|
|
| خط ۶۶: |
خط ۶۶: |
|
| |
|
| وقتی انسان در [[راه خدا]] حرکت میکند و برای او کار میکند، هنگامی که [[سختیها]] را [[مشاهده]] کرد، میفهمد که [[وظیفه]] او دشوارتر است؛ پس شادابتر و پرانگیزهتر میشود. واقعاً در راه خدا، [[سختی]] و مانع و [[مشکلات]] و انواع چیزهایی که آدمهای معمولی را [[مأیوس]] و قدرنشناس میکند، از [[دل]] او کنده میشود و [[انگیزه]] او پر رنگتر میشود<ref>دیدار با رئیس جمهور و اعضای هیئت وزیران ۱/۶/۱۳۶۹. حدیث ولایت، ج۵، ص۱۰۴.</ref>.<ref>[[مرتضی لطفی|لطفی]] و [[محمد شعبانی|شعبانی]]، [[نظام تربیتی اسلام - لطفی و شعبانی (مقاله)|مقاله «نظام تربیتی اسلام»]]، [[منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱]] ص ۴۷۶.</ref> | | وقتی انسان در [[راه خدا]] حرکت میکند و برای او کار میکند، هنگامی که [[سختیها]] را [[مشاهده]] کرد، میفهمد که [[وظیفه]] او دشوارتر است؛ پس شادابتر و پرانگیزهتر میشود. واقعاً در راه خدا، [[سختی]] و مانع و [[مشکلات]] و انواع چیزهایی که آدمهای معمولی را [[مأیوس]] و قدرنشناس میکند، از [[دل]] او کنده میشود و [[انگیزه]] او پر رنگتر میشود<ref>دیدار با رئیس جمهور و اعضای هیئت وزیران ۱/۶/۱۳۶۹. حدیث ولایت، ج۵، ص۱۰۴.</ref>.<ref>[[مرتضی لطفی|لطفی]] و [[محمد شعبانی|شعبانی]]، [[نظام تربیتی اسلام - لطفی و شعبانی (مقاله)|مقاله «نظام تربیتی اسلام»]]، [[منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱]] ص ۴۷۶.</ref> |
|
| |
| == عوامل [[تربیت]] ==
| |
| عوامل تربیت به اموری، به جز رفتارهای اختیاری مربی، اطلاق میشود که به صورت مستقیم و یا غیر مستقیم و آگاهانه یا ناخودآگاه بر متربّی و فرایند تربیت اثرگذارند. عامل اثرگذار، ممکن است محیط، فضای [[خانواده]]، فعالیت یا امری مادی یا [[معنوی]] باشد که بر بینشها و گرایشهای [[قلبی]] متربّی مؤثر واقع شده است.
| |
|
| |
| === عوامل فردی ===
| |
| عوامل متعدد فردی و [[اجتماعی]] در عرصه تربیت نقش دارند. مهمترین عوامل فردی به شرح ذیل بیان میگردد:
| |
|
| |
| ==== [[وراثت]] ====
| |
| تربیت فرایندی است که اگر به [[درستی]] انجام پذیرد، باید به زمینهها و شرایط قبل از [[ازدواج]] نیز اهمیت دهد. یکی از زمینههای قبل از شروع تربیت و حتی قبل از ازدواج [[انتخاب همسر]] است. انتخاب همسر از این جهت که وراثت از طریق وی انتقال مییابد دارای اهمیت است. از این رو در [[منابع دینی]] و توصیه بزرگان آمده است: «اولین گام در [[تربیت فرزند]]، انتخاب همسر [[شایسته]] و [[صالح]] است؛ زیرا از یک سو، صفات خاصی از او به فرزند انتقال مییابد و از سوی دیگر، [[مادر]] و [[پدر]] در ایجاد محیط [[تربیتی]] نقش مهمی ایفا میکند». [[مقام معظم رهبری]] با تأکید بر اصلی بودن نقش [[همسر]] و مادر در یک خانواده، نظر بدین دارد که اگر اصل خانواده یعنی همسر خانواده دارای صفات [[طیبه]] نباشد و از این باب خانواده زیر سؤال برود تمام هستی یک [[جامعه]] در مسیر [[تربیت الهی]] قرار نخواهد گرفت و لذا بر همین اساس به نقش وراثت و صفات [[والدین]] اهمیت به سزا داده شود<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با اعضای شورای فرهنگی، اجتماعی زنان، ۱۶/۱۰/۱۳۶۹.</ref>.<ref>[[مرتضی لطفی|لطفی]] و [[محمد شعبانی|شعبانی]]، [[نظام تربیتی اسلام - لطفی و شعبانی (مقاله)|مقاله «نظام تربیتی اسلام»]]، [[منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱]] ص ۴۷۶.</ref>
| |
|
| |
| ==== لقمه [[حلال]] ====
| |
| از چیزهایی که در دنیای تربیت مورد بیتوجهی قرار گرفته و فراموش شده است لقمه [[حلال و حرام]] است. در تمام کتابهای تربیتی شرق و غرب بحثی درباره لقمه نیست. حال آنکه [[امام حسین]]{{ع}} [[روز عاشورا]] خطاب به [[دشمنان]] فرمود: {{متن حدیث|فَقَدْ مُلِئَتْ بُطُونُكُمْ مِنَ الْحَرَامِ}} میدانید چرا سخنان من در شما اثر نمیگذارد؟ چون شکمهای شما از [[حرام]] پر شده است. [[رهبر انقلاب]] با تأکید بر کسب [[رزق و روزی]] از راه [[حلال]] تأکید بر این دارد که کسب حرام باعث اختلال [[زندگی]] میگردد لذا در [[تربیت اسلامی]] برای [[حفظ]] [[ولایتمداری]] و تحت [[فرمان الهی]] واقع شدن، از [[رزق]] حرام به شدت [[نهی]] میکند<ref>حضرت آیتالله خامنهای، پیام نوروزی به مناسبت حلول سال جدید، ۱۳۷۴.</ref>.<ref>[[مرتضی لطفی|لطفی]] و [[محمد شعبانی|شعبانی]]، [[نظام تربیتی اسلام - لطفی و شعبانی (مقاله)|مقاله «نظام تربیتی اسلام»]]، [[منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱]] ص ۴۷۷.</ref>
| |
|
| |
| === عوامل [[اجتماعی]] ===
| |
| عوامل متعدد فردی و اجتماعی در عرصه [[تربیت]] نقشآفرین هستند. مهمترین عوامل اجتماعی تربیت از دیدگاه [[مقام معظم رهبری]] به شرح ذیل است.
| |
|
| |
| ==== محیط [[خانواده]] ====
| |
| خانواده مهمترین و مؤثرترین عامل در [[تربیت فرزندان]] است. [[اهمیت خانواده]] از آنجا دوچندان میشود که از سویی در عامل [[وراثت]] نقش دارد و از سوی دیگر از ابتداییترین و نخستین عوامل تأثیرگذار محیطی به حساب میآید؛ علاوه بر اینها خانواده نه تنها خود از عوامل برجسته محیطی است، بلکه در تعیین و زمینهسازی سایر عوامل محیطی نیز مؤثر است زیرا خانواده میتواند زمینه پیدا نمودن [[دوستان]] [[شایسته]] برای [[فرزندان]] را فراهم نماید. خانواده میتواند [[مدرسه]] مناسب، محله مناسب و همسایههای مناسب برای آنان فراهم نماید. مقام معظم رهبری در تربیت اسلامی خانواده را یک رکن و عامل اساسی میداند که خانواده میتواند با ارئه و ایجاد زمینههای [[تربیتی]] سالم، [[اجتماع]] [[انسانی]] را به سوی [[نورانیت]] و [[پیشرفت]] سوق دهد<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در مراسم اجرای خطبه عقد ازدواج، ۲۰/۴/۱۳۷۰.</ref>.<ref>[[مرتضی لطفی|لطفی]] و [[محمد شعبانی|شعبانی]]، [[نظام تربیتی اسلام - لطفی و شعبانی (مقاله)|مقاله «نظام تربیتی اسلام»]]، [[منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱]] ص ۴۷۸.</ref>
| |
|
| |
| ==== محیط اجتماع ====
| |
| از جمله عواملی که در تربیت نقش اساسی دارد و بر [[رفتار]] ما تأثیر میگذارند، محیطهای [[فرهنگی]] و اجتماعی است که ما در آن به [[دنیا]] میآییم و به [[بلوغ]] میرسیم. درست است محیطها این نقش تعیینکننده در تربیت را ندارند، اما به عنوان بسترها و زمینههایی که ما در آن به کنش متقابل با دیگران میپردازیم میتوانند نقش شرایط محدودیتآفرین و یا امکانبخش را ایفا نمایند؛ یعنی نقش تسهیل کننده و یا مخل تربیت را ایفا نمایند. رهبر انقلاب تأثیر محیط بر تربیت [[انسان]] و اصطکاک آن با [[ذهن]] [[انسان]] را یک امر طبیعی میداند و نظر به این دارد که انسان در فضای غیر [[دینی]] فقط میتواند به [[وظایف فردی]] برسد اما [[نورانیت]] و صفای [[باطن]] تنها در یک محیط دینی، امری شدنی است<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در جمع کارگزاران نظام جمهوری اسلامی، ۲۱/۹/۱۳۸۰.</ref>.<ref>[[مرتضی لطفی|لطفی]] و [[محمد شعبانی|شعبانی]]، [[نظام تربیتی اسلام - لطفی و شعبانی (مقاله)|مقاله «نظام تربیتی اسلام»]]، [[منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱]] ص ۴۷۸.</ref>
| |
|
| |
|
| == منابع تربیت == | | == منابع تربیت == |
