رکانة بن عبدیزید بن هاشم مطلبی

آشنایی اجمالی

وی از تیره بنی‌مطلب، از قریش بود^[۱] از این رو، از بنی هاشم بن عبدمناف (جد پیامبر(ص)) نیست^[۲]. کنیه‌اش را ابویزید و نسبت او را هلالی نیز آورده‌اند^[۳]. برخی منابع^[۴] از رکانه دیگری با کنیه ابومحمد یاد کرده‌اند و ابن حجر^[۵]، گوید: ابوداود و بلاذری داستان کشتی گرفتن را (که خواهد آمد) برای وی نقل کرده و میان او و رکانة بن عبدیزید فرق گذاشته‌اند، اما با توجه به اینکه این داستان برای رکانه بن عبدیزید شهرت دارد مصداق این دو نام یکی است.

وی از نیرومندترین افراد عرب^[۶]، یا نیرومندترین قریشیان^[۷]، یا نیرومندترین مردم^[۸] و دشمن سرسخت رسول خدا(ص) بود و کسی با او کشتی نمی‌گرفت^[۹]. چون خبر بعثت رسول خدا(ص) را شنید و با آن حضرت در کوه‌های مکه ملاقات کرد، به ایشان گفت از تو چیزهایی شنیده‌ام اگر با من کشتی گرفتی و مرا به زمین زدی می‌دانم که راست می‌گویی^[۱۰]؛ از این رو، رسول خدا(ص) با او کشتی گرفت و او را^[۱۱] به زمین زد؛ اما او گفت: گواهی می‌دهم که تو ساحر هستی^[۱۲]. ابن حبان^[۱۳] در اسناد این خبر تردید کرده است. ابونعیم^[۱۴] داستان مفصلی درباره کشتی گرفتن وی با رسول خدا(ص) و رجزخوانی او و امید به یاری لات و عزی و اذعان پیامبر(ص) که به قدرت مضاعف یافتن با یاری خداوند و مانند این مسائل آورده است که البته چون در خلال داستان از جستجوی ابوبکر و عمر از پیامبر(ص) در منزل عایشه و مانند آن سخن رفته است، به دلیل اینکه هنوز در آن ایام عمر مسلمان نشده بود و عایشه هم در سنی نبود که به همسری پیامبر(ص) درآمده باشد، چندان داستان قابل اعتمادی نیست. چنان‌که برخی گفته‌اند: پیشنهاد کشتی نخست از رسول خدا(ص) و بر سر دریافت گوسفندی برای برنده مطرح شد^[۱۵] که آن نیز قابل قبول نیست. به هر حال، بنا بر نقلی، وی پس از این کشتی اسلام آورد^[۱۶]. برخی گفته‌اند: وی در فتح مکه (سال هشتم) مسلمان شد^[۱۷] و نام او در شمار طلقاء نیز آمده است^[۱۸]. در حالی که گفته‌اند: رسول خدا(ص) در سال هفتم از کثیبه^[۱۹] که وادی خاصی در خیبر بود به او پنجاه وسق (بار شتر) بخشید^[۲۰]. وی در مدینه سکونت گزید^[۲۱]. بنا بر نقلی، وی همسر خود را در یک مجلس سه طلاقه کرد و چون اظهار ناراحتی کرد و قصد ازدواج با او را داشت رسول خدا(ص) فرمود: اگر از آن طلاق یک‌بار قصد کرده است می‌تواند دوباره با او ازدواج کند^[۲۲]. البته در اسناد این خبر نیز اختلاف است^[۲۳].

پسر وی علی بن رکانه نام داشت که چون بیش از دیگران افتخار می‌کرد، ضرب‌المثل شد و برای آنکه سنگینی چیزی را نشان دهند می‌گویند: «اثقل من فخر ابن‌رکانه»^[۲۴]. گفته‌اند: وی تا زمان عثمان زنده بود و در سال ۴۱^[۲۵]، یا سال ۴۲^[۲۶] یا ابتدای خلافت معاویه^[۲۷] درگذشت. بنا بر نقلی، وی از رسول خدا(ص) شنید که فرمود: هر دینی ویژگی‌ای دارد و ویژگی این دین (اسلام) حیاست^[۲۸]. البته بیشتر منابع این خبر را از انس بن مالک نقل کرده‌اند^[۲۹]. همچنین بنا بر نقلی وی از رسول خدا(ص) روایت کرده است که فرمود: فرق ما و مشرکان در این است که ما روی قلنسوه (عرقچین) عمامه می‌گذاریم^[۳۰]. البته ترمذی^[۳۱] این خبر را ناشناخته و اسناد آن را ضعیف دانسته و می‌گوید: ما ابوالحسن عسقلانی (راوی این خبر) و ابن‌رکانه را نمی‌شناسیم. به هر حال، نام رکانه در شمار کسانی است که چهار روایت از رسول خدا(ص) نقل کرده‌اند^[۳۲].^[۳۳]

جستارهای وابسته

منابع

خانجانی، قاسم، مقاله «ركانة بن عبديزيد بن هاشم مطلبی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳

پانویس

↑ زبیری، نسب قریش، ص۹۵.
↑ بغوی، معجم الصحابه، ج۲، ص۴۰۴.
↑ بغوی، معجم الصحابه، ج۲، ص۴۰۴.
↑ ر.ک: ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۱۱۱۷؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۴۴۸.
↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۴۴۸.
↑ ابن حبیب، المنمق، ص۱۵۲.
↑ ابن هشام، السیره النبویه، ج۲، ص۳۱.
↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۸۶.
↑ ابن اثیر، الکامل، ج۲، ص۷۶.
↑ یا به تو ایمان می‌آورم، ر.ک: زبیری، نسب قریش، ص۹۶.
↑ دو یا سه بار، ر.ک: ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۸۶.
↑ زبیری، نسب قریش، ص۹۶.
↑ ابن حبان، الثقات، ج۳، ص۱۳۰.
↑ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۱۱۱۴-۱۱۱۶.
↑ بغوی، معجم الصحابه، ج۲، ص۴۰۵-۴۰۶.
↑ ابن حبیب، المنمق، ص۱۵۲؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۴۱۳.
↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۸۶؛ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۲۹۳.
↑ ر.ک: ذهبی، الکاشف، ص۳۹۸.
↑ یا کتیبه، قلعه‌ای از قلعه‌های خییر، ر.ک: یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۴، ص۴۳۷.
↑ ابونعیم، معره الصحابه، ج۲، ص۱۱۱۲؛ و با اندکی تغییر، زبیری، نسب قریش، ص۹۶.
↑ زبیری، نسب قریش، ص۹۶.
↑ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۱۱۲۳؛ و با اندکی تغییر، ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۸۶.
↑ ر.ک: ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۴۱۴.
↑ ر.ک: زبیری، نسب قریش، ص۹۶؛ البته منابع دیگر «{{عربی|اثقل من مجذی بن رکانه» آورده‌اند، ر.ک: زمخشری، الفائق، ج۲، ص۵.
↑ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۱۱۱۲.
↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۸۷.
↑ زبیری، نسب قریش، ص۹۶.
↑ بغوی، معجم الصحابه، ج۲، ص۴۰۶؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۸۷.
↑ برای نمونه، ر.ک: ابویعلی، مسند، ج۶، ص۲۶۹؛ طبرانی، المعجم الاوسط، ج۲، ص۲۱۱.
↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۲۸۲؛ بخاری، التاریخ الکبیر، ج۳، ص۳۳۸؛ ترمذی، السنن، ج۳، ص۱۵۸.
↑ ترمذی، السنن، ج۳، ص۱۵۸.
↑ ابن حزم، اسما الصحابه الرواه، ص۲۳۰؛ ابن جوزی، تلقیح فهوم اهل الاثر، ص۳۷۳.
↑ خانجانی، قاسم، مقاله «ركانة بن عبديزيد بن هاشم مطلبی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۳۵۳-۳۵۴.

[1] زبیری، نسب قریش، ص۹۵.

[2] بغوی، معجم الصحابه، ج۲، ص۴۰۴.

[3] بغوی، معجم الصحابه، ج۲، ص۴۰۴.

[4] ر.ک: ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۱۱۱۷؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۴۴۸.

[5] ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۴۴۸.

[6] ابن حبیب، المنمق، ص۱۵۲.

[7] ابن هشام، السیره النبویه، ج۲، ص۳۱.

[8] ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۸۶.

[9] ابن اثیر، الکامل، ج۲، ص۷۶.

[10] یا به تو ایمان می‌آورم، ر.ک: زبیری، نسب قریش، ص۹۶.

[11] دو یا سه بار، ر.ک: ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۸۶.

[12] زبیری، نسب قریش، ص۹۶.

[13] ابن حبان، الثقات، ج۳، ص۱۳۰.

[14] ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۱۱۱۴-۱۱۱۶.

[15] بغوی، معجم الصحابه، ج۲، ص۴۰۵-۴۰۶.

[16] ابن حبیب، المنمق، ص۱۵۲؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۴۱۳.

[17] ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۸۶؛ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۲۹۳.

[18] ر.ک: ذهبی، الکاشف، ص۳۹۸.

[19] یا کتیبه، قلعه‌ای از قلعه‌های خییر، ر.ک: یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۴، ص۴۳۷.

[20] ابونعیم، معره الصحابه، ج۲، ص۱۱۱۲؛ و با اندکی تغییر، زبیری، نسب قریش، ص۹۶.

[21] زبیری، نسب قریش، ص۹۶.

[22] ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۱۱۲۳؛ و با اندکی تغییر، ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۸۶.

[23] ر.ک: ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۴۱۴.

[24] ر.ک: زبیری، نسب قریش، ص۹۶؛ البته منابع دیگر «{{عربی|اثقل من مجذی بن رکانه» آورده‌اند، ر.ک: زمخشری، الفائق، ج۲، ص۵.

[25] ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۱۱۱۲.

[26] ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۸۷.

[27] زبیری، نسب قریش، ص۹۶.

[28] بغوی، معجم الصحابه، ج۲، ص۴۰۶؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۸۷.

[29] برای نمونه، ر.ک: ابویعلی، مسند، ج۶، ص۲۶۹؛ طبرانی، المعجم الاوسط، ج۲، ص۲۱۱.

[30] ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۲۸۲؛ بخاری، التاریخ الکبیر، ج۳، ص۳۳۸؛ ترمذی، السنن، ج۳، ص۱۵۸.

[31] ترمذی، السنن، ج۳، ص۱۵۸.

[32] ابن حزم، اسما الصحابه الرواه، ص۲۳۰؛ ابن جوزی، تلقیح فهوم اهل الاثر، ص۳۷۳.

[33] خانجانی، قاسم، مقاله «ركانة بن عبديزيد بن هاشم مطلبی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۳۵۳-۳۵۴.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]

[۱۹]

[۲۰]

[۲۱]

[۲۲]

[۲۳]

[۲۴]

[۲۵]

[۲۶]

[۲۷]

[۲۸]

[۲۹]

[۳۰]

[۳۱]

[۳۲]

[۳۳]