عصمت در کلام اسلامی: تفاوت میان نسخهها
←گستره زمانی
| خط ۳۶۸: | خط ۳۶۸: | ||
در گستره زمانی، عصمت معصومان به لحاظ قبل از تصدی منصب نبوت یا امامت و از زمان تولد و نیز پس از تصدی منصب بررسی میشود | در گستره زمانی، عصمت معصومان به لحاظ قبل از تصدی منصب نبوت یا امامت و از زمان تولد و نیز پس از تصدی منصب بررسی میشود | ||
# '''عصمت پیش از تصدی منصب ([[نبوت]] یا [[امامت]]):''' بحث از [[قلمرو عصمت]] [[معصومان]] اعم از [[پیامبران]] و [[امامان]] و نیز تفکیک این بحث به قبل از تصدی منصب نبوت و امامت و پس از آن تا عصر [[امامان اهل بیت]]{{ع}} دیده و شنیده نشده چه اینکه گویا تأکید [[ائمه]] در دوران حضور بیشتر بر تثبیت اصل مسأله [[عصمت]] بوده است<ref>[[حسن یوسفیان|یوسفیان، حسن]]؛ [[احمد حسین شریفی|شریفی، احمد حسین]]، [[پژوهشی در عصمت معصومان (کتاب)|پژوهشی در عصمت معصومان]]، ص۶۹.</ref>. | # '''عصمت پیش از تصدی منصب ([[نبوت]] یا [[امامت]]):''' بحث از [[قلمرو عصمت]] [[معصومان]] اعم از [[پیامبران]] و [[امامان]] و نیز تفکیک این بحث به قبل از تصدی منصب نبوت و امامت و پس از آن تا عصر [[امامان اهل بیت]]{{ع}} دیده و شنیده نشده چه اینکه گویا تأکید [[ائمه]] در دوران حضور بیشتر بر تثبیت اصل مسأله [[عصمت]] بوده است<ref>[[حسن یوسفیان|یوسفیان، حسن]]؛ [[احمد حسین شریفی|شریفی، احمد حسین]]، [[پژوهشی در عصمت معصومان (کتاب)|پژوهشی در عصمت معصومان]]، ص۶۹.</ref>. | ||
# '''عصمت پس از تصدی منصب (نبوت یا امامت):''' یکی از مسائل | # '''عصمت پس از تصدی منصب (نبوت یا امامت):''' یکی از مسائل مورد اتفاق اندیشمندان امامیه در این قرون و حتی امروز، ضرورت عصمت پیامبران و [[امامان معصوم]] از [[گناه]] پس از تصدی منصب نبوت و امامت است. تصریح به این مسأله دست کم از دوران امامان معصوم{{ع}} مطرح شده و تا به امروز نیز ادامه داشته است<ref>[[محمد حسین فاریاب|فاریاب، محمد حسین]]، [[عصمت امام (کتاب)|عصمت امام]]، ص۴۱۲.</ref>. این بخش خود به چهار قسم دیگر تقسیم میشود که عبارتاند از: | ||
## عصمت در تلقی و ابلاغ [[وحی]]: تلقی به معنای «دریافت کردن» و منظور از [[عصمت در مقام تلقی | ## عصمت در تلقی و ابلاغ [[وحی]]: تلقی به معنای «دریافت کردن» و منظور از [[عصمت در مقام تلقی وحی]] این است که [[پیامبر]]، وحی را همانطور که در [[لوح]] و خزانه [[علم الهی]] است بدون کم و زیاد، دریافت میکند و در این میان نه [[شیاطین]] میتوانند در آن تصرف کنند؛ نه فرشتگانی که واسطه رساندن [[پیام]] خداوند هستند؛ مرتکب خطا میگردند و نه ابزار ادراکی پیامبر در فهم و دریافت کامل آن [[اشتباه]] میکند. [[ابلاغ]]، در لغت به معنای «رساندن» و مراد از [[عصمت در مقام ابلاغ وحی]] این است که پیامبر همان مطالبی را که تلقی و دریافت کرده بدون هیچ افزودن و کاستن به [[مردم]] برساند. یعنی نه پیامبر دچار خطا و یا [[تحریف]] عمدی شده است و نه شیاطین در موقع تبلیغ پیامبر، دخالت کرده، مثلاً با صدایی شبیه صدای پیامبر مطالبی را به [[آیات الهی]] افزودهاند. مسئله [[عصمت انبیا]] در [[مقام تلقی]] و [[ابلاغ وحی]]، تقریباً مورد پذیرش همه طوایف [[مسلمین]] قرار گرفته است<ref>سبحانی، جعفر، الالهیات، ج۳، ص۱۸۳.</ref>.<ref>[[محسن فتاحی اردکانی|فتاحی اردکانی، محسن]]، [[اقسام عصمت (مقاله)|مقاله «اقسام عصمت»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۸۰.</ref>. | ||
### [[ادله]] عصمت در مقام دریافت و ابلاغ وحی''' | ### [[ادله]] عصمت در مقام دریافت و ابلاغ وحی''' | ||
#### '''تأمین [[هدف بعثت]]''': از طرفی، انسان، موجودی کمالجوست که به دنبال کمال و [[سعادت]] شایسته خویش است و از طرف دیگر، ابزارهای [[شناختی]] [[انسان]] یعنی [[حس]] و [[عقل]]، در تشخیص راههای | #### '''تأمین [[هدف بعثت]]''': از طرفی، انسان، موجودی کمالجوست که به دنبال کمال و [[سعادت]] شایسته خویش است و از طرف دیگر، ابزارهای [[شناختی]] [[انسان]] یعنی [[حس]] و [[عقل]]، در تشخیص راههای رسیدن به کمال و [[سعادت واقعی]] محدودند؛ ازاینرو، حتماً باید راه دیگری در [[اختیار]] [[بشر]] قرار گیرد تا در کنار حس و [[عقل]]، [[انسان]] را به [[سعادت واقعی]] رهنمون سازد و آن راه [[وحی]] و [[نبوت]] است. حال، اگر [[خداوند]] نخواهد [[پیام]] خویش را که در قالب وحی به [[پیامبران]] میرساند، در هنگام دریافت و [[ابلاغ]] [[پیامبر]] محفوظ نگاه دارد، [[هدف]] خداوند از ارسال وحی به [[آدمیان]]، که همان ارائه راه کمال و [[سعادت]] است، تأمین نخواهد شد<ref>مصباح یزدی، محمدتقی، آموزش عقاید، ج۱، ص۲۳۲-۲۳۴.</ref>. | ||
#### '''اعطای [[معجزه]] به پیامبران''': اعطای معجزه به پیامبران از ناحیه خداوند، عقلاً دلالت میکند بر اینکه [[دروغ]] در آنچه [[انبیا]] به خداوند نسبت میدهند، راه ندارد؛ چون اعطای معجزه به یک شخص به منزله [[تأیید]] و | #### '''اعطای [[معجزه]] به پیامبران''': اعطای معجزه به پیامبران از ناحیه خداوند، عقلاً دلالت میکند بر اینکه [[دروغ]] در آنچه [[انبیا]] به خداوند نسبت میدهند، راه ندارد؛ چون اعطای معجزه به یک شخص به منزله [[تأیید]] و تصدیق او در گفتارش است و اگر ممکن باشد که انبیا به دروغ چیزی را به خداوند نسبت دهند، تأیید چنین [[پیامبری]] با معجزه، در [[حکم]] تصدیق شخص دروغگوست و تصدیق [[دروغگو]] [[قبیح]] و ناپسند است و از [[خدای حکیم]] کار قبیح سرنمیزند<ref>یوسفیان، حسن، و شریفی، احمدحسین، پژوهشی در عصمت معصومان{{عم}}، ص۱۰۱-۱۰۲.</ref>. | ||
## عصمت در [[تفسیر]] و تبیین وحی؛ | ## عصمت در [[تفسیر]] و تبیین وحی؛ | ||
##[[عصمت از اشتباه]]، [[خطا]] و | ##[[عصمت از اشتباه]]، [[خطا]] و فراموشی در انجام [[تکالیف]] شخصی و [[اجتماعی]]؛ | ||
## [[عصمت]] از [[گناه]]: یکی از | ## [[عصمت]] از [[گناه]]: یکی از وظایف انبیا: دریافت وحی از [[خداوند متعال]] و رساندن آن به [[مردم]] است که بالاترین مرتبه [[عصمت]] و قوام [[نبوت]] به شمار میرود. بیشتر [[متکلمان شیعه]] و [[سنی]]، [[عصمت انبیا]] در این مراحل ـ دست کم در [[دروغگو]] نبودن در مقام تبلیغ ـ را قبول دارند<ref> شرح الأسماء الحسنى، ج۲، ص۳۶؛ ر.ک: أبو عبدالله محمد بن عبدالباقی الزرقانی المصری المالکی، شرح المواهب اللدنیهً بالمنح المحمدیهً، ج۵، ص۳۱۴؛ گوهر مراد، ص۴۲۱؛ ایجی، المواقف، ص۳۵۸٫.</ref>. به غیر از [[قاضی عبدالجبار]] که [[کذب]] [[سهوی]] را در تبلیغ [[رسالت]] تجویز کرده است<ref>{{عربی|"وایضا لا خلاف بین الامه فی وجوب عصمتهم فیما یتعلق بالتبلیغ و عدم جواز الخطاء فیه لا عمدا ولا سهوا والا لم یبق الاعتماد علی شئ من الشرایع"}}، ر.ک: شرح قوشچی، ص۴۶۴. تجویز خطا در ابلاغ رسالت به صورت سهو و نسیان به ابوبکر باقلانی نیز نسبت داده شده است. ر.ک: ایجی، المواقف، ص۳۵۸؛ گوهر مراد، ص۴۲۱؛ مجلسی، محمدباقر، بحارالأنوار، ج۱۱، ص۸۹.</ref>. | ||
### دیدگاههای متکلمان پیرامون عصمت انبیا از گناه: | ### دیدگاههای متکلمان پیرامون عصمت انبیا از گناه: | ||
#### [[حشویه]]: این گروه | #### [[حشویه]]: این گروه ارتکاب گناهان کبیره و صغیره را چه قبل از بعثت و چه بعد از آن برای انبیا جایز میدانند؛ | ||
#### [[اشاعره]]: اینان معتقدند که انبیا بعد از [[مبعوث]] شدن به [[رسالت]] از این امور معصومند: از گناهان کبیره بهطور کلی و از | #### [[اشاعره]]: اینان معتقدند که انبیا بعد از [[مبعوث]] شدن به [[رسالت]] از این امور معصومند: از گناهان کبیره بهطور کلی و از گناهان پست صغیره، مثل دزدیدن یک [[حبه]] گندم. همچنین، از ارتکاب عمدی [[گناهان]] صغیرهای که [[پست]] محسوب نمیشوند. اما قبل از بعثت حتی از [[گناه کبیره]] نیز [[معصوم]] نیستند. | ||
#### [[معتزله]]: برخی از معتزله معتقدند که، بعد از [[بعثت انبیا]] از تمامی گناهان کبیره معصومند، ولی قبل از بعثت معصوم نیستند. برخی نیز گفتهاند: پیامبران نسبت به انجام گناه کبیره، چه قبل از بعثت و چه بعد از [[بعثت]] و همچنین گناهان صغیرهای که پست و مورد [[تنفر]] عموم است، معصوماند. | #### [[معتزله]]: برخی از معتزله معتقدند که، بعد از [[بعثت انبیا]] از تمامی گناهان کبیره معصومند، ولی قبل از بعثت معصوم نیستند. برخی نیز گفتهاند: پیامبران نسبت به انجام گناه کبیره، چه قبل از بعثت و چه بعد از [[بعثت]] و همچنین گناهان صغیرهای که پست و مورد [[تنفر]] عموم است، معصوماند. | ||
#### [[امامیه]]: [[علمای شیعه]] معتقدند که [[پیامبران]] از تمامی [[گناهان کبیره]] و | #### [[امامیه]]: [[علمای شیعه]] معتقدند که [[پیامبران]] از تمامی [[گناهان کبیره]] و صغیره، از [[زمان]] طفولیت تا آخر عمر معصومند<ref>سبحانی، جعفر، الالهیات، ج۳، ص۱۶۵-۱۶۶.</ref>.<ref>[[محسن فتاحی اردکانی|فتاحی اردکانی، محسن]]، [[اقسام عصمت (مقاله)|مقاله «اقسام عصمت»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۸۱.</ref>. | ||
### [[دلایل]] [[عصمت از انجام گناه]] | ### [[دلایل]] [[عصمت از انجام گناه]] | ||
#### | #### نقض غرض: [[هدف]] اصلی از [[بعثت پیامبران]] [[راهنمایی]] [[بشر]] به سوی [[حقایق]] و وظایفی است که [[خدای متعال]] برای [[انسانها]] تعیین فرموده است و اینها در [[حقیقت]] نمایندگان [[الهی]] در میان بشر هستند که باید دیگران را به [[راه راست]] [[هدایت]] کنند حال اگر چنین نمایندگان و سفیرانی پایبند به [[دستورهای الهی]] نباشند و خودشان برخلاف محتوای رسالتشان عمل کنند، [[مردم]] [[رفتار]] ایشان را مناقض با گفتارشان تلقی میکنند و دیگر به گفتارشان هم اعتماد لازم را پیدا نمیکنند و در نتیجه، [[هدف از بعثت]] ایشان بهطور کامل، تحقق نخواهد یافت، پس، [[حکمت]] و [[لطف الهی]] اقتضا دارد که [[پیامبران]]، افرادی [[پاک]] و [[معصوم]] از [[گناه]] باشند. | ||
#### [[تربیت]]: پیامبران علاوه بر اینکه موظفاند محتوای [[وحی]] و [[رسالت]] خود را به مردم [[ابلاغ]] کنند و راه راست را به ایشان نشان دهند، همچنین [[وظیفه]] دارند که به [[تزکیه]] و تربیت مردم بپردازند و کسی که از نظر رفتار، نقصها و کمبودهایی داشته باشند. گفتارش هم اثر مطلوب را ندارد. پس هنگامی [[هدفها]] از بعثت پیامبران به عنوان [[مربیان]] [[جامعه]] بهطور کامل تحقق مییابد که ایشان از هرگونه لغزشی در گفتار و کردارشان مصون باشند<ref>مصباح یزدی، محمدتقی، آموزش عقاید، ج۱، ص۲۴۳-۲۴۴.</ref>. | #### [[تربیت]]: پیامبران علاوه بر اینکه موظفاند محتوای [[وحی]] و [[رسالت]] خود را به مردم [[ابلاغ]] کنند و راه راست را به ایشان نشان دهند، همچنین [[وظیفه]] دارند که به [[تزکیه]] و تربیت مردم بپردازند و کسی که از نظر رفتار، نقصها و کمبودهایی داشته باشند. گفتارش هم اثر مطلوب را ندارد. پس هنگامی [[هدفها]] از بعثت پیامبران به عنوان [[مربیان]] [[جامعه]] بهطور کامل تحقق مییابد که ایشان از هرگونه لغزشی در گفتار و کردارشان مصون باشند<ref>مصباح یزدی، محمدتقی، آموزش عقاید، ج۱، ص۲۴۳-۲۴۴.</ref>. | ||