یحیی بن عبدالحمید حمانی
یحیی بن عبدالحمید حمانی از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: یحیی بن عبدالحمید حمانی در تاریخ اسلامی - یحیی بن عبدالحمید حمانی در تراجم و رجال - پرسش مرتبط نداردآشنایی اجمالی
ابوزکریا یحیی بن عبدالحمید بن عبدالرحمن حمانی کوفی[۱] از محدثان معروف کوفی و از اصحاب امام هادی(ع) است و تنها یک روایت از آن حضرت نقل کرده است[۲]. یحیی از محدثانی همچون عیسی بن راشد، قیس بن الربیع و محمد بن الفضیل[۳] حدیث آموخته و روایت کرده است. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان فضل بن شاذان، محمد بن عبدالله بن سلیمان و احمد بن میثم بن أبی نعیم[۴] میباشند. وی متولد حدود سال ۱۵۰ هجری قمری بوده و دوران سه امام پیشین را نیز درک کرده است[۵].
درباره شخصیت یحیی، میان علما و رجالنویسان اختلاف است: ابوعلی حائری وی را امامی[۶]، خویی او را شیعه غیرامامی[۷] و شوشتری وی را عامی دانسته است[۸]. در ارزیابی جایگاه حدیثی نیز، برخی از علمای عامه چون احمد بن حنبل[۹]، نسائی[۱۰] و ذهبی[۱۱] وی را ضعیف دانسته و به سرقت احادیث متهم کردهاند؛ با این حال، از کلمات رجالیان اهل سنت برمیآید که علت اصلی این تضعیف، حسادت به دلیل پیشگامی او در نگارش مسند[۱۲] و همچنین گرایشهای شیعی، تکفیر معاویه و نقل فضائل امام علی(ع) بوده است[۱۳]. در مقابل، بزرگانی چون یحیی بن معین بر وثاقت وی تأکید کردهاند[۱۴]. علمای متقدم شیعه نسبت به جرح و تعدیل او سکوت کردهاند و به همین دلیل وثاقت وی نزد آنان ثابت نشده است[۱۵]. طبق روایتی که کشی نقل میکند، گویا یحیی معرفت کاملی به جایگاه امام صادق(ع) نداشته و هنگامی که از شریک بن عبدالله درباره پندار ضعف حدیث آن حضرت پرسید، وی در پاسخ، از مقام، تقوا و یگانگی آن بزرگوار دفاع کرده است[۱۶].
وی در حدود سال ۲۲۸ یا ۲۲۹ درگذشت[۱۷] و کتابهای المناقب (إثبات إمامة أمیرالمؤمنین) و المسند الکبیر از آثار اوست[۱۸].[۱۹]
منابع
پانویس
- ↑ الحمانی: بکسر الحاء المهملة و فتح المیم المشددة و فی آخرهما نون بعد الألف، هذه النسبة إلی بنی حمان، و هی قبیلة نزلت الکوفة، و المشهور بهذه النسبة أبو یحیی عبدالحمید بن عبدالرحمن بن میمون الحمانی، روی عنه ابنه. أبو زکریا یحیی بن عبدالحمید الحمانی صاحب المسند الکبیر. (الأنساب (سمعانی)، ج۲، ص۲۵۷).
- ↑ ر.ک: رجال الطوسی، ص۴۵۰، ش۶۳۹۴.
در بعضی اسناد با وصف الثالث ثبت شده است؛ مانند: جامع أحادیث الشیعه، ج٢١، ص۴۴۷، ح۱۵۷۸: الشهید فی الدرة الباهرة عن أبی الحسن الثالث أنه قال: العقوق ثکل من لم یثکل. - ↑ بناء المقالة الفاطمیة فی نقض الرسالة العثمانیه، ص۳۹۰؛ المسترشد، ص۲۸۶، (ح ۱۰۰)، ص۲۹۳، (ح ۱۰۹) و ص۵۰۳، (ح ۱۷۹)؛ الإرشاد، ج۱، ص۲۸۵؛ ج۲، ص۱۶۲؛ الأمالی (طوسی)، ص۴۸۹، ح۱۰۷۳؛ معانی الأخبار، ص۳۶۰، ح۱؛ الغیبه (طوسی)، ص۴۵۱؛ المحلی، ج۱۱، ص۳۰۱؛ تلخیص الحبیر، ج۳، ص۱۷۲؛ تهذیب الأحکام، ج۶، ص۳۳، ح۶۶.
- ↑ طوسی، الغیبه، ص۴۵۱؛ طوسی، الأمالی، ص۱۸۱، (ح ۳۰۴)، ص۲۷۲، (ح ۵۱۲)، ص۳۲۱، (ح ۶۵۰) و ص۴۸۹، (ح ۱۰۷۳)؛ شواهد التنزیل، ج۱، ص۲۲۹، ش۲۳۵؛ ج۲، ص۱۸۹، ش۸۲۲؛ طوسی، الفهرست، ص۵۰۱، ش۷۹۱؛ تفسیر فرات الکوفی، ص۶۵، (ح ۳۳) و ص۳۸۹، (ح ۵۱۷)؛ صدوق، الأمالی، ص۵۷۴، ح۳؛ فضائل أمیرالمؤمنین(ع)، ص۲۱۶، ح۲۲۹، الخصال، ج۲، ص۴۱۲، ح۱۶.
- ↑ ر.ک: سیر أعلام النبلاء، ج۱۰، ص۵۲۶، ش۱۷۰.
- ↑ منتهی المقال، ج۷، ص۲۴، ش۳۲۳۵.
- ↑ معجم رجال الحدیث، ج۲۱، ص۶۵: و یظهر مما ذکره فی هذا الکتاب أنه و إن کان معتقدا بإمامة أمیرالمؤمنین(ع)، إلا أنه لم یکن یعتقد بجعفر بن محمد(ع) کما یعتقد به الشیعة.
- ↑ أقول: قول یحیی ثمة: قلت لشریک: إن أقواما یزعمون أن جعفر بن محمد ضعیف الحدیث؛ فقال: أخبرک القصة کان جعفر بن محمد رجلا صالحا مسلما ورعا فاکتنفه قوم جهال... و لو رأیت جعفرا لعلمت أنه واحد الناس ظاهر فی عدم معرفته بالصادق(ع) و کونه من رجال العامة. قاموس الرجال، ج۱۱، ص۶۱، ش۸۳۶۴.
- ↑ العلل، ج۳، ص۴۱، ش۴۰۷۹.
- ↑ الضعفاء و المتروکین، ص۲۴۸، ۶۲۵.
- ↑ المغنی فی الضعفاء، ج۲، ص۵۲۲، ش۷۰۰۶.
- ↑ تذکرة الحفاظ، ج۲، ص۴۲۳، ش۸۴۲۸؛ تاریخ بغداد، ج۱۴، ص۱۷۹.
- ↑ میزان الإعتدال، ج۴، ص۳۹۲، ش۹۵۶۷؛ سیر أعلام النبلاء، ج۱۰، ص۵۳۳، ش۱۷۰؛ تهذیب الکمال، ج۳۱، ص۴۲۴، ش۶۸۶۸.
- ↑ تاریخ ابن معین (الدوری)، ج۱، ص۱۹۸، ش۱۲۷۳.
- ↑ معجم رجال الحدیث، ج۲۱، ص۶۴، ش۱۳۵۶۵.
- ↑ رجال الکشی، إختیار معرفة الرجال، ج۲، ص۶۱۷، ح۵۸۸: «قَالَ أَبُو عَمْرٍو الْکَشِّیُّ: قَالَ یَحْیَی بْنُ عَبْدِ الْحَمِیدِ الْحِمَّانِیُّ، فِی کِتَابِهِ الْمُؤَلَّفِ فِی إِثْبَاتِ إِمَامَةِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ(ع)، قُلْتُ لِشَرِیکٍ إِنَّ أَقْوَاماً یَزْعُمُونَ أَنَّ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ ضَعِیفٌ فِی الْحَدِیثِ! فَقَالَ أُخْبِرُکَ الْقِصَّةَ: کَانَ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ رَجُلًا صَالِحاً مُسْلِماً وَرِعاً، فَاکْتَنَفَهُ قَوْمٌ جُهَّالٌ یَدْخُلُونَ عَلَیْهِ وَ یَخْرُجُونَ مِنْ عِنْدِهِ وَ یَقُولُونَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، وَ یُحَدِّثُونَ بِأَحَادِیثَ کُلُّهَا مُنْکَرَاتٌ کَذِبٌ مَوْضُوعَةٌ عَلَی جَعْفَرٍ، یَسْتَأْکِلُونَ النَّاسَ بِذَلِکَ وَ یَأْخُذُونَ مِنْهُمُ الدَّرَاهِمَ، فَکَانُوا یَأْتُونَ مِنْ ذَلِکَ بِکُلِّ مُنْکَرٍ، فَسَمِعْتُ الْعَوَّامَ بِذَلِکَ مِنْهُمْ فَمِنْهُمْ مَنْ هَلَکَ وَ مِنْهُمْ مَنْ أَنْکَرَ، وَ هَؤُلَاءِ مِثْلُ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ وَ بَیَانٍ وَ عَمْرٍو النَّبْطِیِّ وَ غَیْرِهِمْ، ذَکَرُوا أَنَّ جَعْفَراً حَدَّثَهُمْ أَنَّ مَعْرِفَةَ الْإِمَامِ تَکْفِی مِنَ الصَّوْمِ وَ الصَّلَاةِ، وَ حَدَّثَهُمْ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ وَ أَنَّهُ حَدَّثَهُمْ قَبْلَ الْقِیَامَةِ، وَ أَنَّ عَلِیّاً(ع) فِی السَّحَابِ یَطِیرُ مَعَ الرِّیحِ، وَ أَنَّهُ کَانَ یَتَکَلَّمُ بَعْدَ الْمَوْتِ، وَ أَنَّهُ کَانَ یَتَحَرَّکُ عَلَی الْمُغْتَسَلِ، وَ أَنَّ إِلَهَ السَّمَاءِ وَ إِلَهَ الْأَرْضِ الْإِمَامُ، فَجَعَلُوا لِلَّهِ شَرِیکاً، جُهَّالٌ ضُلَّالٌ، وَ اللَّهِ مَا قَالَ جَعْفَرٌ شَیْئاً مِنْ هَذَا قَطُّ، کَانَ جَعْفَرٌ أَتْقَی لِلَّهِ وَ أَوْرَعُ مِنْ ذَلِکَ، فَسَمِعَ النَّاسُ ذَلِکَ، فَضَعَّفُوهُ، وَ لَوْ رَأَیْتَ جَعْفَراً لَعَلِمْتَ أَنَّهُ وَاحِدُ النَّاسِ».
و لو رأیت جعفرا لعلمت أنه واحد الناس. (علامه مجلسی نوشته است: قوله: إنه واحد الناس، أی وحید دهره لا ثانی له فی الجلالة و لا نظیر له فی الناس. قال فی الصحاح: فلان واحد دهره: لا نظیر له. و قال: استأحد الرجل: انفرد). بحار الأنوار، ج۲۵، ص۳۰۳، ذیل ح۶۷. - ↑ ر.ک: ابن عدی، الکامل، ج۷، ص۲۳۷، ش۲۱۳۸؛ طبقات خلیفه، ص۲۹۵.
- ↑ الفهرست (طوسی)، ص۵۴۷، ش۹۰۷: الحمانی؛ له کتاب المناقب؛ أخبرنا جماعة، عن أبی المفضل، عن حمید، عن أحمد بن میثم، عنه مراد از الحمانی در این عبارت، یحیی بن عبد الحمید الحمانی، راوی مورد بحث است؛ زیرا شیخ طوسی با همین سند در کتاب امالی روایت کرده و نوشته است: ... حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مِیثَمٍ بْنِ أَبِی نُعَیْمٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا یَحْیَی بْنُ عَبْدِ الْحَمِیدِ الْحِمَّانِیُّ أَمْلَاهُ عَلَیَّ فِی مَنْزِلِهِ، قَالَ: خَرَجْتُ أَیَّامَ وِلَایَةِ مُوسَی بْنِ عِیسَی الْهَاشِمِیِّ فِی الْکُوفَةِ مِنْ مَنْزِلِی.... طوسی، الأمالی، ص۳۲۱، ح۶۵۰.
رجال الکشی، إختیار معرفة الرجال، ص۳۲۴، ش۵۸۸: قال أبو عمرو الکشی: قال یحیی بن عبدالحمید الحمانی، فی کتابه المؤلف فی إثبات إمامة أمیر المؤمنین(ع)....
ر.ک: تذکرة الحفاظ، ج۲، ص۴۲۳، ش۸۴۲۸؛ الأعلام، ج۸، ص۱۵۲؛ سمعانی، الأنساب، ج۲، ص۲۵۷. - ↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۵، ص۳۴۸-۳۶۶.