جنگ صفین در تاریخ اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

جنگ صفین در تاریخ اسلامی (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۳۱ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۱۹

۲۲٬۳۵۳ بایت اضافه‌شده ، ‏۳۱ مهٔ ۲۰۲۳

←‏منابع

دیداریویکی‌متن

Msadeq

مدیران

۱۱۵٬۳۵۵

ویرایش

@@ خط ۱۸۰: / خط ۱۸۰: @@
 در ابتدا، [[پرچم‌داری]] [[کوفیان]] و [[بصریان]] [[ربیعه]] با [[خالد بن معمر]] و [[سعید بن ثور سدوسی]] بود. بزرگان دو گروه موافقت کردند تا [[پرچم]] [[طایفه]] [[بکر بن وائل]] را که از [[مردم بصره]] بودند، به [[حصین بن منذر]] بسپارند؛ ولی چون بر سر پرچم‌داری رقابتی [[سختی]] به وجود آمد، حضرت [[پرچم]] تمام [[قبیله ربیعه]] را به خالد بن معمّر از [[مردم بصره]] سپرد<ref>وقعة صفین، ص۳۹۴.</ref>.<ref>[[سید امیر حسینی|حسینی، سید امیر]]، [[بصره و نقش آن در تحولات قرن اول هجری (کتاب)|بصره و نقش آن در تحولات قرن اول هجری]]، ص ۱۵۱.</ref>
+==[[فرماندهان]] [[صفّین]]
+[[جنگ صفّین]] مهمترین نبرد [[امام علی]]{{ع}} با [[باغیان]] و [[سرکشان]] داخلی<ref>و امام علی{{ع}} به فرمانِ قرآن ({{متن قرآن|وَإِنْ طَائِفَتَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا فَإِنْ بَغَتْ إِحْدَاهُمَا عَلَى الْأُخْرَى فَقَاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي حَتَّى تَفِيءَ إِلَى أَمْرِ اللَّهِ فَإِنْ فَاءَتْ فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا بِالْعَدْلِ وَأَقْسِطُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ}} «و اگر دو دسته از مؤمنان جنگ کنند، میان آنان را آشتی دهید پس اگر یکی از آن دو بر دیگری ستم کرد با آن کس که ستم می‌کند جنگ کنید تا به فرمان خداوند باز گردد و چون بازگشت، میان آن دو با دادگری آشتی دهید و دادگری ورزید که خداوند دادگران را دوست می‌دارد» سوره حجرات، آیه ۹) با اهل بَغْی و تجاوز (معاویه، عمروعاص و سپاه شام یا قاسطین) جنگیدند.</ref> بود که به سرکردگی [[معاویه]] در محدودۀ [[شام]] رخ داد. [[جمعیت]] زیادی از دو طرف در [[نبرد]] شرکت کرده بودند.
+[[امیرالمؤمنین]] برای [[جلوگیری از جنگ]] با معاویه تمام تلاش خود را کرد:
+#امیرالمؤمنین{{ع}} بعد از [[خلافت]]، نامه‌ای به معاویه نوشت و از او خواست بعد از بیعت‌ گرفتن از [[مردم]] منطقه‌اش (شام) به مرکز خلافت ([[مدینه]]) بیاید<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱، ص۲۳۰-۲۳۱؛ نهج البلاغه، تحقیق صبحی صالح، ص۴۶۴، نامۀ ۷۵؛ و ر.ک: سیمای کارگزاران، ج۱، ص۸۰.</ref>. اما معاویه بعد از مدتی در ماه صَفر نام‌های برای حضرت فرستاد که در آن از [[خون‌خواهی عثمان]] [[سخن]] گفته بود<ref>تاریخ طبری (هشت جلدی)، ج۳، ص۴۶۴؛ محسن امین، أعیان الشّیعه، ج۱، ص۴۴۷.</ref>.
+#امیرالمؤمنین برابر اختیاراتی که هر [[حاکم]] دارد، [[کارگزاری]] به نام [[سهل بن حنیف]]، به شام فرستاد. [[سپاه معاویه]] در محدودۀ «تَبُوکْ» به او اجازۀ ورود به شام را نداد و بازگشت<ref>دینوری، الأخبار الطّوال، ص۱۴۱؛ تاریخ طبری، دارالتّراث، ج۴، ص۴۴۲؛ ابن اثیر، الکامل، ج۳، ص۲۰۱.</ref>.
+#[[حضرت امیر]] برای حلّ مشکل و جلوگیری از جنگ، [[جریر بن عبدالله بجلی]]، [[سفیر]] و نمایندۀ ویژۀ خود را به شام فرستاد تا از معاویه[[بیعت]] بگیرد. [[شام]]، بخشی از قلمرو [[خلافت اسلامی]] بود که کارگزارش را خلیفۀ [[مسلمانان]] تعیین می‌کرد. [[معاویه]] به [[جریر]] پاسخ روشن نمیداد و پس از مدتی اعلام کرد: «بین من و علی [[جنگ]] است» و نام‌های به [[امام]] نوشت و اعلام جنگ کرد<ref>منقری، وقعة صفّین، ص۵۶ و ص۵۸۵- ۵۹۳.</ref>.
+جریر، بدون [[موفقیت]] شام را به قصد [[کوفه]] ترک کرد و به اجبارِ [[امام علی]]{{ع}}، برای [[نبرد]] با معاویه آماده شد و به منطقۀ [[صفّین]] رفت.
+مدتی به گفت وگو و رفت وآمد افراد برای [[برقراری صلح]] گذشت و این در ایام [[محرّم]] [[سال]] ۳۷ بود ولی با بی‌نتیجه ماندن گفت و گوها بعد از محرّم، نبرد آغاز شد. شروع نبرد در اوّل صفر سال ۳۷ بود و ۱۱۰ [[روز]] ادامه داشت<ref>مسعودی، التّنبیه و الإشراف، ص۲۵۶؛ حموی، معجم البلدان، ج۳، ص۴۱۴.</ref>. بعد از آن، حَکْمَیْن در پایان [[رمضان]] در [[دومة الجندل]] به [[قضاوت]] نشستند<ref>عصفری، تاریخ خلیفة بن خیاط، ص۱۴۴.</ref>. نکتۀ مهمّ مطرح در [[جنگ‌ها]] [[حقانیت]] دو گروه درگیر است. در صفّین حضور بسیاری [[اصحاب پیامبر]] از جمله [[عمّار یاسر]] که آن حضرت فرمود: «تو را گروه [[ستمگر]] می‌کشد»، همچنین [[خزیمة بن ثابت]] ذوالشَّهادتین و نیز افراد باسابقه در این جنگ، دلیلی بر [[حقانیت علی]]{{ع}} بود، به همین جهت برخی مدعی‌اند فقط یک [[بدری]] (خزیمة بن ثابت) در صفّین با امام بوده است! ما به دلیل اهمیت موضوع، این ادّعا را بررسی می‌کنیم.<ref>[[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین]]، ج4، ص 59 - 61.</ref>
+==[[انکار]] [[همراهی]] [[بدریان]] با [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} در صفّین==
+اهمیت حضور مردان باسابقه در [[جنگ صفّین]] باعث شد جمعی منکر حضور [[خزیمه]] در صفّین شوند و از سوی دیگر برخی، تنها بدریِ حاضر در صفّین را خزیمه دانسته‌اند. این موضوع را [[شعبة بن حَجّاج]]، از [[حَکَم بن عتیبه]] نقل کرده که جای بررسی دارد. [[احمد حنبل]]، از [[امیة بن خالِد]] نقل کرده که گوید: به شعبه گفتم که [[ابوشیبه]]، از [[حَکم]]، از [[عبدالرّحمان بن ابی لیلی]] نقل کرده که گفته: هفتاد نفر از [[اصحاب بدر]] با علی{{ع}} بودند. شعبه گفت: به [[خدا]] [[سوگند دروغ]] می‌گوید من با [[حَکم]] در خانه‌اش [[مذاکره]] کردم؛ پس ندیدیم که در [[صفّین]] کسی از [[اصحاب بدر]] شرکت کند، به جز [[خزیمه]]<ref>احمد حنبل، العلل و معرفة الرّجال، ج۱، ص۲۸۷؛ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۶، ص۱۱۱؛ مزّی، تهذیب الکمال، ج۲، ص۱۵۰.</ref>.
+در این نقل، [[شعبة بن حَجّاج]] مدعی است تنها بدریِ همراهِ [[امام]]، خزیمه بوده است. در خبری دیگر که از او نقل شده، منکرِ حضور [[ابوالهیثم بن تیهانِ بدری]] در صفّین است<ref>احمد حنبل، العلل و معرفة الرّجال، ج۱، ص۴۳۱.</ref>.
+هدفِ [[شعبة بن حَجّاج]] و علت ادعایش برای ما روشن نیست، جز این که او را مخالف [[امام علی]]{{ع}} بدانیم.
+ادعای شعبه از قولِ [[حَکَم بن عتیبه]] که فقط خزیمه از [[بدریون]] با امام علی{{ع}} بوده، نادرست است. شاید این نظر را شعبه از قولِ [[حکم]] بدان جهت گفته که نقل وی از [[عبدالرّحمان بن ابی لیلی]] [[همراهی]] هفتاد نفر از اصحاب بدر در صفّین با علی را رد کند.
+دیگران چون قول حَکم از عبدالرّحمان را ابوشیبۀ واسطی نقل کرده و او را [[ضعیف]] دانسته‌اند، کلّ خبر را در ذیل شرح حال [[ابوشیبه]] آورده‌اند؛ مانند عقیلی در ضعفاء<ref>عُقَیلی، الضعفاء الکبیر، ج۱، ص۵۹.</ref> و ابنِ عدی در [[الکامل]]<ref>ابنعدی، الکامل فی الضّعفاء، ج۱، ص۲۳۹.</ref>. برخی نیز بعد از نقل خبر، ادعای شعبه را نقض کرده‌اند. [[ذهبی]]، ابوشیبه را [[تضعیف]] کرده که [[معتقد]] بوده هفتاد بدری با علی بودند اما از ادعای شعبه که تنها بدری همراه علی، خزیمه بوده، [[تعجب]] کرده است. او در [[میزان الاعتدال]] می‌نویسد: می‌گویم: سبحان [[الله]]! آیا علی در صفّین نبود، آیا [[عمّار]] نبود؟<ref>ذهبی، میزان الاعتدال، ج۱، ص۱۷۰.</ref> این دو، بدری بودند. وی در [[سیر اعلام النّبلاء]] نام عمّار و امام علی{{ع}} را در ردّ این نظر که خزیمه تنها بدری است، نقل می‌کند<ref>همو، سیر اعلام النّبلاء، ج۷، ص۲۲۱.</ref>، ولی در ذیل نقل همین [[حدیث]] در [[تاریخ الاسلام]] چیزی نمی‌نویسد<ref>همو، تاریخ الاسلام، ج۱۰، ص۵۴۹.</ref>.
+[[ابن کثیر]] هم بعد از این خبر، نام [[ابوایّوب انصاری]] و [[سَهل بن حُنَیف]] را در شمار [[بدریان]] همراه علی آورده<ref>ابن‌کثیر، البدایة و النّهایه، ج۷، ص۲۸۱.</ref> اما بهترین گزارش را حِمْیَری داده است: «و کشته شد از [[اصحاب علی]] ۲۵ [[بدری]]. و با او هفتاد مرد بدری بود، از کسانی که زیر درخت با [[پیامبر]] [[بیعت]] کردند (بیعتِ شجره یا [[رضوان]]) هفتصد تن بودند»<ref>در تاریخ یعقوبی (ج۲، ص۱۸۸) آمار بدریان و بیعت‌کنندگان زیر درخت به همین تعداد آمده است به اضافۀ چهارصد تن از دیگر مهاجرین و انصار، درحالیکه با معاویه فقط نعمان بن بشیر و مسلمة بن مخلد بود.</ref>. و همراه علی، جمعی غیرقابل شمارش از [[اصحاب پیامبر]]{{صل}} بودند و از [[برگزیدگان]] [[تابعان]]. [[سعید بن قیس]] در [[سخنرانی]] خود در قناصرین از حضور هفتاد بدری همراه علی در [[صفّین]] یاد می‌کند که تأییدی است بر نظر [[عبد‌الرحمان]]<ref>منقری، وقعة صفّین، ص۲۳۶: {{متن حدیث| إِلاَّ أَنَّ مَعَنَا مِنَ اَلْبَدْرِيِّينَ سَبْعِينَ رَجُلاً }}.</ref>.
+با [[امام علی]]، پرچم‌های [[رسول خدا]]{{صل}} بود که با آنها می‌جنگید. و گفته شده: با علی از [[اهل]] [[بدر]] کسی جز [[خزیمة بن ثابت]] نبود و این قولی است که رغبتی در آن نیست؛ زیرا از [[اصحاب بدر]]، [[عمّار بن یاسر]]، همراهِ علی بود و کشته شد»<ref>حمیری، الرّوض المعطار فی خبر الأقطار، ص۳۶۳. اصحاب: مسلمانانی که پیامبر را دیده اما تابعان آن حضرت را ندیده ولی یکی از اصحاب را ملاقات کرده و هر دو مسلمان از دنیا بروند.</ref>. در ادامه به [[حدیث نبوی]] اشاره می‌کند که پیامبر هنگام [[جنگ خندق]] به او فرمود: تو را گروهی [[باغی]] می‌کشد و این خبر را مُسْلم نقل کرده که [[متواتر]] و جزو صحیح‌ترین [[اخبار]] بود به گونه‌ای که [[معاویه]] توان [[انکار]] آن را نداشت و گفت: او را کسی کشته که برای [[جنگ]] آورده است! و علی{{ع}} پاسخ داد: پس در این صورت، [[حمزه]] را هم رسول خدا{{صل}} کشته که به جنگ آورده است!<ref>حمیری، الرّوض المعطار فی خبر الأقطار، ص۳۶۳.</ref>.<ref>[[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین]]، ج4، ص 61 - 63.</ref>
+==[[بدریان]] همراهِ علی در [[صفّین]]==
+برای روشن‌تر شدن این پاسخ، نام جمعی از بدریان همراه حضرت را نقل می‌کنیم. [[ذهبی]] اسم گروهی از [[اصحاب رسول خدا]]{{صل}} را آورده که با [[امام علی]] در صفّین بودند: هفت [[بدری]] و هفده غیر بدری<ref>ذهبی، تاریخ الاسلام، ج۳، ص۵۴۵. متواتر: خبری که راویان فراوانی دارد که باعث اعتماد بر صحت آن شود و صحیح خبری که همه افراد سند آن مورد اعتماد و عادل باشند و از نظر شیعه همه موثق و امامی باشند.</ref>. ما در بررسی اجمالی خود، نام نزدیک به سی نفر بدری را از کتاب‌های مختلف استخراج کرده‌ایم، که برای ردّ این ادعا اسامی آنان را بیان می‌کنیم.
+نکتۀ درخور توجه این که [[مرگ]] بسیاری از [[بدریون]] با تردید، قبل از صفّین بیان شده که نشان می‌دهد کسانی کوشیده‌اند حضور بدریون همراه علی در [[جنگ صفّین]] را کم رنگ کنند:
+#[[اُسَید بن ثَعْلَبه انصاری]]<ref>ابن عبدالبر، الإستیعاب، ج۱، ص۹۴.</ref>.
+#[[ابوایّوب انصاری]]<ref>ابن عدیم، بغیة الطلّب، ج۷، ص۳۰۳۷؛ ابن کثیر، البدایة و النّهایه، ج۷، ص۲۸۱.</ref>.
+#[[ابو‌دُجانۀ سِماک بن خَرشه]]، که گفته‌اند: زنده بوده و در صفّین شرکت کرده است<ref>الإستیعاب، ج۲، ص۶۵۲؛ عبدالحسین امینی، الغدیر، ج۹، ص۳۶۸.</ref>.
+#[[ابو‌فَضالۀ انصاری]]، [[شهید]]<ref>الاستیعاب، ج۴، ص۱۷۲۹؛ مسند احمد حنبل، ج۱، ص۱۰۲؛ ابن اثیر، اُسد الغابه، ج۵، ص۲۴۷.</ref>.
+#[[ابو‌الهَیثم مالک بن تَیّهان]] [[شهید]]<ref>الاستیعاب، ج۴، ص۱۷۷۳؛ ابن اثیر، اُسد الغابه، ج۴، ص۲۳۹.</ref>.
+#[[ابوعمرۀ انصاری]] شهید؛ [[عَمْرو بنِ مِحْصَن]]<ref>الاستیعاب، ج۴، ص۱۷۲۱؛ ابونعیم اصفهانی، معرفة الصّحابه، ج۵، ص۲۹۶۱؛ ابن عدیم، بغیة الطّلب، ج۴، ص۱۸۶۵.</ref>.
+#[[ابویُسْر کعب بن عَمْرو انصاری]]<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۴، ص۱۷۷۶؛ اسدالغابه، ج۵، ص۳۳۲؛ عینی، عمدة القاری، ج۱۸، ص۲۹۸.</ref>.
+#[[ثابت بن عُبَید انصاری]] شهید<ref>الاستیعاب، ج۱، ص۲۰۴؛ أسد الغابه، ج۱، ص۲۷۳؛ ابن حجر، الاصابه، ج۱، ص۵۰۸.</ref>.
+#[[جابر بن عبدالله انصاری]]، [[بخاری]] وی را بَدری دانسته است. او در صفّین با امام علی{{ع}} بود<ref>الاستیعاب، ج۱، ص۲۲۰.</ref>.
+# [[جَبر بنِ اَنَس بدری]]<ref>اسد الغابه، ج۱، ص۳۱۷.</ref>.
+#[[ جَبَلة بن ثعلبۀ انصاری]]<ref>اسد الغابه، ج۱، ص۳۱۹.</ref>.
+#[[حارث بن حاطب بن عَمْرو انصاری]]<ref>اسد الغابه، ج۱، ص۳۸۶.</ref>.
+#[[خَبّاب بن اَرَت]] که بعد از [[جنگ صفّین]] درگذشت<ref>بحارالانوار، ج۲۲، ص۳۲۵؛ الإستیعاب، ج۲، ص۴۳۸؛ أسدالغابه، ج۱، ص۵۹۳.</ref>.
+# [[خُزیمة بن ثابت]] [[شهید]]<ref>الإستیعاب، ج۲، ص۴۴۸؛ ابن اثیر، أسد الغابه، ج۱، ص۶۱۰؛ ابن عدیم، بغیة الطّلب، ج۷، ص۳۲۵۰.</ref>.
+#[[خلیفه]] یا [[علیفة بن عدی بن عَمْرو بیاضی]]<ref>الإصابه، ج۲، ص۲۸۹؛ علامه امینی، الغدیر، ج۹، ص۳۶۳؛ ابونعیم، معرفة الصحابه، ج۲، ص۱۰۰۶. به نام خلیفه.</ref>.
+# [[رافع]] بن خُدیج]]<ref>أسد الغابه، چ درالفکر، ج۲، ص۳۸، وی به بدر رفت، ولی پیامبر او را به جهت سنّ کم که بالغ نبود برگرداند.</ref>.
+# [[رِبْعی بن عَمْرو انصاری]]<ref>ابن حجر، الإصابه، ج۲، ص۳۷۹.</ref>.
+# [[رفاعة بن رافع بن مالک بن عجلان أنصاری زُرَقی]]<ref>الإستیعاب، ج۲، ص۴۹۷.</ref>.
+#[[سهل بن حُنیف]]<ref>الإستیعاب، ج۲، ص۶۶۳؛ حاکم، مستدرک، ج۳، ص۴۰۹؛ الإصابه، ج۳، ص۱۶۶؛ ابن جوزی، المنتظم، ج۵، ص۱۱۸؛ ابن کثیر، البدایة و النّهایه، ج۷، ص۲۸۱.</ref>.
+#[[سهیل بن عَمْرو بن اَبی عمرو اَنصاری]] شهید<ref>الإستیعاب، ج۲، ص۶۶۹.</ref>.
+#[[صالح انصاری]]<ref>ابن حجر، الإصابه، ج۳، ص۳۲۴.</ref>.
+#[[عبدالله بن عَتِیک انصاری]]<ref>الإستیعاب، ج۳، ص۹۴۷.</ref>.
+#[[عمّار یاسر]] [[شهید]]<ref>ابن سعد، طبقات الکبری، ج۳، ص۱۹۳-۱۹۸؛ بلاذری، جمل من أنساب الأشراف، ج۱، ص۱۸۵-۱۹۵؛ ابن اثیر، أسدالغابه، ج۳، ص۶۲۸-۶۳۱؛ ذهبی، تاریخ الاسلام، ج۳، ص۵۸۰؛ ابن‌کثیر، البدایة و النّهایه، ج۷، ص۳۱۱.</ref>.
+#[[عُقْبة بن عَمْرو ابومسعود انصاری]]<ref>ابن عبدالبر، الإستیعاب، ج۱، ص۱۷۷؛ ابن‌عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۴۰، ص۵۱۶-۵۱۷.</ref>.
+#[[عوف بن اُثاثة ابوعباد]]<ref>الاستیعاب، ج۳، ص۱۲۲۴؛ أسد الغابه، ج۴، ص۸.</ref>.
+#[[مسعود بن أوس بن زید انصاری]]<ref>الإستیعاب، ج۳، ص۱۳۹۱؛ أسد الغابه، ج۴، ص۳۸۲.</ref>.
+#[[ابوسعد ساعدی]]<ref>ذهبی، تاریخ الاسلام، ج۳، ص۵۴۵.</ref>.
+#[[مِسْطَح بن اثاثة]] مطلّبی قولِ اکثر بر این است که تا [[زمان]] علی{{ع}} بوده و در [[صفّین]] شرکت کرده است <ref>الإستیعاب، ج۴، ص۱۴۷۲-۱۴۷۳؛ ابن حجر، الإصابه، ج۶، ص۷۴؛ ابن اثیر، الکامل فی التّاریخ، ج۳، ص۱۵۳؛ عینی، عمدة القاری، ج۱۷، ص۱۲۰.</ref>.
+#[[عبادة بن صامت]]، که به [[نقلی]]: در زمان [[حکومت معاویه]] درگذشته<ref>ابن اثیر، أسدالغابه، ج۳، ص۵۷؛ الإصابه، ج۳، ص۵۰۷؛ ابن‌سعد، طبقات الکبری، ج۷، ص۲۷۱.</ref> و در صفّین با علی{{ع}} بوده است<ref>مفید، الأمالی، ص۱۰۶؛ بحارالانوار، ج۶، ص۲۳۹.</ref>.
+[[علامه امینی]] در [[الغدیر]] نام ۱۴۵ نفر از [[اصحاب رسول خدا]]{{صل}} را آورده است که ۳۵ نفر نخست‌شان [[بدری]] هستند که برخی اسامی آنان ذکر شده و بقیۀ [[بدریان]] به شرح ذیل است:
+#[[ثابت بن عبید انصاری]]، بَدری، [[شهید]] در [[صفّین]].
+#[[ثعلبة بن قیظی بن صخر انصاری]]، بدری.
+#[[حارث بن نعمان بن امیۀ انصاری اوسی]]، بدری.
+#[[حصین بن حارث بن مطلّب قرشی]]، بدری.
+#[[خُوَیلد بنِ عَمرو انصاری سلمی]]، بدری.
+#[[زید بن اسلم بن ثعلبة بن عدی بلوی]]، بدری.
+#[[سماک بن اوس بن خرشۀ انصاری خزرجی]]، بدری.
+#[[عمرو بن اَنَس انصاری خزرجی]]، بدری.
+#[[عمرو بن حمق خزاعی کعبی]]، بدری.
+#[[قیس بن سعد بن عبادۀ انصاری خزرجی]]، بدری.
+#[[کعب بن عامر سعدی]]، بدری.
+#[[ابوحبه عَمرو بن غزیه]]، بدری.
+#[[ابوعمره بشر بن عَمرو بن محصن انصاری]]، بدری و [[شهید]] صفّین.
+#[[ابومحمد انصاری]]، بدری.
+#[[ابو برده]]، [[هانی بن نیار]] (و گفته‌اند: [[نمر]])، بدری<ref>امینی، الغدیر، ج۹، ص۳۱۲- ۳۱۸.</ref>.
+در کتاب [[عبیدالله بن ابی رافع]]، به نام «تسمیة من شهد مع امیرالمؤمنین الجمل و صفّین و النّهروان من الصّحابه»، نام ۱۷۰ [[صحابی]] آمده که ۴۹ نفرشان بدری از [[انصار]] هستند<ref>سیمای کارگزاران...، ج۳، ص۹۸-۱۰۳.</ref>.
+بنابراین، ادعای این که فقط یک بدری با علی{{ع}} در [[صفین]] بوده نادرست و کینه‌توزانه است.<ref>[[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین]]، ج4، ص 63 - 67.</ref>
 == منابع ==
 {{منابع}}
+# [[پرونده: 1100831.jpg|22px]] [[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۴ (کتاب)|'''سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۴''']]
 #[[پرونده:13681148.jpg|22px]] [[محمد محمدی ری‌شهری|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امیرالمؤمنین (کتاب)|'''گزیده دانشنامه امیرالمؤمنین''']]
 # [[پرونده:1368987.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|'''فرهنگ غدیر''']]