۳۲۹؛ ج۲، ص۱۳۷ و ص۳۰۵.

[12] ابن حجر، الاصابه، ج۴، ص۴۸۳.

[13] قلیچ، رسول، مقاله «خمیصة بن حکم سلمی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۲۵۴-۲۵۵.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]