جنگ خندق در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

جنگ خندق در قرآن (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۱۷ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۳۵

۱۲٬۸۹۷ بایت اضافه‌شده ، ‏۱۷ سپتامبر ۲۰۲۲

←‏منابع

دیداریویکی‌متن

Jaafari

مدیران

۸۰٬۲۸۹

ویرایش

@@ خط ۹۴: / خط ۹۴: @@
 [[جنگ احزاب]]، نقطه عطفی در [[تاریخ اسلام]] و [[جنگ‌های پیامبر اسلام]] {{صل}} و [[مسلمانان]] با [[مشرکین]] و [[دشمنان اسلام]] به شمار می‌آید که کفه موازنه [[قدرت]] دو [[سپاه]] [[ایمان]] و [[کفر]] را به سود مسلمانان دگرگون کرد و [[پیروزی]] در آن [[جنگ]]، کلیدی شد برای پیروزی‌های بزرگ پس از آن. [[پیروزی در جنگ]] [[احزاب]]، کمر دشمنان اسلام را به گونه‌ای [[شکست]] که نتوانستند پس از آن [[اقدام]] مفید و مهمی انجام دهند<ref>تفسیر نمونه، ج۱۷، ص۲۱۶.</ref>. [[پیش‌بینی]] همین [[حقیقت]] توسط [[پیامبر]] {{صل}} بود که آن [[حضرت]] پس از عزیمت [[قریش]] و دیگر [[هم‌پیمانان]] آنها و خاتمه یافتن جنگ و محاصره [[مدینه]] فرمودند: از این پس ما به [[پیکار]] و [[جنگ با دشمن]] میرویم و آنان به جنگ ما نخواهند آمد<ref>الکامل.</ref>. پس از این جنگ بود که [[پیشگویی]] پیامبر {{صل}} محقق شد و [[دشمنان]] نتوانستند هیچ اقدام مؤثری علیه مسلمانان انجام دهند تا اینکه [[خداوند]] [[مکه]] را برای مسلمانان [[فتح]] کرد.<ref>[[حسن علی نوری‌ها|نوری‌ها، حسن علی]]، [[احزاب (مقاله)|مقاله «احزاب»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]</ref>
+==جغرافیای [[اسفل]] و فوق، در [[سوره مبارکه احزاب]]==
+{{متن قرآن|إِذْ جَاءُوكُمْ مِنْ فَوْقِكُمْ وَمِنْ أَسْفَلَ مِنْكُمْ وَإِذْ زَاغَتِ الْأَبْصَارُ وَبَلَغَتِ الْقُلُوبُ الْحَنَاجِرَ...}}<ref>«هنگامی که از فراز و فرودتان بر شما تاختند و آنگاه که چشم‌ها کلاپیسه شد و دل‌ها به گلوها رسید و به خداوند گمان‌ها (ی نادرست) بردید؛» سوره احزاب، آیه ۱۰.</ref>.
+در [[آیه]] فوق، ما به دو واژه فوق و اسفل بر می‌خوریم، که دو صفت فاعلی هستند، که [[جانشین]] دو اسم شده‌اند. با توجه به مدلول آیه، آن دو اسم، که ذکر نشده‌اند؛ نام دو مکان می‌باشند که در آیه مبهم‌اند.
+اکنون، ما باید روشن نماییم: آن دو مکان، که از آنها نام برده نشده، چه محل‌هایی هستند.
+برای یافتن نام آن دو مکان؛ باید بدانیم آیه مورد [[پژوهش]]، در مورد چه حادثه‌ای نازل شده و آن حادثه، در کجا اتفاق افتاده بود.<ref>[[محمد حسن عرب|عرب، محمد حسن]]، [[دانشنامه اماکن جغرافیایی قرآن مجید (کتاب)|دانشنامه اماکن جغرافیایی قرآن مجید]]، ص ۱۰۲.</ref>
+==پیوند [[تاریخ]] و [[تفسیر]]==
+برای روشن شدن ابهامی، که در این آیه، برای [[قاری قرآن]] وجود دارد، ما، از پیوند دو [[علم]] تاریخ و تفسیر [[سود]] می‌بریم.
+برخی از بزرگان و [[علما]]، در این باره می‌نویسند: «این [[آیات]]، درباره یکی از مهمترین حوادث [[تاریخ اسلام]]، یعنی [[جنگ احزاب]]، بحث می‌کند، [[جنگی]] که در [[حقیقت]] نقطه عطفی در تاریخ اسلام بود و کفه موازنه قوا را، در میان [[اسلام]] و [[کفر]]، به نفع [[مسلمین]] بر هم زد و [[پیروزی]] در آن کلیدی بود، برای پیروزی‌های بزرگ [[آینده]] و در حقیقت کمر [[دشمنان]]، در این [[غزوه]] [[شکست]] و بعد از آن نتوانستند کار مهمی صورت دهند»<ref>ناصر مکارم شیرازی، تفسیر نمونه ج۱۷، ص٢.</ref>.
+با توجه به مطلب بالا، حادثه‌ای، که آیه، به مناسبت آن نازل شده؛ جنگ احزاب، یا [[خندق]] بوده و با [[شناخت]] محل درگیری آن [[جنگ]]؛ می‌توان با آن دو صفت - اسفل، فوق - که جانشین دو نامی است، که در آیه ذکر نشده‌اند آشنا شد.<ref>[[محمد حسن عرب|عرب، محمد حسن]]، [[دانشنامه اماکن جغرافیایی قرآن مجید (کتاب)|دانشنامه اماکن جغرافیایی قرآن مجید]]، ص ۱۰۲.</ref>
+==[[جنگ خندق]]، در کجا رخ داده؟==
+برخی از علما، به دنبال مطلب فوق می‌افزایند: «... جرقه جنگ، از ناحیه گروهی، از [[یهود]] [[بنی نضیر]] روشن شد، که به [[مکه]] آمدند و [[طایفه]] [[قریش]] را، به [[جنگ]] با [[پیامبر]]{{صل}} [[تشویق]] کردند و به آنها قول دادند؛ تا آخرین نفس، در کنارشان می‌ایستند و سپس، به سراغ [[قبیله غطفان]] رفتند و... از همپیمانان خود، مانند [[قبیله بنی اسد]] و [[بنی سلیم]]، نیز [[دعوت]] کردند...؛ تا کار [[اسلام]] را برای همیشه یکسره کنند و [[پیغمبر]]{{صل}} را به [[قتل]] برسانند... و [[مدینه]] را [[غارت]] کنند و چراغ اسلام را خاموش نمایند»<ref>ناصر مکارم شیرازی، تفسیر نمونه ج۱۷، ص٢.</ref>.
+از این رو، که [[مسلمانان]] خود را در خطری جدی [[احساس]] می‌نمودند؛ بنا به پیشنهاد [[سلمان فارسی]]، در اطراف مدینه، خندقی حفر نمودند، تا [[دشمن]] نتواند به آسانی به مدینه تعرض کند.
+پس محل وقوع [[جنگ احزاب]]، [[شهر مدینه]] بود و منظور، از دو واژه مبهم مندرج در [[آیه]] مورد [[پژوهش]] - فوق و [[اسفل]] - شهر مدینه می‌باشد، که مهاجمین از آن دو ناحیه قصد [[حمله]] به آن [[شهر]] را داشتند.
+برخی از [[علما]] به نقل از بعضی از [[مفسرین]] می‌افزاید: «بسیاری از [[مفسران]] کلمه فوق را در این آیه، اشاره به جانب [[شرق]] مدینه می‌دانند که قبیله غطفان از آنجا ورود کردند.<ref>ناصر مکارم شیرازی، تفسیر نمونه ج۱۷، ص٢.</ref>.
+البته با توجه به این که مکه درست در جنوب مدینه واقع شده قبائل [[مشرکین مکه]] باید از جنوب آمده باشند ولی شاید وضع جاده و مدخل مدینه چنان بود، که آنها کمی شهر را دور زده و از [[غرب]] وارد شدند.»<ref>[[محمد حسن عرب|عرب، محمد حسن]]، [[دانشنامه اماکن جغرافیایی قرآن مجید (کتاب)|دانشنامه اماکن جغرافیایی قرآن مجید]]، ص ۱۰۳.</ref>
+==نتیجه و حاصل سخن==
+حاصل سخن آن که، منظور از اسفل و فوق. شرق و غرب مدینه بوده و از آنجا که وضع جغرافیایی طرفین هر شهر، با موقعیت اقلیمی کل آن شهر تطابق دارد؛ لذا خوانندگان گرامی را برای [[آگاهی]] از وضع جغرافیای آن دو نقطه، به مقاله مربوط به مدینه، در همین کتاب ارجاع می‌دهیم.
+{{متن قرآن|إِذْ جَاءُوكُمْ مِنْ فَوْقِكُمْ وَمِنْ أَسْفَلَ مِنْكُمْ...}}<ref>«هنگامی که از فراز و فرودتان بر شما تاختند و آنگاه که چشم‌ها کلاپیسه شد و دل‌ها به گلوها رسید و به خداوند گمان‌ها (ی نادرست) بردید؛» سوره احزاب، آیه ۱۰.</ref>.
+[[آیه]] فوق اشاره به حادثه‌ای دارد که [[مسلمین]] از دو سو - [[اسفل]]، فوق - مورد [[تهاجم]] [[دشمنان اسلام]] قرار گرفتند، حال آنچه در این آیه باید مورد بحث و بررسی قرار دهیم، [[شناخت]] آن دو مکان مبهم است.
+از آنجا که دو واژه - اسفل و فرق - در [[حکم]] دو صفت برای یک مکان معین هستند و تا آن محل شناخته نشود: آن دو اسم مبهم نیز شناخته نخواهد شد؛ لذا ناچاریم ابتدا آن مکان مجهول را بشناسیم: تا منظور از اسفل و فوق برای ما روشن گردد.
+برای شناخت آن در محل چاره‌ای جز مراجعه به [[تاریخ]] و [[تفسیر]] نداریم؛ از این رو با استفاده از آن دو منبع به معرفی محل وقوع حادثه می‌پردازیم.
+یرخی از [[علما]] و بزرگان در یک بحث روایتی به نقل از [[مجمع البیان]] در مورد آیه مورد تحقیق می‌نویسند: «یکی از حوادث دوران [[رسالت]] [[جنگ خندق]]... بود که عده‌ای از [[یهودیان]] که یکی از آنان [[سلام بن ابی الحقیق]] یکی دیگر [[حیی بن اخطب]] بود با جماعتی از [[بنی النضیر]] یعنی آنهایی که [[رسول خدا]]{{صل}} تبعیدشان کرده بود، به [[مکه]] رفتند و [[قریش]] را [[دعوت]] به [[جنگ]] با رسول خدا{{صل}} نموده گفتند: ما در [[مدینه]] به شما کمک می‌کنیم تا [[مسلمانان]] را مستأصل نماییم.
+قریش، به یهودیان گفتند: شما [[اهل]] کتابید آن هم کتاب اول -[[تورات]] - شما بگویید آیا [[دین]] ما بهتر است یا دین محمد{{صل}}؟
+گفتند البته دین شما بهتر است و شما به [[حق]] نزدیک‌تر از اویید. و قریش از این سخن یهودیان سخت خوشحال شده و دعوت آنان را با آغوش باز استقبال نموده، برای جنگ با مسلمانان به جمع عِده و عُده پرداختند.
+آن‌گاه یهودیان... به [[غطفان]] رفتند و [[مردم]] آنجا را نیز، به جنگ با رسول خدا{{صل}} دعوت کردند: آنان نیز دعوتشان را [[اجابت]] کردند و چیزی نگذشت که [[قریش]] به سرداری [[ابوسفیان]] پسر [[حرب]]، از [[مکه]] و [[غطفان]] به سرکردگی [[عیینه بن حصین بن حذیفه]]... از سوی دیگر قریش هم به جمعی از [[قبیله]] [[بنی سلیم]] [[نامه]] نوشتند و آنان به سرکردگی [[ابوالاعور سلمی]] به مدد قریش شتافتند.
+همین که [[رسول خدا]]{{صل}} از جریان [[ائتلاف]] [[یهود]] و [[مشرکین]] باخبر شد: خندقی در اطراف [[مدینه]] حفر کرد و آن کسی که چنین پیشنهادی به آن [[حضرت]] کرده بود؛ [[سلمان فارسی]] بود، که تازه به [[اسلام]] گرویده بود<ref>محمد حسین طباطبایی، تفسیر المیزان، ج۱۶، ترجمه سید محمد باقر موسوی همدانی، ص۴۳۷.</ref>.
+با توجه به آنچه ملاحظه فرمودید، حادثه‌ای که رخ داده، مربوط به ائتلاف یهود و [[مشرکین مکه]] علیه [[رسول گرامی اسلام]]، به منظور [[براندازی]] [[دولت]] نوپای [[مسلمین]] بود. به همین منظور [[حمله]] خود را به مدینه که مرکز ثقل آن [[حکومت]] بود آغاز کردند.
+اکنون با توجه به مدلول [[آیه]]، به معرفی آن دو مکان مبهم در آن می‌پردازیم.
+یرخی از [[علما]] و بزرگان در [[تفسیر آیه]] مورد [[پژوهش]] می‌نویسد: «لشکری که از بالای سر - فوق - [[مسلمانان]]، یعنی از طرف [[مشرق]] مدینه آمدند؛ [[قبیله غطفان]] و [[یهودیان]] [[بنی قریظه]] و [[بنی نضیر]] بودند و لشکری که از طرف [[غرب]] - [[اسفل]] - مدینه آمدند قریش و [[هم‌پیمانان]] آنان از أحابیش و [[کنانه]] بودند»<ref>علامه طباطبایی، اسناد شماره ۱، ص۴۲۷.</ref>.<ref>[[محمد حسن عرب|عرب، محمد حسن]]، [[دانشنامه اماکن جغرافیایی قرآن مجید (کتاب)|دانشنامه اماکن جغرافیایی قرآن مجید]]، ص ۱۰۴.</ref>
+==حاصل تحقیق==
+از جمع‌بندی مطالب مذکور، به این نتیجه می‌رسیم که محل وقوع حادثه و درگیری طرفین [[جنگ]]؛ در مدینه بوده و مهاجمین از دو سو، یعنی مشرق و [[مغرب]] مدینه این [[شهر]] را مورد تعرض قرار داده بودند. پس منظور از اسفل و فوق، در آیه مورد پژوهش همان مشرق و مغرب مدینه است. از آنجا که جغرافیای اطراف هر شهر دارای موقعیت جغرافیای همان شهر است؛ لذا جغرافیای آن دو نقطه با جغرافیای مدینه یکی است لذا خوانندگان گرامی را به جغرافیای مدینه ارجاع می‌دهیم.<ref>[[محمد حسن عرب|عرب، محمد حسن]]، [[دانشنامه اماکن جغرافیایی قرآن مجید (کتاب)|دانشنامه اماکن جغرافیایی قرآن مجید]]، ص ۱۰۶.</ref>
 == منابع ==
@@ خط ۱۰۰: / خط ۱۳۹: @@
 # [[پرونده:000053.jpg|22px]] [[سید علی رضا واسعی|واسعی، سید علی رضا]]، [[احزاب / غزوه (مقاله)|مقاله «احزاب»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)|'''دائرة المعارف قرآن کریم ج۲''']]
 # [[پرونده:10524027.jpg|22px]] [[حسن علی نوری‌ها|نوری‌ها، حسن علی]]، [[احزاب (مقاله)|مقاله «احزاب»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|'''دانشنامه معاصر قرآن کریم''']]
+# [[پرونده:IM010435.jpg|22px]] [[محمد حسن عرب|عرب، محمد حسن]]، [[دانشنامه اماکن جغرافیایی قرآن مجید (کتاب)|'''دانشنامه اماکن جغرافیایی قرآن مجید''']]
 {{پایان منابع}}