سوره حمد: تفاوت میان نسخه‌ها

سوره حمد (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۱۴ اکتبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۶:۴۲

۱۲٬۶۰۶ بایت اضافه‌شده ، ‏۱۴ اکتبر ۲۰۲۱

←‏منابع

دیداریویکی‌متن

Msadeq

مدیران

۱۱۵٬۳۵۵

ویرایش

@@ خط ۶۹: / خط ۶۹: @@
 برای برخی بیماری‌ها و دردهای خاص نیز به استفاده و [[شفا]] جویی از سوره حمد سفارش شده است، مثل: درد چشم، رفع مسمومیت، دفع [[چشم زخم]] و ایجاد [[برکت]].<ref>سخاوی، علی بن محمد، جمال القراء و کمال الاقراء، جلد۱، صفحه (۲۱۱-۲۱۵)؛ فیروز آبادی، محمد بن یعقوب، بصائرذوی التمییزفی لطائف الکتاب العزیز، جلد۱، صفحه (۱۳۱-۱۳۲)؛ حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه(آل البیت)، جلد۶، صفحه (۲۳۱-۲۳۳)؛ ابن بابویه، محمد بن علی، ثواب الاعمال، صفحه ۱۰۴؛ طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القران، جلد۱، صفحه (۴۸-۴۹)؛ نوری، حسین بن محمد تقی، مستدرک الوسائل ومستنبط المسائل، جلد۴، صفحه (۳۲۱-۳۲۸)و۲۹۸.</ref>.<ref>[[فرهنگ‌نامه علوم قرآنی (کتاب)|فرهنگ نامه علوم قرآنی]]، ص:۳۵۸۵.</ref>
+==اسامی [[سوره حمد]]==
+نام‌های دیگر سوره حمد عبارتند از:
+#'''اساس:''' در سوره حمد از مفاهیمی محوری و جامع همچون [[توحید]] یعنی اساس و پایه [[دین]] سخن به میان آمده است؛ به همین دلیل، آن را «اساس» نیز نامیده‌اند.
+#'''[[استعانت]]:''' «استعانت» از ریشه «[[عون]]» به معنای کمک و [[یاری]] خواستن است. [[نمازگزار]] و [[قاری قرآن]] با [[تلاوت]] [[آیه]]: {{متن قرآن|إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ}}<ref>«تنها تو را می‌پرستیم و تنها از تو یاری می‌جوییم» سوره فاتحه، آیه ۵.</ref> تنها از [[خداوند]] استعانت می‌جوید؛ نام «استعانت» برای سوره حمد از همین آیه گرفته شده است.
+#'''[[استقامت]]:''' نمازگزار یا قاری قرآن در آیه {{متن قرآن|اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ}}<ref>«راه راست را به ما بنمای» سوره فاتحه، آیه ۶.</ref> از خداوند [[هدایت]] به [[راه مستقیم]] و ثبوت قدم در این راه را [[طلب]] می‌کند به این دلیل، سوره حمد را «استقامت» نیز نامیده‌اند.
+#'''[[ام‌الکتاب]] و ام‌القرآن:''' درباره وجه نامگذاری سوره حمد به این دو نام گفته‌اند [[قرآن]] و [[نماز]] با سوره حمد آغاز می‌شود و «امّ» مبدأ و خاستگاه فرزند است. و نیز چون سوره حمد دربردارنده [[علوم]] و حکمت‌های قرآن است و در لغت «ام» به اصل و اساسی گفته می‌شود که چیزی از آن [[تکوین]] می‌یابد، سوره حمد را به نام‌های مذکور خوانده‌اند.
+#'''انعام:''' علت [[انتخاب]] نام «انعام» برای سوره حمد بیان نشده است. شاید به دلیل وجود واژه «[[نعمت]]» در آیه {{متن قرآن|صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّالِّينَ}}<ref>«راه آنان که به نعمت پرورده‌ای؛ که نه بر ایشان خشم آورده‌ای و نه گمراه‌اند» سوره فاتحه، آیه ۷.</ref>.
+#'''[[تفویض]]:''' «تفویض» از ریشه «فوض» به معنای واگذاشتن کار به دیگری است. در این [[سوره]]، [[انسان]] با تلاوت آیه: {{متن قرآن|إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ}}<ref>«تنها تو را می‌پرستیم و تنها از تو یاری می‌جوییم» سوره فاتحه، آیه ۵.</ref> کار خود را به [[خدا]] تفویض و واگذار کرده، تنها از او استعانت و کمک می‌جوید؛ به همین خاطر «تفویض» خوانده شده است.
+#'''[[تعلیم]] مسأله:''' چون [[آداب]] درخواست و سؤال از خدای متعالی و نحوه [[مناجات با خدا]] در این [[سوره]] بیان شده است، به آن «[[تعلیم]] مسأله» گفته‌اند.
+#'''ثناء:''' چون در این سوره، [[قاری]] و [[نمازگزار]] با [[تلاوت آیات]]: {{متن قرآن|الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ}}<ref>«سپاس، خداوند، پروردگار جهانیان را» سوره فاتحه، آیه ۲.</ref>، {{متن قرآن|الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ}}<ref>«به نام خداوند بخشنده بخشاینده» سوره فاتحه، آیه ۱.</ref>، {{متن قرآن|مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ}}<ref>«مالک روز پاداش و کیفر» سوره فاتحه، آیه ۴.</ref>[[زبان]] به ثناگویی و [[سپاسگزاری]] از [[خداوند]] و بیان اوصاف او می‌گشاید، به آن «سوره ثناء» گفته‌اند.
+#'''[[حمد]] اُولی:''' پنج سوره [[قرآن]] با جمله {{متن قرآن|الْحَمْدُ لِلَّهِ }} آغاز شده و به «سور حامدات» یا «سور [[تحمید]]» معروفند. این [[سوره‌ها]] عبارت‌اند از: [[سوره حمد]]؛ [[سوره انعام]]؛ [[سوره کهف]]؛ [[سوره سبأ]]؛ [[سوره فاطر]]. به سوره [[مبارکه]] [[حمد]] که نخستین و کوتاه‌ترین سور حامدات است سوره «حمد أولی» گفته‌اند.
+#'''حمد قصری؛''' چون سوره «حمد» در میان سور حامدات، کوتاه‌ترین سوره است، «حمد قصری» نامیده شده است.
+#'''[[دعا]]:''' آن را «دعا» نامیده‌اند؛ چون [[هدایت]] به [[صراط مستقیم]] در قالب [[آیه]] دعایی {{متن قرآن|اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ}}<ref>«راه راست را به ما بنمای» سوره فاتحه، آیه ۶.</ref> از [[خدا]] درخواست شده است.
+#'''راقیه:''' «راقیه» اسم فاعل از ماده «رقی» و به معنای افسون کردن است. برخی گفته‌اند «راقیه» و «[[رقیه]]» به معنای [[تعویذ]] کننده و [[پناه]] دهنده است. [[قرائت]]سوره حمد باعث تعویذ و پناه جستن به [[ذات خداوند]] [[قادر]]، از [[شرور]] و آفات و... است؛ به همین مناسبت، سوره حمد را «سوره راقیه» گفته‌اند.
+#'''سبع المثانی:''' این سوره از هفت آیه تشکیل یافته و سبع به معنای هفت است. [[مثانی]] جمع مثنا و به معنای دوتاها است. سوره حمد در هر [[نماز واجب]] و [[مستحب]] دو بار خوانده می‌شود یا به روایتی دو بار نازل شده است (یک بار در [[مکه]] و یک بار در [[مدینه]]). این سوره بر دو بخش است: یک بخش حمد [[الهی]] از طرف [[عبد]] و بخش دوم [[بخشش]] از [[خداوند]] بر [[بندگان]]. گاهی به کل [[قرآن]] نیز سبع‌المثانی می‌گویند.
+#'''سؤال:''' چون [[نمازگزار]] و [[قاری قرآن]] با جمله {{متن قرآن|اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ}}<ref>«راه راست را به ما بنمای» سوره فاتحه، آیه ۶.</ref> از [[خداوند سبحان]] [[هدایت]] در [[دین]] را مسئلت می‌کند، [[سوره حمد]] را «[[سوره]] سؤال» نیز نامیده‌اند.
+#'''شافی و [[شفاء]]؛''' این نامگذاری برگرفته از [[حدیث]] [[پیامبر اکرم]]{{صل}} است که می‌فرماید: «سوره حمد درمان هر دردی است».
+#'''[[شکر]]:'''[[پیام]] اصلی نخستین [[آیه]] {{متن قرآن|الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ}}<ref>«سپاس، خداوند، پروردگار جهانیان را» سوره فاتحه، آیه ۲.</ref>[[حمد]] و [[سپاس]] خداوند است. هر نوع سپاس از هر کسی صادر شود، از آنِ [[پروردگار]] جهانیان است و به او برمی‌گردد و جز او کسی [[شایسته]] حمد و ثنا نیست؛ از این رو، به سوره حمد «سوره[[شکر]]» نیز گفته‌اند.
+#'''[[صلات]]:''' این نام از باب تسمیة الشیء باسم لازمه است. خداوند در [[حدیث قدسی]] فرموده است: «من صلات (سوره حمد) را بین خویش و عبدم دو قسمت کرده‌ام؛ در بخشی خداوند با [[بنده]] و در بخشی دیگر، [[عبد]] با خدای خود سخن می‌گوید». در [[حدیث شریف]] آمده است: «[[صحت]] [[نماز]] متوقف بر [[قرائت]]سوره حمد است»؛ به این جهت به سوره حمد «سوره صلات» نیز گفته‌اند.
+#'''فاتحة‌الکتاب یا فاتحة‌القرآن:''' «فاتحه» از ریشه «[[فتح]]» به معنای [[گشایش]] و گشودن، و «فاتحه» به معنای گشاینده و آغازگر است. علت نامگذاری سوره حمد به «[[فاتحة الکتاب]]» می‌تواند یکی از این وجوه باشد:
+## [[قرآن کریم]] با این سوره آغاز می‌شود.
+## [[آموزش قرآن]] از این سوره شروع می‌شود.
+##نماز با این سوره آغاز می‌شود.
+##اولین سوره‌ای است که نازل شد.
+##اولین سوره‌ای است که در [[لوح محفوظ]] ثبت شده است.
+##واژه «[[حمد]]» آغازگر هر [[کلام]] و [[کتابی]] است.
+#'''قرآن [[عظیم]]:''' نسبت [[سوره فاتحه]] با جمیع قرآن (غیر از حمد) نسبت [[اجماع]] و تفصیل است؛ یعنی محتوا و مضامین اصلی قرآن در سوره حمد متجلی شده است؛ از این رو، آن را «قرآن عظیم» خوانده‌اند. [[رسول خدا]]{{صل}} فرمودند: «[[سوره حمد]]، ام‌القرآن و سبع‌المثانی و [[قرآن]] [[عظیم]] است».
+#'''کافیه:''' چون [[سوره حمد]] باید در [[نماز]] خوانده شود و هیچ سوره‌ای نمی‌تواند جایگزین آن شود، به آن «کافیه» گفته‌اند.
+#'''کنز:''' [[حضرت رسول]]{{صل}} می‌فرماید: «سوره حمد در گنجینه‌های [[عرش الهی]] باارزش‌ترین است»؛ لذا آن را «کنز» نیز گفته‌اند.
+#'''لازمه:''' درباره نامگذاری سوره حمد به [[سوره]] لازمه، دلیلی بیان نشده است. گویا به دلیل الزامی و [[واجب]] بودن [[تلاوت]] این سوره در همه نمازهای واجب و [[مستحب]]، به آن «لازمه» گفته‌اند.
+#'''[[مناجات]]:''' چون [[نمازگزار]] با خواندن [[آیه]] {{متن قرآن|إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ}}<ref>«تنها تو را می‌پرستیم و تنها از تو یاری می‌جوییم» سوره فاتحه، آیه ۵.</ref> در سوره حمد با [[خدا]] [[راز و نیاز]] می‌کند، به آن «سوره مناجات» نیز می‌گویند.
+#'''[[نور]]:''' سوره حمد، روشنایی‌بخش [[دل‌ها]] و چراغ فروزان راه‌ها و نمایانگر [[راه راست]] و [[صراط مستقیم]] برای [[انسان‌ها]] است؛ از این رو، به «[[سوره نور]]» نیز [[شهرت]] یافته است.
+#'''وافیه:''' از آنجا که سوره حمد شامل همه [[معارف قرآن]] است و سخن [[خداوند]] با [[بنده]] و مناجات بنده با خدا در آن آمده است، به آن «وافیه» نیز می‌گویند.
+#'''[[هدایت]]:''' این نام برگرفته از آیه {{متن قرآن|اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ}}<ref>«راه راست را به ما بنمای» سوره فاتحه، آیه ۶.</ref> است. که نمازگزار و [[قاری قرآن]] از درگاه خداوند هدایت و [[راهنمایی]] [[طلب]] می‌کند.<ref>زرکشی، محمد بن بهادر، البرهان فی علوم القرآن(باحاشیه)، جلد۱، صفحه ۲۶۹؛ سیوطی، عبد الرحمان بن ابی بکر، الاتقان فی علوم القرآن، جلد۱، صفحه ۱۸۷؛ رامیار، محمود، تاریخ قرآن، صفحه ۵۸۳؛ حجتی، محمد باقر، پژوهشی درتاریخ قرآن کریم، صفحه (۹۹-۱۰۰)؛ فیروز آبادی، محمد بن یعقوب، بصائرذوی التمییزفی لطائف الکتاب العزیز، جلد۱، صفحه (۱۲۸-۱۲۹)؛ فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیرالکبیر، جلد۱، صفحه ۱۷۳.</ref>
 ==منابع==
 # [[پرونده: 9030760879.jpg|22px]] [[فرهنگ‌نامه علوم قرآنی (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه علوم قرآنی''']]