چشم‌زخم در سبک زندگی اسلامی

این مدخل زیرشاخهٔ بحث چشم‌زخم است. چشم‌زخم از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود: چشم‌زخم در قرآن - چشم‌زخم در سبک زندگی اسلامی - پرسش مرتبط ندارد

مقدمه

امام علی(ع) در حکمت ۴۰۰ نهج‌البلاغه می‌‌فرمایند: «چشم‌زخم حقیقت دارد، استفاده از نیروهای مرموز طبیعت حقیقت دارد. سحر و جادو وجود دارد. فال نیک راست است و رویداد بد را بدشگون دانستن، درست نیست». در قرآن کریم در آیه ۵۱ سوره قلم، اشاره شده است که کافران می‌‌خواستند با تیر نگاه پلیدشان، موجب لغزش پیامبر اکرم(ص) شوند.

چشم‌زخم، یک نیروی تخریب‌گر است که از حسادت و پلیدی باطن نشأت می‌‌گیرد. این نیرو در اثر نگاه بعضی از مردم و تعریف کردن ایشان از کسی یا چیزی، به شخص یا شیء سرایت می‌کند و گریبان او را می‌‌گیرد. راه دفاع از آثار آن، پوشاندن فضایل از نگاه بدچشمان، پناه بردن به خدا و دعا کردن، مصاحبت با نیکوکاران، صدقه دادن و خواندن آیه شریفة «و إن یکاد» است. برخی از مردم سپند دود می‌کنند و صلوات می‌فرستند، آیه «و إن یکاد» را بر سر در خانه می‌‌نویسند و مکرر می‌خوانند و تعویذ بر کسی یا چیزی که ممکن است چشم بخورد، می‌بندند و از خداوند می‌خواهند که آنان یا عزیزانشان را از گزند شورچشمان در امان بدارد. برخی هم از طلسمات استفاده می‌‌کنند، که در این زمینه خرافات عوامانه فراوانی در بین مردم مشاهده می‌‌شود. آنچه مسلم است اینکه در جامعه ما نسبت به پدیده چشم‌زخم مبالغه و افراط می‌‌شود. برخی افراد بی‌هیچ دلیلی و بر اساس یک حدس و گمان باطل و به پیروی از یک وسوسه شیطانی، سبب بروز یک حادثه بد را به یک انسان نسبت می‌دهند که‌ ای بسا روح او از وقوع آن حادثه خبر ندارد. این کار زشت در ردیف تهمت به مسلمان است و از بزرگ‌ترین گناهان کبیره به شمار می‌‌رود. آبروی دیگران را نباید با گمانه‌زنی بر زمین ریخت.

ابن سینا چشم‌زخم را درست می‌داند و می‌گوید: مبدأ آن حالت نفسانی شگفتی است که در شیء یا شخص مورد تعجب تأثیر بد می‌‌گذارد. همچنین اخوان الصفا، غزالی، فخر رازی، ملاصدرا و بسیاری از محققان و حکیمان، آن را امری حقیقی به شمار آورده‌اند. حکیم نظامی گنجوی گوید: آیا ممکن است کسی به چشم خویش بر خویش زخم زند؟ آری، چشم تحسین بر خویش چرخاندن و بر خود بالیدن و در دل از خوبی‌های خود به شگفت آمدن، آدمی را بسان شیطان به دره هلاک می‌افکند. خطر این چشم‌زخم بسی بدتر و دردناک‌تر از زخم چشم زدن بر دیگران است. خواجه عبدالله انصاری می‌‌گوید: «چشم به خود مدار، که هر آفت که به مردم رسید از چشم خود رسید. چشم بد را دواست و چشم خود را دوا نیست. آدم(ع) را چشم بد رسید، به توبه شفا یافت و ابلیس را چشم خود رسید، ملعون ابد گشت. اگر روزی صد بار خاک شوی بهتر از خودپرستی که هلاک شوی».

مولانا در دفتر پنجم مثنوی، در عنوان بحث و پیش از بیت ۴۹۸ می‌‌فرماید: «هیچ چشم بدی آدمی را چنان مهلک نیست که چشم پسند خویشتن». آری، خودپرستی هزار بار بدتر از بت‌پرستی است.

منابع

1. دشتی نیشابوری، محمد، سبک زندگی