رافع بن سهل بن رافع انصاری
این مدخل زیرشاخهٔ بحث صحابه است. رافع بن سهل بن رافع انصاری از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: رافع بن سهل بن رافع انصاری در تاریخ اسلامی - پرسش مرتبط نداردآشنایی اجمالی
ادامه نسب وی چنین است: ابن عدی بن زید بن امیة بن زید انصاری، حلیف قواقله که به قوقل بن عوف بن عمرو بن عوف بن خزرج منسوب هستند[۱]. تنها ابن عبدالبر برای او چنین نسبی نام برده و ابن اثیر و ابن حجر نیز از او پیروی کردهاند که به نظر میرسد این مدخل جای تأمل و مناقشه دارد و ممکن است این مدخل با رافع بن سهل بن زید یکی باشد[۲].
ابن عبدالبر با این بیان که گفته شده که در بدر حضور داشته به قطعی نبودن این مطلب اشاره کرده است، اما وی در احد و دیگر جنگها شرکت داشته است[۳]. نام او را در فهرست شهدای جنگ یمامه (سال ۱۲) آوردهاند، ابن حجر[۴] به نقل از واقدی آورده است که رافع بن سهل در حالی که آلسهل را به جنگ ترغیب میکرد خود زره از تن به در آورد و جنگید تا کشته شد.
اما برداشت خلیفه بن خیاط[۵] از شهید یمامه[۶]، فرد مورد بحث نیست، بلکه رافع بن سهل بن زید است؛ زیرا خلیفه بن خیاط او را از شهدای اوس، از تیره بنی عبدالاشهل نام برده، در حالی که فرد مورد بحث بنا بر آنچه ابن عبدالبر گفته از همپیمانان قبیله خزرج است. برخلاف خلیفه بن خیاط، ابن عبدالبر به این مطلب یقین داشته که شهید در یمامه، همانا رافع بن سهل بن رافع بوده است؛ زیرا ذیل نام «رافع بن سهل بن زید» تصریح میکند که زمان درگذشت او دانسته نیست[۷]. از سوی دیگر، به نظر میرسد امر بر ابونعیم[۸] مشتبه شده یا هر دو را یکی پنداشته است؛ زیرا وی ذیل نام عبدالله بن سهل، یعنی برادر رافع بن سهل بن زید، نام جد او را رافع گفته است، نه زید و به طور دقیق هر دو را به بنی نبیت از عبدالاشهل انتساب داده است و مسلم است که در جنگ بدر و احد تنها از دو برادر به نامهای رافع بن سهل و عبدالله بن سهل سخن به میان آمده است و افزون بر ابن عبدالبر، برخی دیگر از سیرهنویسان چون شامی[۹] و مقریزی[۱۰] تنها از رافع بن سهل بن رافع در بدر نام بردهاند و این بیانگر آن است که منظور این دو سیرهنگار نیز همان برادر عبدالله بن سهل است، نه شخص دیگری. ابن جوزی[۱۱] و مقریزی[۱۲] با معرفی نسب سهل و عبدالله اشهلی به همانگونه که ابن عبدالبر برای مدخل مورد بحث گفته، نشان دادهاند که جز این دو نفر شخص سومی مطرح نیست.
تنها مانع ما برای احتمال اتحاد، یکی نقل ابن عبدالبر و دیگری اختلاف نسب این دو رافع است. با این حال، باید توجه داشت که تنها منبع ما برای شناخت شخص مورد بحث، ابن عبدالبر است و ابن اثیر و ابن حجر منبع مستقل محسوب نمیشوند؛ به ویژه که سیرهنویسان متقدم چون ابن اسحاق و واقدی تنها از رافع بن سهل اشهلی نام بردهاند. اختلاف نسب نیز با توجه به برداشت خلیفه و نیز آنچه ابونعیم و حتی برخی دیگر از صحابهنگاران برای عبدالله بن سهل آوردهاند[۱۳] و نیز تصریح شامی و مقریزی میتواند شاهدی بر اتحاد این دو باشد. سخن آخر اینکه اگر بر نسبی که ابن عبدالبر بیان کرده اصرار داشته باشیم، بعید نیست که وی با رافع بن سهل بن عدی بن زید بن امیة بن مازن، از همپیمانان بنی زعورا بن عبدالاشهل خلط شده یا یکی باشد.[۱۴]
منابع
پانویس
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۶۱؛ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۲۳۷؛ ذهبی، تجرید أسماء الصحابه، ج۱، ص۱۷۳؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۶۵.
- ↑ بنگرید ادامه مدخل.
- ↑ منابع پیشین و نیز طبرانی، المعجم الکبیر، ج۵، ص۲۳؛ هیثمی، مجمع الزوائد، ج۶، ص۹۵.
- ↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۶۵.
- ↑ خلیفه بن خیاط، تاریخ خلیفه بن خیاط، ص۷۴.
- ↑ رافع بن سهل.
- ↑ بنگرید: مدخل مربوط.
- ↑ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۱۰۵۶ و ج۳، ص۱۶۶۸.
- ↑ شامی، سبل الهدی والرشاد، ج۴، ص۱۰۰.
- ↑ مقریزی، امتاع الاسماع، ج۱، ص۱۷۹.
- ↑ ابن الجوزی، تلقیح فهوم اهل الاثر، ص۱۸۹.
- ↑ مقریزی، امتاع الاسماع، ج۱، ص۱۷۹.
- ↑ بنگرید مدخل مربوط.
- ↑ هدایتپناه، محمدرضا، مقاله «رافع بن سهل بن رافع انصاری»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۲۹۹.