صلوات

از امامت‌پدیا
پرش به ناوبری پرش به جستجو

متن این جستار آزمایشی است، امید می رود در آینده نه چندان دور آماده شود.

این مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:
در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل صلوات (پرسش) قابل دسترسی خواهند بود.

صلوات درودی ستایشگرانه و حق‌شناسانه بر حضرت محمّد و خاندان او، با جملۀ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّد یا مشابه آن[۱].

مقدمه

  • صلوات، ریشه‌ای قرآنی دارد. خداوند می‌فرماید: ﴿إِنَّ اللَّهَ وَمَلائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا[۲] در نماز هم واجب است در تشهّد، بر آن حضرت و خاندانش صلوات بفرستند. از پیامبر اکرم]صلى الله عليه وآله وسلم روایت است که: مَنْ صَلَّى صَلَاةً لَمْ يُصَلِّ فِيهَا عَلَيَّ وَ عَلَى أَهْلِ بَيْتِي لَمْ تُقْبَلْ مِنْهُ[۳]، شافعی نیز با اشاره به همین نکته در فضیلت اهل بیت، وجوب مودّت اهل بیت و صلوات در نماز و مردودی نماز بی‌صلوات را یاد کرده(...) این یادکرد، هم حق‌شناسی و تکریم است، هم الهام و تأسّی. به قول استاد محمد رضا حکیمی: ذکر آل محمّد درهرحال، مایۀ ثبات ایمان و روشنی دل و سرافرازی امّت و حریّت فکر و وسیلۀ قرب به خداوند است. از این گذشته، آل محمّد تنها از آن شیعه نیستند، از آن همۀ مسلمانانند، فرزندان و اوصیای پیامبر مسلمانانند و وارثان علوم و معارف پیامبر، و ذکر مناقب و حقوق آنان برای هرمسلمانی اهمیت دارد.[۴] آنچه مطرح است و گاهی میان شیعه و اهل سنت موجب بحث، این است که آیا در کنار نام پیامبر، آل و اهل بیت و صحابه را هم باید آورد یا نه؟ خود پیامبر چگونه صلوات می‌فرستاده؟ صیغۀ خاصّی دارد یا هرکس هرگونه که مایل بود؟ تا آنجا که یاد نکردن از آل گاهی گواه سنّی بودن گوینده یا نویسنده به شمار می‌آید. شیعه، صلوات بدون آل محمد را ناقص و ابتر می‌شمارد و این به استناد احادیث نبوی در کتب شیعه و اهل سنت است، که فرمود: بر من درود ابتر و ناقص نفرستید، پرسیدند: صلوات ابتر چیست؟ فرمود: نگویید: اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ ، بلکه بگویید: اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّد[۵]. فخر رازی هم همین صورت را برای صلوات ذکر می‌کند که از پیامبر خداصلى الله عليه وآله وسلم روایت شده است.[۶] خود پیامبر نیز در نماز و غیر نماز، صلوات بر خود و آل محمد را به صورت یادشده می‌فرمود.[۷] یادکرد آل محمد در صلوات و دعا و ذکرها و خطبه‌ها و صلوات بر خاندان پیامبر، به تدریج جنبۀ سیاسی هم یافت و در مقابل خط امویان که سیاست حذف این خاندان را حتی در ذکر و یادکردن پیش گرفته بودند، خطّ اهل بیت، بر تأکید مکرّر و مداوم بر آل محمد بود. شاید اصرار امام سجادعلیه السلام بر آوردن آن همه اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّد در اوّل هرفقره از دعاهای بسیاری در صحیفۀ سجّادیه،[۸] در راستای همین خطّ و احیای نام و یاد این خاندان بوده است. امام صادقعلیه السلام می‌فرماید: پدرم امام باقرعلیه السلام شنید مردی را که به کعبه چسبیده و می‌گفت: اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ، فرمود: ای بندۀ خدا، آن را ناقص مگو و در حق ما ظلم نکن، بگو: ِ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ أَهْلِ بَيْتِهِ[۹] در مقابل، اصرار اهل سنّت بر افزودن صحابه بر نام پیامبر در صلوات (و علی آله و صحبه اجمعین) نیز جنبۀ سیاسی دارد و به قصد تطهیر همۀ صحابه در همۀ عملکردشان و استحقاق صلوات و درود نسبت به آنان است[۱۰].

صلوات در موعودنامه

  • درود فرستادن بر رسول گرامی اسلام و خاندان پاک اوست، که خداوند در قرآن کریم درباره آن تأکید کرده است: ﴿إِنَّ اللَّهَ وَمَلائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا[۱۱]؛ خدا و فرشتگان بر پیامبر درود می‌فرستد، ای مؤمنان (شما نیز) بر او درود فرستید و کاملا در برابر او تسلیم باشید. یکی از وظایف مؤمن منتظر، صلوات فرستادن بر حضرت مهدی علیه السلام است. مثلا در حق آن حضرت بگوید: "اللهم‌ صل‌ علی مولانا صاحب الزمان". در کتب ادعیه[۱۲]، صلوات‌های چندی برای امام عصرعلیه السلام و دیگر معصومین علیهم السلام وجود دارد که باید تنها آن‌ها مورد استفاده قرار گیرند، زیرا بهتر است صلوات بر آن حضرت، طبق آن‌چه از اهل بیت علیهم السلام روایت شده است، انجام گیرد.
  • امام صادق علیه السلام فرمود: "هرکس پس از نماز ظهر و نماز صبح در روز جمعه و غیر جمعه بگوید: "اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّلْ فَرَجَهُمْ"، نمی‌میرد تا حضرت قائمعلیه السلام را درک کند"[۱۳].
  • در روایت دیگری آمده است که هرکس بگوید: "اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّلْ فَرَجَهُمْ"، خداوند شصت حاجت او را برآورده می‌سازد، سی حاجت از حوائج دنیا و سی حاجت از حوائج آخرت[۱۴]. درود و صلوات فرستادن بر حضرت مهدی علیه السلام نوعی دعا است؛ آن هم دعایی جامع که دربر گیرنده خواسته‌ها و دعاهای بسیاری است. در این درخواست مؤمن، تمنای حفظ‍‌ آن حضرت و حفظ‍‌ یاران و دوستداران او و برطرف شدن هر گونه هم‌ّ و غمّ‌ از قلب مقدس آن حضرت و تعجیل در ظهور او و پیروزی آن بزرگوار وجود دارد، چرا که صلوات بر آن حضرت، یعنی طلب رحمت برای او[۱۵].

پرسش‌های وابسته

جستارهای وابسته

منابع

پانویس

Icon4.png با کلیک بر فلش ↑ به محل متن مرتبط با این پانویس منتقل می‌شوید:  

  1. محدثی، جواد، فرهنگ غدیر، ص:۳۶۵.
  2. خداوند و فرشتگان بر پیامبر صلوات و درود می‌فرستند، ای آنان که ایمان آورده‌اید، بر او صلوات و سلام بفرستید، درودی فراوان؛ سوره احزاب آیه ۵۶
  3. هرکس نمازی بخواند که در آن بر من و خاندانم صلوات نفرستد از او پذیرفته نمی‌شود؛ اهل البیت فی الکتاب و السنّه، ص ۳۸۸ به نقل از سنن دارقطنی و احقاق الحق و مستدرک الوسائل
  4. حماسۀ غدیر، ص ۱۶۱، نیز کتاب «نان و کتاب» از ایشان، ص ۱۳۵، مقالۀ صلوات و الفاظ آن در اسلام
  5. شیعه‌شناسی، ص ۲۶۸ به نقل از الصواعق المحرقه، ص ۲۲۵، «فضائل الخمسه من الصحاح السته» ج ۱ ص ۹ و ۲۲۳
  6. تفسیر کبیر، فخر رازی، ج ۲۵ ص ۲۲۷
  7. شیعه‌شناسی، ص ۲۶۵
  8. به عنوان نمونه، دعای ۲۰ صحیفۀ سجّادیه (مکارم الاخلاق) و دعاهای دیگر را بنگرید
  9. کافی، ج ۲ ص ۲۹۵ برای روایات صلوات، ر. ک: «وسائل الشیعه» ، ج ۴ ص ۱۲۱۳، «بحار الأنوار» ، ج ۸۲ ص ۲۷۷، «احقاق الحق» ، ج ۹ ص ۵۲۴ تا ۶۲۰
  10. محدثی، جواد، فرهنگ غدیر، ص:۳۶۵.
  11. سوره احزاب، ۵۶.
  12. مانند صلواتی که در مفاتیح الجنان، (باب زیارات) بعد از زیارت جامعه، تحت عنوان صلوات حجج طاهره علیهم السلام آمده است.
  13. مصباح المتهجد طوسی، ص ۳۲۸؛ مفاتیح الجنان، اعمال روز جمعه.
  14. معجم احادیث الامام المهدی علیه السلام، ج ۴، ص ۱۱۳.
  15. مجتبی تونه‌ای، موعودنامه، ص:۴۵۵.