سیره فرهنگی امام کاظم: تفاوت میان نسخه‌ها

| موضوع مرتبط = سیره امام کاظم

در عصر عباسی زمینه مناسبی برای ظهور و بروز بیشتر فرهنگ‌های مختلف یونانی، [[ایرانی]] پدید آمد. [[نهضت]] ترجمه وارد [[جهان اسلام]] گردید و دانشمندانی ایرانی به [[دستگاه خلافت عباسی]] راه یافتند و بر وضعیت علمی و فرهنگی [[جامعه]] عصر عباسی تأثیر فراوانی نهادند<ref>مکی، تمدن اسلامی در عصر عباسیان، ترجمه سپهری، ص۳۰۷-۳۱۵.</ref>.

بی‌تردید [[امامان معصوم]]{{عم}} می‌توانستند در شکل دهی و [[توسعه]] علمی و فرهنگی [[جوامع اسلامی]] نقش بسیار پررنگی ایفا کنند؛ اما تلقی صرف [[سیاسی]] توسط [[حاکمان اموی]] و عباسی از این منابع عظیم [[علم]] و [[فرهنگ]] و بی‌توجهی، بلکه کنار گذاشتن این [[میراث]] باعظمت از سوی [[خلفا]] و رفتارهای [[کینه]] توزانه آنان نسبت به [[اهل بیت]]{{عم}} و ممانعت از نقش علمی - فرهنگی [[امامان شیعه]] باعث افول وضعیت علمی و فرهنگی [[جامعه اسلامی]] شد.

ممنوعیت فعالیت رسمی اهل بیت{{عم}} در حوزه‌های فرهنگی و دسترسی نداشتن [[مردم]] به فرهنگ اصیل [[اسلامی]]، موجب رشد فرهنگ یونانی و ایرانی و تحقیر فرهنگ عربی اسلامی رایج شد. در مقابل این نفوذ فرهنگی، نهضتی به نام «نهضت شعوبی‌گری»، برای تقابل با فرهنگ‌های غیرعربی پدید آمد که کم کم سر از تعالیم بدعت‌آموزی در آورد و موجب رواج کفرآلود زندقه شد.

 

با توجه به قیام‌های مهمی که در عصر [[مهدی عباسی]] اتفاق افتاد، [[دستگاه عباسی]] به شدت مراقب [[امام]]{{ع}} بود<ref>ر.ک: جاسم حسین، غیبت امام دوازدهم، ص۱۹- ۲۲.</ref>. امام در سراسر دوران [[امامت]] خود (۱۴۸-۱۸۳ق) با تدبیر و لطافتی خاص تلاش می‌کرد که حساسیت دستگاه خلافت عباسی را تحریک نکند تا بتواند روش علمی و سیره فرهنگی [[امام صادق]]{{ع}} را دنبال کند<ref>پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش دوم ج۲ (کتاب)|تاریخ اسلام بخش دوم ج۲]]، ص ۳۷.</ref>.

هرچند اصل و ارکان [[تشیع]] برای بزرگان و [[رهبران]] [[شیعه]] معلوم و تبیین شده بود، اما در قرن دوم هجری هنوز مسائل فراوانی وجود داشت که امامان معصوم{{عم}} و شاگردان آنان بایستی تلاش می‌کردند تا ابعاد موضوعات مختلف روشن شود. این حرکت علمی از زمان امام سجاد{{ع}} و به خصوص [[امام باقر]]{{ع}} و [[امام صادق]]{{ع}} انجام شده بود که بایستی به وسیله [[امامان]] بعدی و [[اصحاب]] بزرگ آنان تکمیل و منقح می‌شد. بر این اساس، [[امام کاظم]]{{ع}} با توجه به تنگناهای خاص [[سیاسی]] که در آن قرار داشت در [[تبیین معارف]] و مسائل [[کلامی]] و [[فرهنگ]] [[تشیع]] تلاش نمود که به برخی اشاره می‌شود<ref>پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش دوم ج۲ (کتاب)|تاریخ اسلام بخش دوم ج۲]]، ص ۳۸.</ref>.

=== [[جایگاه امامت]] و ترویج [[فرهنگ غدیر]] ===

بی‌تردید [[رسالت]] [[رسول خدا]]{{صل}} با [[امامت]] [[جانشینان]] آن حضرت به کمال رسید؛ به همین جهت مسئله تبیین جایگاه امامت همواره مورد توجه [[ائمه اطهار]]{{عم}} بوده و آنان در صدد تبیین این جایگاه برآمدند. اهمیت مسئله امامت سبب شد بسیاری از [[علویان]] و حتی [[عباسیان]]، مدعی امامت، [[جانشینی]] و [[مرجعیت علمی]] شوند. امام کاظم{{ع}} با تبین جایگاه امامت، و [[شئون امام]] و بیان [[انحراف]] فرقه‌های دیگر، [[عقاید]] صحیح [[توحیدی]] را درباره امامت ترویج می‌کرد. آن حضرت در [[نفی]] [[گروه‌های انحرافی]] می‌فرمود نه به سوی [[مرجئه]]، نه [[قدریه]]، نه [[زیدیه]]، نه متعزله و نه [[خوارج]] بروید، بلکه به سوی من بیایید<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۷، ص۲۹۲.</ref>.

گستره [[روایات]] ائمه اطهار{{عم}} در تبیین جایگاه امامت به آن اندازه است که مباحث گوناگونی مانند [[علم امام]]، شئون امام، [[مقامات]]، صفات و [[ویژگی‌های امام]] را در خود جای داده است. امام کاظم{{ع}} در تبیین جایگاه امامت با تکیه بر [[قرآن]] و [[فرهنگ‌سازی]] برای فهم این جایگاه در [[تفسیر]] [[آیه شریفه]] {{متن قرآن|وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ لَا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ...}}<ref>«و چون به ایشان گفته شود در زمین تباهی نورزید می‌گویند جز این نیست که ما مصلحیم» سوره بقره، آیه ۱۱.</ref> فرمود: هنگامی که به [[بیعت]] شکنان [[غدیر]] گفته می‌شود با شکستن بیعت در [[زمین]] [[فساد]] نکنید می‌گویند: ما [[اصلاح]] کننده هستیم، در ظاهر خود را به [[دین]] محمد{{صل}} پایبند نشان می‌دهند، ولی در [[باطن]] طبق [[شهوات]] خود عمل می‌کنند. تأکید امام کاظم{{ع}} بر اقامه نماز در [[مسجد غدیر]] و بیان [[فضیلت]] عظیم و اینکه پدرم همیشه به آن امر می‌فرمود<ref>اصول کافی، ج۴، ص۵۶۶؛ صدوق، کتاب من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۵۵۹.</ref> و سپس بیان [[کرامات]] و [[معجزات]] پیرامون [[غدیر]] تلاشی است برای [[فرهنگ غدیر]] و جایگاه مهم آن. همچنین بر پایه [[تفسیر]] [[امام]] از [[آیه شریفه]] {{متن قرآن|وَقُلِ اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ وَالْمُؤْمِنُونَ...}}<ref>«و بگو (آنچه در سر دارید) انجام دهید، به زودی خداوند و پیامبرش و مؤمنان کار شما را خواهند دید و به سوی داننده پنهان و آشکار بازگردانده خواهید شد و او شما را از آنچه انجام می‌داده‌اید آگاه خواهد ساخت» سوره توبه، آیه ۱۰۵.</ref> آن حضرت [[ائمه اطهار]]{{عم}} را مصداق مؤمنانی دانست که [[اعمال]] و [[کردار]] دیگران بر آنان عرضه می‌شود<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۱۶، ص۱۱۲.</ref>.<ref>پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش دوم ج۲ (کتاب)|تاریخ اسلام بخش دوم ج۲]]، ص ۳۸.</ref>

=== معرفی صحیح [[اهل بیت]]{{عم}} ===

این مسئله می‌تواند در امتداد بحث [[امامت]] و جایگاه اهل بیت باشد. شکی نیست که بخشی از محبوبیت [[علویان]] به جهت انتساب آنان به [[رسول خدا]]{{صل}} است، بنابراین، دشمنان اهل بیت، اعم از [[امویان]] و [[عباسیان]] سعی در [[انحراف]] اذهان عمومی از انتساب علویان به رسول خدا{{صل}} داشتند. طرح مسئله [[وراثت]] عباس از [[پیامبر]]{{صل}} از سوی عباسیان در راستای تحت الشعاع قرار دادن انتساب علویان به رسول خدا{{صل}} بود. برای همین منظور، [[هارون]] از [[امام کاظم]]{{ع}} پرسید: رسول خدا{{صل}} فرزند پسر نداشت و شما از [[فرزندان]] دختر او هستید، چطور ادعا می‌کنید که از فرزندان اویید؟ امام کاظم{{ع}} با استناد به [[آیه ۶۱ سوره آل عمران]] که از [[امام حسن]] و [[امام حسین]]{{عم}} به {{متن قرآن|أَبْنَاءَنَا}} تعیبر می‌کند و [[آیه]] ۸۵ [[سوره انعام]] که [[عیسی]] را فرزند [[ابراهیم]] می‌شمارد، هارون را مجاب کرد که انتساب علویان به رسول خدا{{صل}} بر پایه آموزه‌های الهی [[قرآن]] بوده و درست است<ref>خواند میر، مآثر الملوک، ص۷۲.</ref>.<ref>پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش دوم ج۲ (کتاب)|تاریخ اسلام بخش دوم ج۲]]، ص ۳۹.</ref>

=== ترویج فرهنگ انتظار ===

[[انتظار ظهور]] و [[فرج]] از مختصات باورهای شیعی است و ظاهراً معنای آن نیز داشتن آمادگی برای [[فداکاری]] در کنار امام{{ع}} است. اصل «[[انتظار فرج]]»، از یک اصل کلی [[اسلامی]] و [[قرآنی]] دیگر، یعنی اصل «حرمت یأس از روح الله» [[استنتاج]] می‌شود. از این رو، «[[انتظار]]» از [[برترین]] [[عبادت‌ها]] شمرده شده است<ref>صدوق، کمال الدین و اتمام النعمة، ص۳۶۱؛ خزاز قمی، کفایة الاثر، ج۲، ص۵۲۴؛ طبرسی، اعلام الوری، ج۲، ص۲۴۰.</ref>.

با توجه به این اصل [[امام کاظم]]{{ع}} با نویدهای خاص و مشخص انتظار که تعهدآور و تحرک بخش بودند، به آنان [[امید]] می‌داد. آن حضرت در راستای [[امیدبخشی]] می‌فرمود: «خوشا به حال [[شیعیان]] ما که در [[زمان غیبت قائم]]، به ریسمان ولای ما چنگ می‌زنند و بر [[دوستی]] ما و [[دشمنی]] [[دشمنان]] ما [[ثابت قدم]] می‌مانند؛ آنان از ما و نیز ما از آنانیم. به [[امامت]] ما خشنودند و ما به [[پیروی]] آنان خرسندیم. خوشا به حال آنان، به [[خدا]] [[سوگند]] آنان [[روز قیامت]]، در مرتبه ما و با ما خواهند بود»<ref>خزاز قمی، کفایة الاثر، ص۲۷۰؛ طبرسی، اعلام الوری، ج۲، ص۲۴۰؛ اربلی، کشف الغمه، ج۲، ص۵۲۴.</ref>.<ref>پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش دوم ج۲ (کتاب)|تاریخ اسلام بخش دوم ج۲]]، ص ۴۰.</ref>

=== احیای [[فرهنگ]] کار و ترویج فرهنگ [[انفاق]] ===

یکی از اقدامات [[اجتماعی]] امام کاظم{{ع}} احیای فرهنگ کار و رسیدگی به امور [[نیازمندان]] از دسترنج خود بود. آن حضرت کار و تلاش را [[دوست]] داشت و آن را مایه [[عزت]] [[مردمان]] می‌دانست و [[مردم]] را به کار کردن [[تشویق]] می‌کرد<ref>کلینی، کافی، ج۵، ص۱۴۹؛ حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۷، ص۱۲.</ref>. آن حضرت خود نیز کار می‌کرد و از درآمد آن به [[مسلمانان]] نیازمند کمک می‌کرد<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۸، ص۱۰۲.</ref>. بر پایه برخی گزارش‌ها، یک [[روز]] امام کاظم{{ع}}، در مزرعه خود مشغول کار بود و از سر و صورت آن حضرت عرق می‌ریخت که [[علی بن أبی حمزه]] نزد ایشان آمد و با دیدن تلاش سخت امام کاظم{{ع}} به نشانه [[تعجب]] از آن حضرت پرسید: چرا کار را به کارگران خود واگذار نمی‌کنید؟ حضرت در پاسخ فرمود: کار و تلاش سیره انبیا، [[اوصیا]] و [[صالحان]] است؛ افرادی مانند [[رسول خدا]]{{صل}}، [[امیرمؤمنان]]{{ع}} و همه پدرانم با دستان خود در زمین‌های [[کشاورزی]] کار می‌کردند در حالی که آنان از من و پدرم بهتر بودند<ref>کلینی، کافی، ج۵، ص۷۵؛ صدوق، ثواب الاعمال، ص۲۶۴.</ref>.

[[صدقات]] پنهان و آشکار [[امام کاظم]]{{ع}} از دسترنج خویش، زبانزد خاص و عام بود. آن حضرت در جاهای مختلف و به صورت پراکنده [[سرمایه‌گذاری]] می‌کرد و سود حاصل از آن را یکجا گرد می‌آورد<ref>مجلسی، مرآة العقول، ج۱۹، ص۴۱.</ref> و از ثمره کار خویش، زرها را در کیسه‌های دویست، سیصد، چهارصد دیناری می‌گذاشت و آنها را در میان [[نیازمندان]] [[اهل مدینه]] تقسیم می‌کرد<ref>ابن طولون، الائمة الإثنا عشر، ص۹۰.</ref>. این [[انفاق]] چنان شهره شده بود که ضرب المثل [[مردم]] بود که به [[تعجب]] می‌گفتند: کسی از کیسه‌های [[موسی بن جعفر]] برخوردار باشد و از [[فقر]] [[شکایت]] کند؟!<ref>خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۱۳، ص۲۹؛ ابن عنبه، عمدة المطالب فی أنساب آل ابی طالب، ص۱۷۷.</ref>.

 

آن حضرت افزون بر کمک به دیگران، برخی زمین‌های خود را برای فعالیت فرزندانشان به آنان واگذار کرد؛ از جمله مزرعه‌ای به نام «یسیره» بود که امام کاظم{{ع}} آن را به فرزندش احمد بخشید تا با کار کردن در آن بتواند امرار معاش کند<ref>مفید، الارشاد، ج۲، ص۲۴۴.</ref>.<ref>پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش دوم ج۲ (کتاب)|تاریخ اسلام بخش دوم ج۲]]، ص ۴۰.</ref>

از جمله مهم‌ترین منابعی که به فرقه‌های اسلامی و به خصوص فرقه‌های [[شیعی]] در [[عصر امام کاظم]]{{ع}} پرداخته‌اند، سه کتاب فرق الشیعه، اثر [[نوبختی]] و المقالات و الفرق، از [[سعد بن عبدالله اشعری]] و کتاب الملل و النحل [[شهرستانی]] است.

تعداد فرقه‌های ذکر شده با واقعیات [[تاریخی]] عصر امام کاظم{{ع}} منطبق نیست و ذکر تعداد [[فرقه‌ها]] به شکل مزبور بیشتر متأثر از [[حدیث افتراق]] [[امت]] به ۷۲ یا ۷۳ [[فرقه]] است. در حالی که بسیاری از این [[فرقه‌ها]] [[عمر]] مستعجل و زودگذری داشتند و در اندک مدتی از میان رفتند و فقط نامی از آنها باقی مانده است<ref>پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش دوم ج۲ (کتاب)|تاریخ اسلام بخش دوم ج۲]]، ص ۴۶.</ref>.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فعالیت [[امام]] و پیروانش در راستای [[برانگیختن]] [[مردم]] علیه [[حکومت عباسی]] و آشکار ساختن جنایات و منویات شوم [[خلیفه]] [[وقت]] بود و در درجه دوم [[افکار عمومی]] را متوجه [[امام عصر]] خود می‌نمودند و به [[یاری]] حضرتش می‌خواندند. [[کوشش]] [[پیروان]] [[مکتب]] امام به صورت [[شعر]] و [[شعار]] و انقلابات دنباله‌دار در گوشه و کنار [[کشور اسلامی]] به چشم می‌خورد<ref>[[علی راجی|راجی، علی]]، [[مظلومیت امام کاظم (کتاب)|مظلومیت امام کاظم]]، ص ۲۹.</ref>.

بعد از شهادت امام صادق{{ع}} فرقه‌های نوپیدای [[اسماعیلیه]]، [[فطحیه]]، مبارکیه، سمطیه، [[واقفیه]] و [[ناووسیه]]، تنها فرقه‌های پدید آمده در میان [[شیعیان]] بودند. البته فرقه‌های [[غلات]]<ref>کلینی، کافی، ج۲، ص۴۱۸.</ref> و [[زیدیه]] پیش از [[زمان]] آن حضرت وجود داشتند و در عصر آن حضرت نیز از فرقه‌های فعال [[شیعی]] محسوب می‌شدند. امام کاظم{{ع}} نیز در مواجهه با فرقه و جریان‌های مذهبی پدیدارشده ضمن ادامه حرکت [[علمی]] پدر خود، البته با تحرک و پویایی کمتر، به ترسیم خطوط صحیح اندیشه‌های شیعی پرداخت و اندیشه‌های [[باطل]] فرقه‌های نو پیدا را برملا ساخت و به بسیاری از [[شبهات]] برساخته این فرقه‌ها را پاسخ داد.

به رغم رفتارهای مهرآمیز امام کاظم{{ع}} با فرقه‌های مختلف [[اسلامی]]، گاهی آنان [[امام]]{{ع}} را می‌آزردند و به او [[ناسزا]] می‌گفتند؛ ولی امام{{ع}} نه تنها هرگز موضع خصمانه‌ای در مقابل آنان اتخاذ نمی‌کرد، بلکه آنان را با [[احسان]] خود می‌نواخت و سعی در برخوردی مناسب و علمی با آنها داشت<ref>خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۱۳، ص۲۸-۲۹.</ref>. به هر حال، مواضع امام با فرقه‌ها به اختصار چنین است<ref>پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش دوم ج۲ (کتاب)|تاریخ اسلام بخش دوم ج۲]]، ص ۴۷.</ref>.

=== امام کاظم{{ع}} و زیدیه ===

از جمله فرقه‌های مهم شیعی [[عصر امام کاظم]]{{ع}} زیدیه است که به لحاظ عِده و عُده، جمعیت زیادی داشتند و قیام‌های مهمی مانند [[قیام]] [[صاحب فخ]]، قیام [[یحیی]] و [[ادریس]] ـ پسران عبدالله ـ در عصر امام کاظم{{ع}} توسط آنان انجام یافت.

همان طور که دانسته شد در بعد [[سیاسی]] و نظامی امام کاظم{{ع}} زیدیه را [[تأیید]] نکرد و در بعد [[فکری]] [[فرهنگی]] هم با آنان در مسائل مهمی از جمله [[امامت]]<ref>زیدیه امامت را به نص خفی می‌دانستند؛ یعنی هر کسی را دارای صفاتی مانند: از نسل امام حسن یا امام حسین{{عم}}، عالم، شجاع و... باشد، امام می‌دانستند.</ref>[[اختلاف]] داشتند. مهم‌ترین اختلاف زیدیان با [[شیعیان]] در باب [[امام‌شناسی]] موضوع شرط قیام مسلحانه در هر شرایط برای [[امام]] بود که از آن به [[قائم]] بالسیف یاد می‌شود. از نظر [[فقهی]] نیز [[اختلافات]] زیادی بود. روش زیدیان گاه موجب افشای [[اسرار]] و گرفتاری شیعیان می‌شد، چنان که شخصی به نام [[ابن مفضل]] در [[زمان]] خلافت [[مهدی عباسی]] با نوشتن کتابی درباره فرق مذهبی و فاش کردن باورهای شیعه موجب سختگیری [[خلیفه عباسی]] بر شیعیان شد<ref>کشی، اختیار معرفة الرجال، ج۲، ص۵۴۲.</ref>. بنابراین، یکی از [[مشکلات]] و چالش‌های مهم [[امام کاظم]]{{ع}} در خصوص مقابله با [[زیدیه]] بود<ref>پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش دوم ج۲ (کتاب)|تاریخ اسلام بخش دوم ج۲]]، ص ۴۷.</ref>.

=== [[امام کاظم]]{{ع}} و [[اسماعیلیه]] ===

اسماعیلیه از فرقه‌هایی است که مدعی امامت اسماعیل و سپس محمد بن اسماعیل شدند. ادعای آنان بر اساس [[امامت]] پسر بزرگ بود و از آنجا که اسماعیل در [[زمان]] پدر از [[دنیا]] رفته بود و [[امام صادق]]{{ع}} هم بارها هنگام [[تشییع جنازه]] او را نشان می‌داد تا شبهه‌ای در [[مرگ]] او نباشد<ref>مفید، الارشاد، ج۲، ص۲۰۹؛ صدوق، کمال الدین، ج۱، ص۷۱.</ref>، اما برخی منکر مرگ او و اسماعیل را [[امام غائب]] شمردند. برخی نیز مرگ اسماعیل را پذیرفتند، اما بر اساس جایز نبودن امامت دو [[برادر]] به جز حسنین{{عم}} [[امامت امام کاظم]]{{ع}} را نپذیرفتند و به امامت [[محمد بن اسماعیل]] [[معتقد]] شدند<ref>ر.ک: مفید، الفصول المختاره، ص۳۰۶.</ref>. گروه اول را [[اسماعیلیه خالصه]] گویند که منقرض شدند و گروه دوم را [[مبارکیه]] و [[قرامطه]]<ref>ر.ک: مفید، الفصول المختاره، ص۳۰۵. برای آگاهی بیشتر ر.ک: مدخل اسماعیلیه، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۸، ص۶۸۱-۷۰۱.</ref>.

این [[فرقه]] به دلیل استمرار آن تا قرن‌های بعد و حتی تا کنون مشکل اصلی امام کاظم{{ع}} بود که سبب انشعاب [[شیعه]] شد. علاوه بر ابطال این فرقه از سوی امام صادق{{ع}} با توجه به رد اسماعیل<ref>ر.ک: ابن بابویه قمی، الامامة و التبصرة، ص۶۶ و ۷۱.</ref> و نیز دلایلی که برای امامت امام کاظم{{ع}} از آن حضرت صادر شده است، امام کاظم{{ع}} نیز برای ابطال ادعای آنان [[کرامات]] و معجزاتی صادر نمودند<ref>پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش دوم ج۲ (کتاب)|تاریخ اسلام بخش دوم ج۲]]، ص۴۸.</ref>.

=== امام کاظم{{ع}} و [[فطحیه]] ===

فطحیه یا أفطحیه از گروه‌های شیعه بودند که به امامت عبدالله، پسر [[امام]] [[جعفر صادق]]{{ع}}، ملقب به افطح (چون سر و یا پای او پهن بود) معتقد بودند. او با نقل این [[روایت]] از قول پدرش که: «امامت هر امام به پسر بزرگ او منتقل می‌شود»<ref>کلینی، اصول الکافی، ج۱، ص۳۵۱.</ref> ادعای [[جانشینی]] کرد؛ زیرا پس از اسماعیل که در زمان [[حیات]] امام صادق{{ع}} از دنیا رفته بود او پسر بزرگ امام صادق{{ع}} به شمار می‌رفت. بر اساس این [[شبهه]]، عده‌ای را دور خود جمع نمود، اما ادعای او دوام چندانی نیافت و عبدالله هفتاد [[روز]] پس از شهادت امام صادق{{ع}} از [[دنیا]] رفت و چون فرزند و [[جانشینی]] نداشت، [[پیروان]] او به [[امامت امام کاظم]]{{ع}} بازگشتند<ref>طوسی، اختیار معرفة الرجال، ج۲، ص۵۲۵.</ref> و بدین‌سان [[عمر]] این [[فرقه]] در اندک مدتی به پایان رسید. برخی نیز با استناد به اینکه [[امامت]] دو [[برادر]] تنها منحصر به حسنین{{عم}} است و یا از عبدالله سؤالات [[حلال و حرام]] کردند و او نتوانست پاسخ دهد از او رویگردان شده به [[امام کاظم]]{{ع}} بازگشتند<ref>طوسی، اختیار معرفة الرجال، ج۲، ص۵۲۵.</ref>.

گرچه این فرقه برای [[شیعیان]] سبب تشتت و شبهه را فراهم نمود و از این ناحیه اسباب زحمتی برای امام کاظم{{ع}} در آغازین امامت او شد، اما این فرقه به دلیل عمر کوتاه و [[دلایل]] روشن [[انحراف]] و بطلان آن چندان مشکلی برای امام کاظم{{ع}} به وجود نیاورد. آن حضرت در برخورد با عبدالله و ادعای او فرمودند: او می‌خواهد که [[خدا]] [[عبادت]] نشود<ref>کلینی، اصول الکافی، ج۱، ص۳۵۲.</ref>. این فرمایش [[امام]] از انحراف عمیق او خبر می‌دهد. امام کاظم{{ع}} برای ابطال ادعای [[عبدالله افطح]] آتشی افروخت و ساعتی در وسط آن نشست و با [[مردم]] سخن گفت؛ سپس برخاست و به عبدالله فرمود: اگر تو هم امامی، چنین کن و از [[آتش]] بیرون آمد<ref>حر عاملی، اثبات الهداة، ص۵۷۲.</ref>.<ref>پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش دوم ج۲ (کتاب)|تاریخ اسلام بخش دوم ج۲]]، ص۴۹.</ref>

=== امام کاظم{{ع}} و [[مقابله با غلات]] ===

جریان [[غلات]] از مهم‌ترین جریان‌های غیر [[عقلانی]] در میان [[مذاهب اسلامی]] است؛ از این رو، به طور کلی [[امامان شیعه]]{{عم}} علیه غلات موضع‌گیری کرده و به رد نظریات آنان می‌پرداختند<ref>مفید، الارشاد، ج۲، ص۱۴۱؛ سبط ابن جوزی، تذکرة الخواص، ص۲۹۴.</ref>. [[افکار]] [[غالیانه]] موجب رنجش [[ائمه]]{{عم}} می‌شد و آنان به پیروان خود دستور می‌دادند با [[غالیان]] نشست و برخاست و [[مصافحه]] نکنند، هم خوراک نشوند، [[ازدواج]] نکنند و با آنان در [[ارث]] [[شریک]] نشوند<ref>کشی، اختیار معرفة الرجال، ص۱۹۱. برای آگاهی احادیث مربوط به غلو و غالیان، ر.ک: میزان الحکمة، ماده غلو.</ref>. مقصود از این [[دستورها]] بیرون راندن [[غلات]] از جمع [[پیروان]] خود و خنثی کردن اندیشه‌های آنان در میان [[شیعه]] و تطهیر [[شیعیان]] از [[افکار]] و [[اعمال]] غلات و گرفتن بهانه از دست [[دشمن]] بود.

غلات از عمل به وظایف دینی کوتاهی کرده و تنها [[شناخت امام]] را برای [[دینداری]] کافی می‌دانستند و سعی در اشاعه [[احادیث]] [[دروغین]] و جذب [[پیروان اهل بیت]]{{عم}} داشتند<ref>برای اطلاع بیشتر از عقاید غلات، ر.ک: کتاب‌های الفرق.</ref>. بر پایه روایتی، [[امام کاظم]]{{ع}} [[ایمان]] [[اهل]] [[غلو]] را [[ایمانی]] غیر واقعی دانسته است<ref>حمیری، قرب الإسناد، ص۳۳۵؛ کلینی، کافی، ج۲، ص۴۱۸؛ ج۴، ص۲۰۳؛ طوسی، اختیار معرفة الرجال، ج۲، ص۷۷۶.</ref>. خطر برخی غلات مانند [[محمد بن بشیر]] و سخنان [[غلوآمیز]] او به حدی بود (ادعای خدایی برای امام کاظم{{ع}} و [[نبوت]] برای خود)<ref>ر.ک: طوسی، اختیار معرفة الرجال، ج۲، ص۷۷۶.</ref> که [[امام]] او را [[نفرین]] و [[لعن]] و مهدور الدم اعلام کرد<ref>طوسی، اختیار معرفة الرجال، ج۲، ص۷۷۶؛ بحارالأنوار، ج۲۵، ص۳۱۶.</ref>.

تلاش امام کاظم{{ع}} بر آن بود تا از ورود افکار [[غالیانه]] داخل اندیشه‌های [[شیعی]] جلوگیری کند؛ لذا هنگامی که [[عیسی]] بن شَلَقان از آن حضرت درباره [[ابوالخطاب]]، یکی از غلات، سؤال کرد حضرت فرمود: ایمان ابوالخطاب عاریه‌ای بود که [[خداوند]] از او سلب کرد<ref>ابن شهر آشوب، المناقب، ج۴، ص۲۹۲؛ طبری، دلائل الامامة، ص۳۳۰.</ref>. آن حضرت او را از دایره ایمان خارج کرد تا تردیدی در تزویر و نادرستی افکار [[غالیان]] باقی نماند<ref>پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش دوم ج۲ (کتاب)|تاریخ اسلام بخش دوم ج۲]]، ص۵۰.</ref>.

[[رده:سیره امام کاظم]]

[[رده:سیره فرهنگی]]