جاهلیت در تاریخ اسلامی: تفاوت میان نسخهها
←نظام اقتصادی
| خط ۷۸: | خط ۷۸: | ||
=== [[نظام اقتصادی]] === | === [[نظام اقتصادی]] === | ||
وضعیت [[اقتصاد]] هر منطقه به طور طبیعی [[ارتباط]] تنگاتنگی با وضعیت اقلیمی و جغرافیایی دارد. [[عربستان]] یکی از خشکترین و گرمترین مناطق [[زمین]] است. خشکسالیهای طولانی که گاه تا چند سال به درازا میکشید، سیلهای گاه و بیگاه و بیابانهای خشک و لم یزرع و مهمتر از همه [[ربا خواری]] [[مکیان]]، موجب [[نابسامانی]] اقتصادی منطقه [[حجاز]] بود<ref>حتی، تاریخ عرب، ص۳۳.</ref>. برخلاف [[مکه]]، عربستان جنوبی ([[یمن]]) به علت فراوانی مواهب و محصولات زراعی که [[مردم]] آن با بهرهبرداری از بارانهای موسمی [[تولید]] میکردند، نزد [[یونانیان]] به عنوان [[سرزمین]] [[عربی]] [[خوشبخت]] {{عربی|العربية السعيدة}} [[عرب]] شناخته میشد<ref>آلوسی، بلوغ الارب، ج۱، ص۲۰۳.</ref>. | |||
در عربستان، مکه و اطراف آن به طور طبیعی از فقیرترین بخشهای حجاز بود، ظهور دولتهای شمال و جنوب (یمن) یکی پس از دیگری، درگیریهای [[ایران]] و [[روم]]، [[تجارت]] [[اهل]] حجاز و مهمتر از همه، وجود [[کعبه]] در مکه سبب [[رشد اقتصادی]] حجاز و توانمندی ساکنان مکه شد. به طوری که تجارت بینالمللی مکیان در آستانه [[بعثت]] [[رسول خدا]]{{صل}} به چنان رونقی رسید که تاجران [[اهل مکه]] کنترل بیشتر تجارت را از یمن تا [[شام]] در دست گرفتند<ref>برای وسعت قلمرو تجارت قریش، ر.ک: یعقوبی، تاریخ، ج۱، ص۲۴۲؛ ذهبی، تاریخ الإسلام، ج۸، ص۱۷۲؛ سالم، تاریخ عرب قبل از اسلام، ص۱۷۵-۲۴۸.</ref>. | |||
بر خلاف [[شهر مکه]]، [[طائف]] در جنوب شرقی مکه و در فاصله تقریبی ۹۰ کیلومتری آن، دارای هوای [[معتدل]]، خاک حاصلخیز و آب فراوان و تولیدات زراعی، همچون گندم بود که مکه و شهرهای دیگر حجاز وابسته به آن بودند<ref>سالم، تاریخ عرب قبل از اسلام، ص۱۷۵-۵۲۷.</ref>. | |||
قسمت شمالی [[عربستان]] دارای جمعیتی [[صحرانشین]] با سیاه چادرهایی است که با پشم بافته شده و با شاخههای خرما بود که به [[راحتی]] جابهجا میشدند، آنچه در صحرا [[فرمانروایی]] میکرد شتر و [[نخل]] بود<ref>حتی، تاریخ عرب، ص۳۳.</ref> و این دو، اساس [[اقتصاد]] شمال عربستان را تشکیل میدادند. از مهمترین قبائل مستقر در شمال، دو [[قبیله]] [[اوس و خزرج]] در یثرب بودند که پیوسته با یکدیگر [[رقابت]] و درگیری داشتند و جنگهای [[طاقت]] فرسا، آنان را [[ناتوان]] ساخته و وضع اقتصادیشان را به شدت [[بحرانی]] کرده بود<ref>ابوالفرج اصفهانی، الاغانی، ج۳، ص۹؛ بغدادی، خزانة الأدب و لب لباب لسان العرب، ج۳، ص۳۷۸.</ref>.<ref>[[رمضان محمدی|محمدی]]، [[منصور داداشنژاد|داداشنژاد]]، [[حسین حسینیان مقدم|حسینیان]]، [[تاریخ اسلام ج۱ (کتاب)|تاریخ اسلام]]، ج۱، ص ۲۷.</ref> | |||
علاوه بر [[کشاورزی]] و [[دامپروری]] که در مناطق محدودی از جنوب و [[شرق]] [[جزیرة العرب]] و نیز برخی واحهها<ref>آبادی کوچک در صحرا، قطعه کوچک زمین دارای آب و علف.</ref> مانند یثرب، [[خیبر]] و [[طائف]] محل درآمد بسیاری از ساکنان شبه جزیره بود [[تجارت]] نیز از منابع اصلی درآمد بسیاری از [[اعراب جاهلی]] به شمار میآمد و بسیاری از [[مردم]] [[یمن]] و نیز ساکنان [[شرق]] [[عربستان]] در هجر، [[بحرین]] و عمان<ref>حدود العالم من المشرق الی المغرب، ص۴۳۵؛ جواد علی، المفصل فی تاریخ العرب، ج۱، ص۲۱.</ref> همچنین [[مکه]]<ref>جواد علی، المفصل فی تاریخ العرب، ج۱، ص۲۱.</ref> و یثرب<ref>جواد علی، المفصل فی تاریخ العرب، ج۱، ص۳۱۶.</ref> در [[حجاز]]، تجار قابلی به شمار میآمدند و آنان بازارهای بزرگی چون بازار [[عکاظ]] در نزدیک [[عرفات]]<ref> قزوینی، زکریا بن محمد، آثار البلاد و اخبار العباد، ج۱، ص۱۲۹؛ یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب، تاریخ الیعقوبی، ج۱، ص۲۷۰.</ref>، ذیالمجاز در [[عرفه]]<ref>قزوینی، زکریا بن محمد، آثار البلاد و اخبار العباد، ج۱، ص۱۲۹؛ یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب، تاریخ الیعقوبی، ج۱، ص۲۷۰.</ref>، مشقر در هجر<ref>یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب، تاریخ الیعقوبی، ج۱، ص۲۷۰.</ref>و... در سرتاسر [[عربستان]] برپا کرده بودند و در آن به [[تجارت]] میپرداختند؛ ولی با این حال، بیشتر [[مردم]] [[عرب]] به ویژه بدویان را افراد [[نیازمند]] و [[فقیر]] تشکیل میدادند که بسیاری از آنان برای گذراندن [[معیشت]] خود، چارهای جز راهزنی نمیدیدند<ref>شوقی ضیف، عصر جاهلی، ص۹۰.</ref>چنانچه گفته شده هیچ [[صلح]] و [[امنیتی]] در این جامعۀ بدوی به چشم نمیخورد و قاعده الحَقُّ لمن غَلب [[حاکم]] بود<ref>طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان، ج۴، ص۱۵۱ـ۱۵۳.</ref>.<ref>ر. ک: [[عبدالله نظرزاده|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص۲۰۱ـ۲۰۳.</ref> | علاوه بر [[کشاورزی]] و [[دامپروری]] که در مناطق محدودی از جنوب و [[شرق]] [[جزیرة العرب]] و نیز برخی واحهها<ref>آبادی کوچک در صحرا، قطعه کوچک زمین دارای آب و علف.</ref> مانند یثرب، [[خیبر]] و [[طائف]] محل درآمد بسیاری از ساکنان شبه جزیره بود [[تجارت]] نیز از منابع اصلی درآمد بسیاری از [[اعراب جاهلی]] به شمار میآمد و بسیاری از [[مردم]] [[یمن]] و نیز ساکنان [[شرق]] [[عربستان]] در هجر، [[بحرین]] و عمان<ref>حدود العالم من المشرق الی المغرب، ص۴۳۵؛ جواد علی، المفصل فی تاریخ العرب، ج۱، ص۲۱.</ref> همچنین [[مکه]]<ref>جواد علی، المفصل فی تاریخ العرب، ج۱، ص۲۱.</ref> و یثرب<ref>جواد علی، المفصل فی تاریخ العرب، ج۱، ص۳۱۶.</ref> در [[حجاز]]، تجار قابلی به شمار میآمدند و آنان بازارهای بزرگی چون بازار [[عکاظ]] در نزدیک [[عرفات]]<ref> قزوینی، زکریا بن محمد، آثار البلاد و اخبار العباد، ج۱، ص۱۲۹؛ یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب، تاریخ الیعقوبی، ج۱، ص۲۷۰.</ref>، ذیالمجاز در [[عرفه]]<ref>قزوینی، زکریا بن محمد، آثار البلاد و اخبار العباد، ج۱، ص۱۲۹؛ یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب، تاریخ الیعقوبی، ج۱، ص۲۷۰.</ref>، مشقر در هجر<ref>یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب، تاریخ الیعقوبی، ج۱، ص۲۷۰.</ref>و... در سرتاسر [[عربستان]] برپا کرده بودند و در آن به [[تجارت]] میپرداختند؛ ولی با این حال، بیشتر [[مردم]] [[عرب]] به ویژه بدویان را افراد [[نیازمند]] و [[فقیر]] تشکیل میدادند که بسیاری از آنان برای گذراندن [[معیشت]] خود، چارهای جز راهزنی نمیدیدند<ref>شوقی ضیف، عصر جاهلی، ص۹۰.</ref>چنانچه گفته شده هیچ [[صلح]] و [[امنیتی]] در این جامعۀ بدوی به چشم نمیخورد و قاعده الحَقُّ لمن غَلب [[حاکم]] بود<ref>طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان، ج۴، ص۱۵۱ـ۱۵۳.</ref>.<ref>ر. ک: [[عبدالله نظرزاده|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص۲۰۱ـ۲۰۳.</ref> | ||