تقیه در کلام اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

تقیه در کلام اسلامی (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۲۷ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۳۴

۳۷٬۷۲۲ بایت اضافه‌شده ، ‏۲۷ ژوئن ۲۰۲۳

←‏منابع

دیداریویکی‌متن

Jaafari

مدیران

۸۰٬۴۱۹

ویرایش

@@ خط ۴۳: / خط ۴۳: @@
 == اقسام تقیه از نظر [[انگیزه]] ==
 تقیه را از نظر انگیزه و علت نیز بر دو گونه دانسته‌اند: [[تقیه]] حفظی (خوفی) و [[تقیه مداراتی]]. تقیه حفظی آن گاه پیش می‌آید که پای [[حفظ دین]]، [[جان]]، [[مال]] یا [[آبرو]] در میان باشد. تقیه مداراتی برای فراهم ساختن [[حُسن]] [[معاشرت]] با [[اکثریت]] [[مسلمانان]] و ایجاد [[وحدت]] [[سیاسی]] و [[اجتماعی]] انجام می‌گیرد<ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص:۱۸۹.</ref>.
+==شبهه وهابیان در تقیه==
+وهابیان ادعا می‌کنند: [[شیعیان]] چهره [[واقعی]] خود را پنهان نموده، از [[تقیّه]] استفاده می‌کنند و این نوعی [[نفاق]] است.
+در [[منابع شیعه]] آمده است که امامان‌شان نیز تقیّه می‌کردند، اگر چنین است، پس آنها چگونه معصوم‌اند؟!
+[[پیامبر اکرم]]{{صل}} در وضعیت‌های [[سختی]] قرار می‌گرفت؛ ولی تقیّه نمی‌کرد، پس چرا شیعیان تقیّه می‌کنند و درباره [[امامان]] خود نیز قائل‌اند که آنان تقیّه می‌کردند؟! از این‌رو نمی‌توان به هیچ یک از گفته‌های [[شیعه]] [[اعتماد]] کرد؛ زیرا آنان همه جا از حربه تقیّه استفاده می‌کنند.
+[[وهابیان]] با همین بهانه، هر دروغی را که بخواهند به شیعه نسبت می‌دهند و اگر شیعه آن را [[انکار]] کند می‌گویند: تو تقیّه می‌کنی و [[حقیقت]] را نمی‌گویی! مثلاً می‌گویند شیعیان به [[قرآن]] دیگری [[اعتقاد]] دارند، حال، شیعیان هرچه فریاد بزنند که ما [[قرآنی]] غیر از این قرآن نمی‌شناسیم، آن را نمی‌پذیرند؛ زیرا مدعی می‌شوند که آنان قرآن دیگری دارند ولی تقیّه می‌کنند و آن را رو نمی‌کنند.
+یا می‌گویند: شیعه هر چند بار بگوید من قائل به [[تحریف قرآن]] نیستم، [[دروغ]] می‌گوید، او قائل به [[تحریف]] است؛ ولی تقیّه کرده حقیقت را [[کتمان]] می‌کند.
+===پاسخ===
+چند نکته در بررسی این [[شبهات]] قابل توجه است:
+'''نکته نخست''': تقیّه، از ریشه «[[وقی]]، یقی» به معنای [[حفظ]] کردن نفس از خطرات است و در اصطلاح عبارت است از: «کتمان و مخفی کردن [[عقیده]] صحیح خود در برابر خطری که از ناحیه مخالفان و [[متعصبان]] سرسخت متوجه [[آدمی]] است». تقیّه به این معنی، [[نشانه]] [[ارتداد]]، [[خودباختگی]] یا [[ضعف]] و [[عقب‌نشینی]] از [[اعتقاد صحیح]] نیست، بلکه نوعی [[استتار]] و تاکتیک [[علمی]] برای حفظ [[اندیشه‌ها]]، نیروها و برنامه‌ها است.
+البته باید توجه داشت تقیّه به منظور جلب [[منافع شخصی]] جزئی نیست، بلکه مقصود از آن، [[دفع ضرر]] نوعی یا [[جلب منافع]] نوعی است.
+تقیّه، از [[احکام ثانویه]] [[اسلام]] است که در موارد [[تزاحم]] بین دو [[مصلحت]]، برای تقدّم مصلحت اهم و اقوی، جاری می‌شود و به همین دلیل تا مصلحت اهم و اقوی، در کار نباشد، [[تقیّه]] جاری نمی‌شود.
+به همین دلیل، حسب [[میزان]] قوت و [[ضعف]] [[مصلحت]]، [[حکم]] تقیّه [[تغییر]] می‌کند.
+گاه تقیّه [[واجب]] و در مواردی هم [[حرام]] می‌شود، مثلاً آنجا که مایه [[فساد]] در [[دین]] باشد تقیّه حرام است. [[امام صادق]]{{ع}} می‌فرماید: «تقیّه مادامی جایز است که به فساد در دین منجر نشود»<ref>الکافی، ج۲، ص۱۶۸؛ وسائل الشیعة، ج۱۶، ص۲۱۶.</ref>.
+'''نکته دوم''': [[مشروعیت]] تقیّه، نیازی به [[دلیل نقلی]] ندارد، بلکه مشروعیت آن به [[حکم عقل]] و [[فطرت]] است. هیچ [[عقلی]] [[اجازه]] نمی‌دهد [[انسان]] [[عقیده باطنی]] خویش را در برابر [[دشمنان]] عنودش اظهار کند و با این کار [[جان]] و [[مال]] و ناموسش را به خطر اندازد. تقیّه چونان یک سپر برای [[حفظ جان]] و مال است. تمام عقلای عالم برای حفظ جان خود از عنصر تقیّه استفاده می‌کنند و هرگز کسی آنان را برای این کار [[سرزنش]] نمی‌کند؛ بنابراین تقیّه یک [[حکم عقلی]] است و به [[شیعه]] اختصاص ندارد بلکه [[سیره عقلا]] بر آن [[استوار]] است.
+'''نکته سوم''': با اینکه برای مشروعیت تقیّه، نیازی به ادلّه [[نقلی]] نیست، [[شارع مقدس]] با بیاناتی همان حکم عقل را [[امضا]] و تأکید کرده است؛ از جمله:
+#در داستان [[عمار یاسر]] و پدر و مادرش که گرفتار [[مشرکان]] لجوج شده بودند و مشرکان آنها را وادار به [[برائت]] از [[پیامبر اسلام]]{{صل}} کردند، پدر و مادر [[عمار]] خودداری کردند و تحت [[شکنجه]] به [[شهادت]] رسیدند؛ ولی عمار از روی تقیّه مطابق خواست آنان سخن گفت، سپس گریه‌کنان نزد [[پیامبر]]{{صل}} رفت و این [[آیه]] نازل شد: {{متن قرآن|مَنْ كَفَرَ بِاللَّهِ مِنْ بَعْدِ إِيمَانِهِ إِلَّا مَنْ أُكْرِهَ وَقَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِيمَانِ}}<ref>«بر آن کسان که پس از ایمان به خداوند کفر ورزند- نه آن کسان که وادار (به اظهار کفر) شده‌اند و دلشان به ایمان گرم است بلکه آن کسان که دل به کفر دهند- خشمی از خداوند خواهد بود و عذابی سترگ خواهند داشت» سوره نحل، آیه ۱۰۶.</ref><ref>بسیاری از مفسران اهل سنت چون طبری در جامع البیان فی تفسیر القرآن، ج۱۴، ص۱۲۲؛ فخر رازی در التفسیر الکبیر، ج۲۰، ص۲۷۴؛ قرطبی در الجامع لأحکام القرآن، ج۱۱، ص۱۸۱؛ زمخشری در الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، ج۲، ص۶۳۶، این آیه را درباره عمار یاسر دانسته‌اند.</ref>. تعبیر به «[[اکراه]]» در [[آیه]] می‌رساند که [[ضرورت]] و [[اضطرار]]، موجب می‌شود تا [[حکم اولی]] به [[حکم ثانوی]] تبدیل گردد و برای [[حفظ جان]]، [[تقیّه]] تجویز گردد.
+# [[قرآن]] در داستان [[مؤمن آل فرعون]] نیز از [[کتمان]] [[ایمان]] یاد می‌کند: {{متن قرآن|وَقَالَ رَجُلٌ مُؤْمِنٌ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ يَكْتُمُ إِيمَانَهُ أَتَقْتُلُونَ رَجُلًا أَنْ يَقُولَ رَبِّيَ اللَّهُ وَقَدْ جَاءَكُمْ بِالْبَيِّنَاتِ}}<ref>«و مردی مؤمن از فرعونیان که ایمانش را پنهان می‌داشت گفت: آیا مردی را می‌کشید که می‌گوید: پروردگار من، خداوند است و برهان‌ها (ی روشن) برایتان از پروردگارتان آورده است؟ و اگر دروغگو باشد، دروغش به زیان خود اوست و اگر راستگو باشد برخی از آنچه به شما وعده می‌دهد بر سرتان خواهد آمد؛ بی‌گمان خداوند کسی را که گزافکاری بسیار دروغگوست راهنمایی نمی‌کند» سوره غافر، آیه ۲۸.</ref>.
+# قرآن، [[دوستی]] با [[دشمنان]] را که در اصل ممنوع است در صورت تقیّه [[اجازه]] داده، می‌فرماید: {{متن قرآن|لَا يَتَّخِذِ الْمُؤْمِنُونَ الْكَافِرِينَ أَوْلِيَاءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ فَلَيْسَ مِنَ اللَّهِ فِي شَيْءٍ إِلَّا أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقَاةً}}<ref>«مؤمنان نباید کافران را به جای مؤمنان دوست گیرند و هر که چنین کند با خداوند هیچ رابطه‌ای ندارد مگر آنکه (بخواهید) به گونه‌ای از آنان تقیّه کنید و خداوند، شما را از خویش پروا می‌دهد و بازگشت (هر چیز) به سوی خداوند است» سوره آل عمران، آیه ۲۸.</ref>.
+[[قرطبی]] در ذیل این آیه از [[ابن عباس]] نقل می‌کند که اگر کسی ناچار شود بر سخنی که [[معصیت خدا]] است و از [[ترس]] جانش آن را بر زبان جاری کند، ولی در قلبش ایمان داشته باشد، ضرری به [[دین]] او نمی‌زند<ref>الجامع لأحکام القرآن، ج۴، ص۵۷.</ref>.
+افزون بر اینها داستان [[اصحاب کهف]] نیز، که ایمان خود را از دستگاه [[حکومتی]] مخفی می‌کردند، از دیگر نمونه‌های [[قرآنی]] در موضوع [[تقیّه]] است<ref>ر.ک: {{متن قرآن|وَرَبَطْنَا عَلَى قُلُوبِهِمْ إِذْ قَامُوا فَقَالُوا رَبُّنَا رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ لَنْ نَدْعُوَ مِنْ دُونِهِ إِلَهًا لَقَدْ قُلْنَا إِذًا شَطَطًا * هَؤُلَاءِ قَوْمُنَا اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ آلِهَةً لَوْلَا يَأْتُونَ عَلَيْهِمْ بِسُلْطَانٍ بَيِّنٍ فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا * وَإِذِ اعْتَزَلْتُمُوهُمْ وَمَا يَعْبُدُونَ إِلَّا اللَّهَ فَأْوُوا إِلَى الْكَهْفِ يَنْشُرْ لَكُمْ رَبُّكُمْ مِنْ رَحْمَتِهِ وَيُهَيِّئْ لَكُمْ مِنْ أَمْرِكُمْ مِرْفَقًا}} «و دل‌هایشان را استوار داشتیم، هنگامی که برخاستند و گفتند: پروردگار ما پروردگار آسمان‌ها و زمین است؛ جز او خدایی را (به پرستش) نمی‌خوانیم که در آن صورت بی‌گمان سخنی نادرست گفته‌ایم * اینان- قوم ما- خدایانی جز او را (به پرستش) گرفته‌اند؛ چرا برهانی روشن برای آنها نمی‌آورند؟ و ستمگرتر از آن کس که بر خداوند دروغی بندد، کیست؟ * و اکنون که از آنان و از آنچه جز خداوند می‌پرستند کناره جستید، در غار پناه گیرید تا پروردگارتان بخشایش خویش را بر شما بگسترد و از کارتان برای شما نوایی فراهم سازد» سوره کهف، آیه ۱۴-۱۶.</ref>.
+حال، اصلی که هم‌ریشه [[عقلانی]] و هم‌ریشه قرآنی دارد چگونه است که [[شیعه]] برای قبول و عمل به این اصل، مورد [[خرده‌گیری]] [[وهابیان]] قرار می‌گیرد؟!
+'''نکته چهارم''': اگر تقیّه [[نشانه نفاق]] است، پس تقیّه [[عمار یاسر]]، تقیّه [[مؤمن آل فرعون]] و تقیّه [[اصحاب کهف]] هم باید نشانه نفاق باشد! در حالی که [[خداوند]] عملشان را [[ستوده]] است.
+افزون بر این، [[نفاق]] کاملاً نقطه مقابل تقیّه است؛ زیرا [[منافق]] کسی است که در [[باطن]]، [[کافر]] است؛ ولی میان [[مسلمانان]] [[اظهار اسلام]] می‌کند، در حالی که در تقیّه، شخص در باطن دارای [[اعتقاد صحیح]] است، ولی به دلیل مصلحتی - چون [[حفظ]] دما و [[اموال]] - آن را [[کتمان]] می‌کند یا خلاف [[اعتقاد]] باطنی‌اش کلماتی را بر زبان جاری می‌سازد.
+به عبارت دیگر: تقیّه اظهار [[کفر]] و پنهان کردن [[ایمان]] در [[قلب]] است؛ ولی نفاق درست به عکس آن، [[اظهار ایمان]] و پنهان کردن [[کفر]] در درون است.
+حال چگونه است که از منظر [[وهابیان]] [[تقیّه]] همان [[نفاق]] [[تفسیر]] می‌شود؟!
+'''نکته پنجم''': [[فخر رازی]] در تفسیر [[آیه کریمه]] {{متن قرآن|إِلَّا أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقَاةً}}<ref>{{متن قرآن|لَا يَتَّخِذِ الْمُؤْمِنُونَ الْكَافِرِينَ أَوْلِيَاءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ فَلَيْسَ مِنَ اللَّهِ فِي شَيْءٍ إِلَّا أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقَاةً وَيُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ وَإِلَى اللَّهِ الْمَصِيرُ}} «مؤمنان نباید کافران را به جای مؤمنان دوست گیرند و هر که چنین کند با خداوند هیچ رابطه‌ای ندارد مگر آنکه (بخواهید) به گونه‌ای از آنان تقیّه کنید و خداوند، شما را از خویش پروا می‌دهد و بازگشت (هر چیز) به سوی خداوند است» سوره آل عمران، آیه ۲۸.</ref>، می‌گوید:
+«[[ظاهر آیه]] بر این دلالت دارد که تقیّه مربوط به [[کفار]] است؛ ولی بنا بر نظر [[امام شافعی]] تقیّه در برابر [[مسلمانان]] به دلیل [[حفظ جان]] نیز جایز است و حتی برای [[حفظ مال]] هم تقیّه را ترجیح داده است؛ به دلیل اینکه [[پیامبر]]{{صل}} فرمود: {{متن حدیث|حُرْمَةُ مَالِ الْمُسْلِمِ كَحُرْمَةِ دَمِهِ‌}}؛ «[[احترام مال مسلمان]] مانند [[احترام]] خونش است»<ref>التفسیر الکبیر، ج۸، ص۱۹۴.</ref>.
+مهم این است که از [[آیات قرآن]] استفاده می‌شود ملاک تقیّه، حفظ جان از خطر مخالفان است و در این ملاک، فرقی بین تقیّه از [[کافر]] یا [[مسلمان]] نیست، بلکه هرجا ملاک تقیّه، جاری باشد آنجا مورد تقیّه است.
+همچنین در [[تفسیر فخر رازی]] و [[نظام]] الدین [[نیشابوری]] آمده است: {{عربی|ان الشافعي جوّز التقية بين المسلمين كما جوزها بين الكافرين محاماة على النفس}}؛ «امام شافعی گفت: تقیّه برای حفظ جان بین مسلمانان جایز است همان‌گونه که میان کفار و [[مسلمین]] جایز است»<ref>التفسیر الکبیر، ج۸، ص۱۹۴؛ تفسیر غرائب القرآن و رغائب الفرقان، ج۲، ص۱۴۰.</ref>.
+بنا بر نقل مورخانی چون [[طبری]] و [[ابن سعد]]، در دوران [[حاکمیت]] [[مأمون عباسی]]، در ارتباط با مسئله [[خلق]] القرآن، بسیاری از [[محدثان]] و [[دانشمندان اهل سنت]] از [[ترس]] [[ستمگران]]، [[حکومتی]] راه تقیّه را در پیش گرفته‌اند. آنان پس از صدور بخشنامه [[مأمون]] در ارتباط با [[خلق قرآن]]، [[عقیده]] خود را از [[ترس]] پنهان کردند<ref>ر.ک: تاریخ الامم و الملوک، ج۸، ص۶۳۴.</ref>.
+[[قرطبی]] - از [[مفسران اهل سنت]] - مواردی از [[تقیّه]] نامداران [[اسلام]] را نقل می‌کند<ref>ر.ک: الجامع الأحکام القرآن، ج۴، ص۵۸.</ref>.
+[[خطیب بغدادی]]، در مسئله «[[خلق]] القرآن» از تقیّه [[ابوحنیفه]] سخن می‌گوید که وی از باب تقیّه در مقابل [[حکومت]] آن [[روز]] قولش را مخفی کرد و در جواب [[اعتراض]] دیگران گفت: {{عربی|خفت أن يقدم علي فأعطيته التقيّه}}؛ «ترسیدم بر من به [[زور]] وارد شود، پس من از راه تقیّه وارد شدم»<ref>تاریخ بغداد، ج۱۳، ص۳۷۶ و ۳۷۷.</ref>.
+[[یعقوبی]] و دیگران نقل کرده‌اند که وقتی [[بسر بن ارطاة]] به [[مدینه]] [[یورش]] برد، [[جابر بن عبدالله انصاری]] را احضار کرد، جابر به [[امّ‌سلمه]] گفت: [[بیعت]] با او [[گمراهی]] است و اگر بیعت نکنم [[بیم]] آن دارم که مرا به [[قتل]] برساند: [[ام سلمه]] -[[همسر گرامی پیامبر اکرم]]{{صل}}- گفت: با وی بیعت کن؛ زیرا [[اصحاب کهف]] از روی تقیّه در [[مراسم]] مخصوص [[قوم]] خود شرکت می‌کردند و لباس‌های‌شان را مانند لباس‌های مخصوص آنها بر تن می‌کردند<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۱۹۸.</ref>.
+'''نکته ششم''': در مصادر و [[منابع اهل سنت]] [[روایات]] بسیاری در دست است که حکایت از این می‌کند [[صحابه]] و [[تابعان]] عمل به تقیّه می‌کردند. در داستان [[عمار یاسر]]، [[پیامبر اکرم]]{{صل}} به وی فرمود: {{متن حدیث|إِنْ عَادُوا لَكَ فَعُدْ لَهُمْ بِمَا قُلْتَ‌}}؛ «اگر بار دیگر با تو چنین کردند [و مجبور شدی] تو همچنین کن (تقیّه نما)»<ref>ر.ک: أسباب نزول القرآن (واحدی)، ص۲۸۹؛ التفسیر الکبیر، ج۲۰، ص۲۷۴؛ {{متن حدیث|إِنْ عَادُوا فَعُدْ، فَقَدْ}} المستدرک علی الصحیحین، ج۲، ص۳۵۷؛ معرفة السنن والآثار، ج۶، ص۳۱۶.</ref>.
+گذشته از اینها، شخص پیامبر اکرم{{صل}} تا سه سال از سال‌های آغازین رسالتش را در [[مکه]] با تقیّه پشت سر گذاشت، آن‌قدر در مخفی [[خانه‌ها]] به تبلیغش ادامه داد تا [[آیه]] {{متن قرآن|فَاصْدَعْ بِمَا تُؤْمَرُ وَأَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِكِينَ}}<ref>«از این روی آنچه فرمان می‌یابی آشکار کن و از مشرکان روی بگردان» سوره حجر، آیه ۹۴.</ref> نازل شد.
+[[بخاری]] در صحیحش، کتاب مستقلی تحت عنوان کتاب الإکراه آورده که در آن، ضمن آوردن [[آیات]] [[تقیّه]]، متذکر شده است که تقیّه، جایز است<ref>ر.ک: صحیح البخاری، ج۸، ص۵۵.</ref>.
+بخاری از ابی‌هریره نقل می‌کند: {{عربی|حفظت عن رسول الله{{صل}} وعائين فأما أحدهما فبثثته و أما [[الآخر]] فلو بثثته قطع هذا البلعوم}}؛ «من از [[پیامبر]]{{صل}} دو گونه [[تعلیم]] فرا گرفته‌ام، برخی را میان [[مردم]] منتشر کرده‌ام؛ ولی از انتشار برخی از آنها خودداری کرده‌ام؛ زیرا اگر آنها را نیز بیان می‌کردم، کشته می‌شدم»<ref>صحیح البخاری، ج۱، ص۳۸.</ref>.
+جالب است که [[ابن حجر عسقلانی]] در [[فتح الباری (کتاب)|فتح الباری]] در توضیح این [[حدیث]] می‌نویسد که [[علما]] قسم دوم از [[احادیث]] را، به اسامی حاکمانِ [[سوء]] حمل کرده‌اند، چنان‌که گاه [[ابوهریره]] به کنایه از آن یاد می‌کرد؛ مثلاً درباره [[یزید بن معاویه]] به کنایه گفته است: {{عربی|أعوذ بالله من رأس الستين و إمارة الصبيان}}؛ «[[پناه]] به [[خدا]] از سنه ۶۰ و [[حاکمیت]] [[کودکان]]»؛ زیرا به [[قدرت]] رسیدن یزید در سنه [[۶۰ هجری]] بوده است<ref>مسند ابن راهویه، ج۱، ص۴۴؛ فتح الباری، ج۱، ص۱۹۳.</ref>.
+«[[طحاوی]]» از [[دانشمندان اهل سنت]]، به سندش از عطا نقل می‌کند که گفت: مردی به [[ابن عباس]] گفت: {{عربی|هل لك في معاوية أوتر بواحدة}}؟؛ «آیا [[تأیید]] می‌کنی که [[معاویه]] [[نماز وتر]] را، یک رکعتی می‌خواند»؟ ابن عباس در پاسخ گفت: {{عربی|أصاب معاوية}}؛ «معاویه کارش را درست انجام داده است».
+سپس طحاوی می‌نویسد: ابن عباس در حالی این سخن را گفت که او [[نماز]] معاویه را صحیح نمی‌دانست؛ زیرا برابر [[نقلی]] دیگر [[عکرمه]] می‌گوید: با ابن عباس در حضور معاویه [[گفت‌وگو]] می‌کردیم تا آن‌که پاسی از شب گذشت، آن‌گاه معاویه برخاست و یک رکعت نماز گزارد، سپس ابن عباس گفت: {{عربی|مِن أين ترمي أخذها هذا الحمار}}؛ «به نظر تو، این حمار، این را از کجا فراگرفت؟!» سپس طحاوی می‌افزاید: {{عربی|و قد يجوز أن يكون قول ابن عباس (أصاب معاوية) على التقية له}}؛ «ممکن است اینکه [[ابن عباس]] گفته است [[معاویه]] کارش درباره [[نماز وتر]] درست است، از باب [[تقیّه]] بوده است». آن‌گاه [[طحاوی]] روایتی از ابن عباس نقل می‌کند، مبنی بر اینکه نماز وتر، سه رکعتی است<ref>شرح معانی الآثار، ج۱، ص۳۸۹، باب الوتر.</ref>.
+در روایتی [[حارث بن سوید]] می‌گوید: از [[عبدالله بن مسعود]] شنیدم که می‌گفت: {{عربی|ما من ذي سلطان يريد أن يكلفني كلاما يدرأ عني سوطاً أو سوطين إلا كنت متكلما به}}؛ «هیچ صاحب قدرتی مرا با یک یا دو شلاق به گفته‌ای مجبور نمی‌کند، مگر آن‌که آن را خواهم گفت»<ref>المحلی، ج۸، ص۳۳۶.</ref>.
+[[ابن حزم]] پس از نقل این خبر می‌نویسد: {{عربی|و لا يعرف له من الصحابة مخالف}}؛ «از [[صحابه]] کسی مخالف این شناخته نشده است»<ref>صحیح البخاری، ج۸، ص۳۷.</ref>.
+«[[بخاری]]» در صحیحش از [[أبی الدرداء]]، نقل می‌کند: {{عربی|إنا لنكثر في وجوه أقوام و إن قلوبنا لنلعنهم}}؛ «چه بسا ما روبه‌روی افرادی با [[گشاده‌رویی]] مواجه باشیم در صورتی که در قلب‌مان آنان را [[لعنت]] می‌کنیم»<ref>صحیح البخاری، ج۸، ص۳۷.</ref>.
+[[ابوعبیده قاسم بن سلام]]، از [[حسان بن ابی‌یحیی]] [[روایت]] می‌کند که از [[سعید بن جبیر]] درباره [[زکات]] پرسیدم، پاسخ داد: {{عربی|ادفعها إلى ولاة الأمر}}؛ «آن را به [[صاحبان قدرت]] [[تسلیم]] کن».
+ولی چون سعید برخاست دنبالش به راه افتاده، پرسیدم: تو می‌گویی زکات را به این [[والیان]] بدهم در حالی که آنها مرتکب [[اعمال]] خلاف می‌شوند؟ سعید پاسخ داد: {{عربی|ضعها حيث أمرك الله، سألتني على رؤوس الناس فلم أكن لأخبرك}}؛ «زکات را در جایی که [[خدا]] دستور داده صرف کن، تو در حضور [[مردم]] از من چنین سؤالی پرسیدی من نمی‌توانستم [[حقیقت]] را در آنجا بگویم»<ref>مکارم الأخلاق و معالیها، ج۱، ص۱۶۵؛ المحلی، ج۶، ص۱۴۵.</ref>.
+[[تاریخ]] پر است از رخدادهایی که بزرگان مورد قبول [[وهابیت]] مجبور می‌شدند تقیّه کنند. یکی از جاهایی که صحابه و [[تابعین]] تن به تقیّه دادند، در موضوع نقل [[فضائل]] [[امیر مؤمنان علی]]{{ع}} بوده است. بنا بر نقل [[ابن اثیر]]، «[[زهری]]» می‌گفت: {{عربی|و الله فضائل على ما لو تحدثت بها عندي من لقتلت}}؛ «به [[خدا]] [[سوگند]]! من درباره [[فضائل علی]]{{ع}} احادیثی می‌دانم که اگر آنها را بازگو کنم، کشته خواهم شد»<ref>اسد الغابة، ج۱، ص۳۰۸.</ref>.
+[[حاکم نیشابوری]] از [[مالک بن دینار]] نقل می‌کند:
+«از [[سعید بن جبیر]] درباره [[پرچمدار]] [[جنگ‌های پیامبر]]{{صل}} پرسیدم، گفت: [[عجب]] [[آدم]] بی‌فکری هستی! از این سخن خیلی ناراحت شدم، شکایتش را پیش برادرانش بردم. گفتند: {{عربی|إنك سألته و هو خائف من الحجاج و قد لاذ بالبيت، فسله الان فسألته فقال: كان حاملها علي{{ع}}}}؛ «او از حجاج می‌ترسد، به همین دلیل [[خانه‌نشین]] شده، حال برو همین سؤال را در [[منزل]] از او بپرس! این بار که پرسیدم، گفت: پرچمدار [[پیامبر]]{{صل}}، علی{{ع}} بود»<ref>المستدرک علی الصحیحین، ج۳، ص۱۳۷.</ref>.
+از دیگر نمونه‌ها، [[حسن بصری]] است. شخصی که در [[تحکیم پایه‌های حکومت]] [[بنی‌امیه]] نقش داشت؛ ولی در عین حال برای [[نقل احادیث]] [[امیر مؤمنان علی]]{{ع}} از بنی‌امیه می‌هراسید و در لاک [[تقیّه]] فرو می‌رفت.
+[[راوی]] می‌گوید: از حسن بصری پرسیدم ای [[ابوسعید]]! تو پیامبر{{صل}} را ندیدی پس چگونه از او [[نقل روایت]] می‌کنی؟ گفت: از من چیزی پرسیدی که تاکنون کسی نپرسید. اگر به تو [[اعتماد]] نداشتم، پاسخت را نمی‌دادم؛ ما در زمانی [[زندگی]] می‌کنیم که نمی‌توانیم [[حقایق]] را بگوییم. هرگاه شنیدی که گفتم: «پیامبر{{صل}} فرمود» مقصودم علی{{ع}} است؛ ولی تو می‌دانی که ما در زمانی هستیم که نمی‌توانیم [[نام علی]]{{ع}} را بر زبان جاری سازیم<ref>تهذیب الکمال، ج۶، ص۱۲۴: {{عربی|... إني في زمان كما ترى – و كان في عمل الحجاج - كل شيء سمعتني أقول: قال رسول الله{{صل}}، فهو عن علي بن أبي طالب، غير أني في زمان لا أستطيع أن أذكر عليا}}.</ref>.
+جالب آن‌که حتی دستگاه [[جاسوسی]] - [[امنیتی]] عریض و طویل بنی‌امیه، در این رابطه از یکدیگر می‌ترسیدند. [[مغیرة بن سعید]]- یکی از عوامل بنی‌امیه - به [[صعصعة بن صوحان]] - از [[یاران علی]]{{ع}} -گفت: «هر فضیلتی که بخواهی درباره علی{{ع}} نقل کنی، ما آن را بلدیم؛ ولی ما نمی‌توانیم از [[ترس]] [[سلطان]] آن را بیان کنیم. ما از طرف [[حکومت]] [[مأموریت]] داریم تا درباره علی{{ع}} بد بگوییم و درباره [[عثمان]] چیزهایی بگوییم که وجود ندارد تا با این وسیله [[جان]] خود را [[حفظ]] کنیم»<ref>تاریخ الطبری، ج۴، ص۱۴۴: {{عربی|... و قد أخذنا بإظهار عيبه للناس، فنحن ندع كثيرا مما أمرنا به و نذكر الشيء الذي لا نجد منه بدّا ندفع به هولاء القوم عن أنفسنا: تقية}}.</ref>.
+'''نکته هفتم''': با این که [[تقیّه]] بر اساس اصل [[عقلی]] و [[شرعی]] است و به [[شیعه]] اختصاص ندارد، باید [[اذعان]] کرد که شیعه در استفاده از عنصر تقیّه پیشگام بوده و این بر اساس [[دلایل]] و اسبابی است که اشاره می‌شود:
+[[شیعیان]] در طول [[تاریخ]]، همواره در [[اقلیت]] بودند، [[حکومت‌های اموی]] و [[عباسی]] از [[اجتماع]] و [[تشکل]] آنها حول [[امامان]] معصوم‌شان به شدت [[وحشت]] داشتند. در [[دوران معاویه]]، حجاج و [[ستمگران]] همسو، تشکل‌های [[شیعی]] در نطفه [[سرکوب]] می‌شد و بسیاری از شخصیت‌های شیعه مانند [[حجر بن عدی]]، [[میثم تمار]] به چوبه دار آویخته می‌شدند؛ از این رو [[پیشوایان دین]] برای حفظ اصل [[مکتب]] و نیز [[حفظ جان]] [[پیروان]] خود ناچار شدند [[سیاست]] تقیّه را سرلوحه مشی و مرام خود قرار دهند. به [[یقین]] اگر [[اهل سنت]] هم شرایطی چون شرایط شیعه بر آنان [[تحمیل]] می‌شد، آنان نیز به ناچار در لاک تقیّه فرو می‌رفتند.
+از [[حاکمان ستمگر]] که بگذریم، نقش برخی از [[عالم‌نمایان]] درباری و [[متعصب]] مخالف شیعه را در [[کشتار]] و آوارگی [[پیروان مکتب اهل بیت]]{{عم}}، نباید از نظر دور داشت. آنان با ایجاد فضای سنگین و [[مسموم]] [[تبلیغاتی]] علیه شیعیان، [[حاکمان]] [[بی‌خرد]] را علیه شیعیان تحریک و تشجیع می‌کردند.
+در عصر [[شیخ الطائفه]] [[طوسی]] (م ۴۶۰ق)، آن‌گاه که طغرل بیگ، [[حاکم ستمگر]] [[سنی مذهب]] بر [[بغداد]] [[سلطه]] یافت، به کشتار شیعیان و [[غارت]] اموالشان پرداخت. حتی کتابخانه [[عظیم]] [[شیخ طوسی]] را، که [[میراث]] مکتوب [[جهان اسلام]] را در خود جای داده بود، به [[آتش]] کشید و ویران کرد<ref>تاریخ ابن خلدون، ج۳، ص۵۶۷.</ref>.
+اسف‌انگیزتر از این وحشی‌گری‌ها، نوع ادبیاتی است که در ثبت و ضبط این وقایع در [[تاریخ]] از برخی از قلم به دستان [[سلفی]] به کار رفته است.
+[[ابن کثیر]] از همین دسته [[عالمان]] سلفی است که در بیان آتش‌سوزی این کتابخانه [[عظیم]] [[دینی]]، [[خداوند]] را بر این حادثه [[شکر]] کرده، می‌نویسد: {{عربی|و كُبست دار أبي جعفر متكلم الشيعة و أحرقت كتبه و مآثره و دفاتره التي كان يستعملها في ضلالته و بدعته و يدعو إليها أهل ملته و نحلته والله الحمد}}؛ «در این حادثه [[خانه]] [[ابوجعفر طوسی]] - [[متکلم]] [[شیعه]] - ویران شد، کتاب‌ها دفاتر و آثار علمی‌اش که آن را در [[گمراهی]] خود و پیروانش به کار می‌گرفت، به [[شکر الهی]]، در [[آتش]] سوخت»<ref>البدایه والنهایه، ج۱۲، ص۷۱.</ref>.
+وقتی برای شخصی چون ابن کثیر، که صاحب [[تفسیر قرآن]] است، سوخته شدن کتاب‌های دینی و تحقیقات [[علمی]] یک عالم [[شیعی]] جای شکر و [[سپاس]] دارد، دیگر چه [[انتظار]] از دیگران!
+[[صلاح]] الدین ایوبی، از دیگر [[متعصبان]] تاریخ، در سال ۵۷۹ق در [[حلب]] و [[مصر]] تعداد بی‌شماری از [[شیعیان]] را از دم تیغ گذراند و باقیمانده را به پذیرش [[مذهب]] [[اهل سنت]] و [[عقیده]] [[اشاعره]] مجبور ساخت و جز [[پیروان]] [[مذاهب اربعه]]، به احدی [[اجازه]] [[خطابه]] و [[تدریس]] نداد<ref>غنیة النزوع، ص١٠.</ref>.
+حال سخن این است آیا شیعیان برای [[حفظ]] [[اعتقادات]] صحیح خویش راهی در این دوران جز [[تقیّه]] داشتند؟! و اگر کسی در شرایط مشابه از تقیّه به عنوان سپر [[دفاعی]] و تاکتیک نظامی علیه [[ستمگران]] استفاده کند [[منافق]] است؟! پس درباره [[پیامبر]]{{صل}} که در دوران سه ساله [[اختفا]] از این تاکتیک استفاده کرده است چه می‌گویید؟
+به هر تقدیر، اهتمام شیعه به تقیّه به دلیل سفاکی و بی‌رحمی [[دشمنان]] و [[حاکمان ستمگر]] و فتاوای قلم به دستان مزدور تاریخ بوده است.
+امروزه نیز [[شاهد]] این [[تفکر]] [[ارتجاعی]] هستیم که برخی از [[مفتیان]] بی‌سواد وهابی بهای رسیدن به [[بهشت]] جاودان را کشتن شیعیان می‌دانند!!
+'''نکته هشتم''': [[تقیّه]] [[امامان معصوم]]، به دلیل [[ترس]] یا [[ضعف نفس]] نبوده، بلکه به تبع شرایط، دارای اسبابی بوده است که به اختصار اشاره می‌شود:
+#[[حکومت‌های اموی]] و [[عباسی]]، از [[قدرت]] گرفتن [[ائمه]] و [[اجتماع]] پیروانشان دور آنها، به شدت بیمناک بودند؛ از این رو با کمترین گمانی آنان را زیر فشارهای مختلف از پا در می‌آوردند. امامان معصوم هم برای [[حفظ]] [[خون]] [[شیعیان]] ناچار بودند با سپر تقیّه آنان را برای بقای [[دین]] حفظ کنند. کسانی که از [[تاریخ زندگانی امامان]] اطلاع دارند، می‌دانند که آنان برای [[منافع شخصی]] و [[حفظ جان]] خود تقیّه نداشتند بلکه تقیّه آنان برای حفظ جان [[پیروان]] و شیعیان بوده است.
+#اگر ائمه در آن شرایط ویژه [[اختناق]] و سانسور تقیّه نمی‌کردند، دیگر نمی‌توانستند به دیگر [[وظایف]] خود بپردازند، گاه شرایط زمانه به گونه‌ای بود که امامی چون [[علی بن الحسین]]{{ع}} تنها می‌توانست از طریق [[دعا]] و [[نیایش]] چراغ [[حقیقت]] را روشن نگه دارد.
+#[[مخالفت]] با [[نظام]] و خروج از زیر چتر تقیّه، همیشه مفید فایده نیست، بلکه گاه از هم‌گسیختگی شیرازه [[جامعه]] و آشوب‌های [[اجتماعی]] را به دنبال دارد؛ از این رو [[امامان]] [[بزرگوار]] گاه با تقیّه [[وحدت]] و [[یکپارچگی]] [[نظام جامعه]] را حفظ می‌کردند، چنان‌که [[امیرمؤمنان]] [[علی بن ابی‌طالب]]{{ع}} در دوران ۲۵ سال [[خانه‌نشینی]] خود، این شیوه را دنبال کرده است.
+تقیّه، به عنوان یک سپر [[دفاعی]] در مقابل [[دشمنان]] [[بی‌رحم]] و [[متعصب]] برای حفظ برنامه‌ها، [[اعتقادات]] صحیح و نیروهای خودی است. دلیل [[مشروعیت]] آن، [[عقلی]] بودن آن است، هرچند در [[آیات قرآن]] و [[روایات پیامبر]]{{صل}} و [[اهل بیت]] آن حضرت نیز مورد تأکید و توصیه قرار گرفته است.
+بنابراین [[وهابیان]] با دستاویز قرار دادن چنین حکمی، نمی‌توانند به اهداف خود برسند و شیعیان را برای استفاده از آن محکوم کنند.<ref>[[مهدی رستم‌نژاد|رستم‌نژاد، مهدی]]، [[پاسخ به شبهات وهابیان علیه شیعه (کتاب)|پاسخ به شبهات وهابیان علیه شیعه]] ص ۶۶۹.</ref>.
 == منابع ==