جامعه اسلامی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

== مقدمه ==

یکی از مسائل اساسی در [[اندیشه سیاسی]] طراحی و تبیین اهمیت، ماهیت و جایگاه [[جامعه]] و سامانه [[زندگی]] [[شهروندی]] است. هیچ [[فلسفه]] سیاسی‌ای نمی‌تواند نسبت بدان بی‌توجه باشد. جامعه در اصطلاح [[علمی]] عبارت است از مجموعه‌ای از [[انسان‌ها]] که در [[جبر]] یک سلسله نیازها و تحت [[نفوذ]] یک سلسله عقیده‌ها و ایده‌ها و [[آرمان‌ها]] در یکدیگر ادغام شده و در یک زندگی مشترک غوطه‌ورند<ref>برایان، آبرکراسبی، نیکلاس؛ هیل، استفن؛ اس ترنر، فرهنگ سیاسی، ترجمه حسن پویان، ذیل واژه جامعه.</ref>. [[اندیشمندان]] و [[عالمان دینی]] از آغاز به دنبال طراحی یک [[الگوی مطلوب]] از [[جامعه اسلامی]] بوده‌اند و چون جامعه از یک طرف ظرف تحقق تمام [[آموزه‌های دینی]] و [[ارزش‌های اخلاقی]] و هنجارهای [[اجتماعی]] است و از طرف دیگر [[ارتباط]] وثیق با [[فرهنگ عمومی]] و [[حاکمیت سیاسی]] دارد، به تناسب حاکمیت‌ها و [[غلبه]] فرهنگ‌های مختلف [[هویت]] ارزشی جامعه، تحولات مختلفی را به خود دیده است. در دوره [[حاکمیت استبداد]]، جامعه دچار [[انحطاط]] بوده است، همان طور که در دوره [[حاکمیت]] [[معصومان]] و گسترش [[ارزش‌های دینی]]، جامعه سالم و پویا مطرح بوده است. نظر به اینکه جامعه نامطلوب بیشترین گستره [[تاریخ اسلام]] را به خود اختصاص داده است، [[اندیشمندان مسلمان]] از زوایای گوناگون به ترسیم [[جامعه مطلوب]] و نامطلوب، مبادرت کرده‌اند. برخی مانند [[حکیم]] ابونصر [[فارابی]]، [[خواجه نصیرالدین طوسی]]، اخوان الصفاء از منظر [[فلسفه سیاسی]] با استفاده از [[ادبیات]] [[دینی]] دو گونه جامعه فوق را با تعبیر «جامعه [[فاضله]]» و «جامعه غیر فاضله» بیان کرده‌اند و جامعه فاضله را در قالب پانزده سطح مختلف مطرح نموده‌اند و جامعه غیر فاضله را با عناوین کلی «جامعه ضاله»، «جامعه فاسقه»، «جامعه مبدله» و «جامعه جاهله» در قالب هفتاد و دو جامعه نامطلوب ذکر کرده‌اند<ref>ر.ک: اندیشه سیاسی فارابی اثر نگارنده (قم: بوستان کتاب، ۱۳۸۰)، ص۲۲۵.</ref>.  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

تأثیرگذاری این مبانی به این صورت است که، [[هستی‌شناسی]] و [[جهان‌بینی]] هر شخص، [[انسان‌شناسی]] او را تحت تأثیر قرار می‌دهد و هر انسان‌شناسی خاص، مفهوم ویژه‌ای از [[سعادت]] به ما عرضه می‌کند. از این رو، سعادت از نظر [[اسلام]] با سعادت مورد نظر مکاتب غربی، غیردینی و غیر [[اسلامی]] تفاوت بسیار دارد؛ زیرا پایه‌های [[شناختی]] اسلام و مکاتب دیگر درباره [[جهان]] و [[انسان]] و سعادت او متفاوت می‌باشند<ref>جوادی آملی، ولایت فقیه، ص۲۴.</ref>.<ref>[[فاضل حسامی|حسامی، فاضل]]، [[جامعه اسلامی (مقاله)| مقاله «جامعه اسلامی»]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)|منظومه فکری امام خمینی]]، ص۲۶۲.</ref>

سعادت در [[اندیشه]] [[امام خمینی]]، بر هستی‌شناسی [[الهی]] و [[توحیدی]] و انسان‌شناسی متناسب با آن [[استوار]] است<ref>ر.ک: امام خمینی، تقریرات فلسفه، ج۳، فصول ۱ و ۲.</ref>. بر اساس هستی‌شناسی الهی، جهان دارای مبدأ و معاد و برای انسان، [[وحی]] و رسالتی آمده است و انسان در عین طبیعی بودن، دارای حیثیتِ وجودی فراطبیعی است و مسافری است که عوالمی را پشت سر گذاشته و عوالمی را پیش رو دارد و با [[مرگ]]، نابود نمی‌شود؛ بلکه روحش، از عالَمی به عالم دیگر منتقل می‌گردد<ref>جوادی آملی، ولایت فقیه، ص۲۹.</ref>؛ و این [[دنیا]] محل کشت و زرع به منزله مزرعه‌ای<ref>{{عربی|الدنیا مزرعة الآخرة}}.</ref> است که محصول آن در [[جهان آخرت]] برداشت می‌گردد<ref>[[فاضل حسامی|حسامی، فاضل]]، [[جامعه اسلامی (مقاله)| مقاله «جامعه اسلامی»]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)|منظومه فکری امام خمینی]]، ص۲۶۳.</ref>.

هستی‌شناسی و [[جهان‌بینی توحیدی]] با بهره‌گیری از دو منبع [[معرفتی]] [[عقل]] و وحی، انسان را در [[عالم هستی]] به عنوان [[خلیفة الله]] معرفی می‌کند<ref>پارسانیا، هستی و هبوط، ص۱۱.</ref>: {{متن قرآن|وَإِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگارت به فرشتگان فرمود: می‌خواهم جانشینی در زمین بگمارم» سوره بقره، آیه ۳۰.</ref>. انسان که [[خلیفه]] خداست، همچون حضرت [[باری‌تعالی]] که مستخلف‌عنه است، مستجمع صفات متقابله [[جمال]] و جلال یا [[لطف]] و قهر است<ref>امام خمینی، شرح دعای سحر، ص۵۸.</ref>. یعنی، [[خداوند]] به گونه‌ای در آیینه انسان [[خودنمایی]] و تجلی کرد که باید گفت «همانا [[خدا]] [[آدم]] را به صورت خود آفرید»<ref>امام خمینی، شرح دعای سحر، ص۱۶۷.</ref>.

از نگاه انسان‌شناسی الهی و توحیدی، خدا اصل و انسان، خلیفه، [[آیت]] و مظهر [[صفات خداوند]] و مرآت [[افعال]] اوست؛ هر خیر وحسنه‌ای که تحقق می‌یابد از جانب خداست: {{متن قرآن|مَا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ}}<ref>«(ای آدمی!) هر نیکی به تو رسد از خداوند است » سوره نساء، آیه ۷۹.</ref> و [[انسان کامل]] و [[خلیفه خدا]]، تنها آستینی است که دست [[قدرت خدا]] از آن بیرون می‌آید و در او [[ظهور]] می‌کند<ref>جوادی آملی، تسنیم، ج۳، ص۱۰۸.</ref>: {{متن قرآن|و ما رمیت اذ رمیت و لکن الله رمی}}.

در این نگاه، با توجه به دو بعدی بودن [[انسان]] که دارای [[روحی]] است و جسمی؛ [[انسانیت]] انسان، به [[روح]] بوده، نه به جسم او<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۶، ص۲۴۶.</ref> و روح و جسم با هم [[وحدت]] دارند. جسم ظاهر، ظلّ و سایه روح؛ و روح باطنِ جسم است، اینها با هم یکی هستند و جدایی ندارند<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۶، ص۳۴۴.</ref>.<ref>[[فاضل حسامی|حسامی، فاضل]]، [[جامعه اسلامی (مقاله)| مقاله «جامعه اسلامی»]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)|منظومه فکری امام خمینی]]، ص۲۶۳.</ref>

چون [[خداوند متعال]] انسان را [[جانشین]] خود قرار داده و از او خواسته که هم خود [[هدایت]] شود و هم زمینه هدایت دیگران را فراهم سازد؛ می‌بایست مقدمات این کار نیز فراهم گردد. پیش‌بینی [[فطرت]] در وجود انسان، اولین زمینه برای پذیرش تربیت الهی و آمادگی لازم جهت نیل به [[سعادت ابدی]] و [[قرب]] [[حق]] است<ref>ر.ک: امام خمینی، تقریرات فلسفی، ج۲، ص۳۳۰.</ref>. همین خصلت و ویژگی انسان است که او را از موجودات، متمایز و حتی [[برتر]] نموده است. این [[برتری]] تا آنجاست که [[رسالت]] و مأموریت [[پیامبران الهی]] نیز برای هدایت [[انسان‌ها]] صورت گرفته است. اگر انسان موجودی [[اجتماعی]] و تربیت‌پذیر نبود، [[ارسال پیامبران]] [[الهی]] و راهنمایی‌های آنها [[لغو]] و بی‌مورد بود<ref>امام خمینی، تفسیر سوره حمد، ص۴۵ و ۲۳۸.</ref>. [[امام خمینی]] نه تنها به خصیصه تربیت‌پذیری انسان بلکه به [[شوق]] و [[طمع]] انسان به رسیدن به [[فلاح]] و [[رستگاری]] و سعادت اخروی اشاره می‌کنند و بر این نکته تأکید دارند که حرکت در مسیر هدایت که همان مسیر [[تربیت]] است می‌بایست با [[اراده]] و [[انتخاب]] خود انسان صورت پذیرد و جز این ممکن نیست زیرا در غیر این صورت پاداش‌های [[اخروی]] سزاوار او نیست<ref>امام خمینی، آداب الصلاة، ص۳۷.</ref>.

نکته مهمی که در این باره وجود دارد، غلطیدن به سوی [[افراط]] و تفریط‌ها است. حرکت به سوی [[سعادت]] و قرار گرفتن در مسیر [[تربیت]] به معنای ترک نیازهای مادی و طبیعی نیست، بلکه هر [[انسانی]] لازم است به نیازهای مادی و طبیعی خود توجه داشته و از راه‌های [[مشروع]] به تأمین آن نیازها [[همت]] گمارد<ref>امام خمینی، آداب الصلاة، ص۲۵؛ و نیز تقریرات فلسفه، ج۳، ص۳۵۹.</ref>. وقتی در مسیر [[هدایت]] و تربیت قرار گرفت نباید دچار [[غفلت]] شود<ref>امام خمینی، شرح چهل حدیث، ص۱۵۹.</ref> و یا به خود واگذار شود؛ زیرا همه [[انسان‌ها]] همواره در معرض خطر [[انحراف]] از مسیر اصلی قرار دارند<ref>امام خمینی، شرح چهل حدیث، ص۵۹.</ref>.<ref>[[فاضل حسامی|حسامی، فاضل]]، [[جامعه اسلامی (مقاله)| مقاله «جامعه اسلامی»]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)|منظومه فکری امام خمینی]]، ص۲۶۴.</ref>

 

 

 

بنابراین، در [[اندیشه سیاسی]] ایشان، معیار مطلوبیت و عدم مطلوبیت [[جامعه]] به آرمان‌های آن بستگی دارد. از این رو، چنانچه جامعه و [[حکومتی]] تشکیل شد؛ ولی در جهت [[تحقق آرمان‌ها]] پیش نرفت، آن [[جامعه مطلوب]] نیست، [[منحرف]] است؛ این یک قاعده کلی است؛ این، معیار است. ممکن است تحقق آرمان‌ها سال‌هایی طول بکشد، موانعی، مشکلاتی بر سر راه وجود داشته باشد، اما جهت جامعه و [[حکومت]] و سمت‌گیری آن، حتماً باید به سمت آن [[هدف‌ها]] و آرمان‌های متعالی باشد. معیار این است، تا [[عدالت اجتماعی]] به وجود بیاید، تا [[نظم]] متکی بر [[قانون]] به وجود بیاید، تا [[مقررات الهی]] همه جا مستقر بشود<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با کارگزاران نظام در روز عید سعید مبعث، ۱۹/۹/۱۳۷۵.</ref>. اما آنچه در اندیشه سیاسی [[حضرت آیت‌الله خامنه‌ای]]، قابل توجه است اینکه [[دنیا]] و [[آخرت]] با هم دیده شود و بازسازی دنیا و آخرت با هم لحاظ شود. جامعه اسلامی دنیای [[مردم]] را باید آباد بکند، اما به آن اکتفا نمی‌خواهد بکند. دنیا و آخرت توأمان‌اند. در [[نظام اسلامی]] و در برنامه این [[نظام]] انسان‌ها باید [[زندگی]] را سرافراز و با [[رفاه]] بگذرانند، اما این رفاه و [[آسایش]] و هرچه که این آسایش را برای انسان‌ها فراهم می‌کند، همه و همه مقدمه است برای [[رضای الهی]] و آن ذی المقدمه است. کسب رضای [[پروردگار]]. این یک چیز استثنایی است در صحنه امروز عالم، بلکه در همیشه [[تاریخ]]، جز در [[جوامع]] و حکومت‌های [[انبیاء]] و [[جانشینان]] و [[اوصیاء]] آنها. همه ادعا می‌کنند که دنیای [[مردم]] را می‌خواهند [[اصلاح]] کنند. غالباً هم نمی‌توانند. اما [[نظام اسلامی]] [[دین]] و [[دنیا]] را اصلاح می‌کند. این [[قدرت]] را [[اسلام]] نشان داده است<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات، ۱۴/۳/۱۳۷۳.</ref>.

 

 

 

اهداف غایی در سخنان [[مقام معظم رهبری]] با تعابیری چون «تحصیل [[رضایت الهی]]»<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات، ۱۴/۳/۱۳۷۳.</ref>، «[[سعادت]]»<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با خانواده شهدا و ایثارگران کرج، ۲۴/۷/۱۳۷۶.</ref>، «کمال»<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات، ۱۲/۱۱/۱۳۶۶.</ref>، «[[نورانیت]]»<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با مسئولان وزارت امور خارجه، ۱۸/۴/۱۳۷۰.</ref>، «هدایت»<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در خطبه‌های نماز جمعه، ۵/۴/۱۳۶۰.</ref>، «[[حیات طیبه]]»<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات، ۱۱/۴/۱۳۶۸.</ref>، «[[کرامت]]»<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات، ۲۰/۱۰/۱۳۶۱.</ref> «[[متخلق شدن به اخلاق الهی]]»<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با مسئولان وزارت امور خارجه، ۱۸/۴/۱۳۷۰.</ref> یاد شده است. نیل به این اهداف [[غایت]]، نهایی [[جامعه مطلوب]] و [[حکومت اسلامی]] است و برای رسیدن به این غایات لازم است اهداف میانی و کوتاه مدت، به [[استخدام]] گرفته شوند. از همین جا تفاوت اهداف غایی با دیگر اهداف هم روشن می‌شود زیرا اهداف غایی فی نفسه برای جامعه مطلوب اصالت دارند و وسیله برای [[هدف]] دیگری قرار نمی‌گیرند. این دسته از اهداف وجه متمایز کننده [[اندیشه سیاسی]] [[حضرت آیت‌الله خامنه‌ای]] با سایر [[اندیشه‌ها]] و فلسفه‌های [[سیاسی]] در دنیای مدرن است. ایشان درباره [[سعادت]] به مثابه هدف [[جامعه]] و [[نظام سیاسی اسلامی]] معتقدند: «نظامی که در [[جامعه اسلامی]] [[حاکم]] است، نظامی است که قصد اجرای تمام [[احکام]] و [[موازین اسلامی]] را به صورت کامل دارد. این [[نظام]]، مایه [[سعادت انسان]] و [[سربلندی]] [[ملت]] و [[کشور]] و مایه [[آبادی]] روی [[زمین]] و کشور و منطقه زیست و مایه [[شادی]] محیط [[زندگی]] و نیز [[استحکام خانواده]] و [[اصلاح]] [[روابط اجتماعی]] میان [[مردم]] و خلاصه مایه [[خوشبختی]] [[زندگی مادی]] و [[معنوی]] انسان‌هاست»<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات، ۱۵/۹/۱۳۶۸.</ref>. ایشان از این هدف در [[انقلاب اسلامی]] به عنوان هدف اول که به دنبال [[تشکیل جامعه]] و کشور نمونه‌ای است که [[انسان‌ها]] در این کشور، آنچنانی که [[اراده الهی]] است زندگی کنند یعنی در این کشور دیگر [[زورگویی]] نباشد، [[فقر]] نباشد، فشار و [[تحمیل]] نباشد، [[تبعیض]] و [[اختلاف طبقاتی]] نباشد کار از هر کنده کاری در [[خدمت]] تعالی [[انسان]] قرار بگیرد و انسان‌ها [[احساس]] سعادت و خوشبختی کامل کنند. اولین هدف [[انقلاب]] این است»<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در جمع کارکنان پتروشیمی، ۲۳/۱۱/۱۳۶۷.</ref>.

 

 

 

 

 

 

 

 

== [[اهداف]] [[جامعه مطلوب]] از دیدگاه امام خمینی ==

تحقق جامعه مطلوب و فاضله در [[اندیشه]] حضرت امام، اگرچه [[هدف]] مهم و والایی است، اما هدف نهایی نبوده؛ بلکه هدفی میانی و مقدمه و وسیله‌ای است برای تأمین سعادت و پرورش انسان‌هایی که در جهت «[[خلیفة الله]]» شدن گام برمی‌دارند. هدف، [[پیروز]] بیرون آمدن از میدان نبردی است که [[خداوند]] پس از سوگندهای متوالی و با تأکید فراوان می‌فرماید: {{متن قرآن|قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاهَا}}<ref>«بی‌گمان آنکه جان را پاکیزه داشت رستگار شد،» سوره شمس، آیه ۹.</ref>، {{متن قرآن|وَقَدْ خَابَ مَنْ دَسَّاهَا}}<ref>«و آنکه آن را بیالود نومیدی یافت» سوره شمس، آیه ۱۰.</ref>. یعنی، تربیت [[انسان]] و هدایت او در [[سیر]] از عالم خاک تا [[ملکوت]] اعلی و تشکیل جامعه و ایجاد محیطی که تنها [[خدا]] در آن [[عبادت]] شود و [[انوار]] [[عبودیت]] و [[اخلاص]] و جلوه [[ایمان به غیب]]، ظلمت‌های علایق [[نفسانی]] و [[شهوات]] [[دنیایی]] را محو نماید و دیدگان [[بشر]] را بر پرتو [[جمال]] [[حق]] در پهنه هستی [[بینا]] سازد و [[توحید]] و ابعاد رفیع آن را در تمامی روابط و مناسبات انسانی [[حاکم]] گرداند<ref>امام خمینی، جهاد اکبر، پیش‌گفتار، ص۷.</ref>.

به [[اعتقاد]] ایشان، هدف جامعه مطلوب و [[سعادتمند]]، ساختن انسان‌های سعادتمند است و تمام آنچه به نام [[آزادی]]، [[امنیت]]، [[قسط و عدل]]، تأسیس حکومت و نظایر آنکه به اسم اهداف جامعه مطلوب و فاضله از آنها یاد می‌شود، گرچه همه کمال به شمار می‌آیند؛ اما آنها جزو اوصاف و شرایط چنین جامعه‌ای هستند. به عبارت دیگر، جامعه‌ای مطلوب است که بهترین شرایط و محیط را برای کسب مقام خلیفة [[الهی]] فراهم نموده و بسترهای [[اجتماعی]] اعم از نهادها و سازمان‌های [[تربیت]] [[انسان‌ها]] و رسیدن آنها به [[سعادت حقیقی]]، که همان [[قرب به خداوند]] و مرآت و مظهر صفات او شدن است، را [[تدارک]] نماید<ref>امام خمینی، تفسیر سوره حمد، ص۷۱، ۱۷۱؛ صحیفه نور، ج۱۹، ص۲۸۵؛ ج۲۰، ص۴۰۹؛ ج۱۲، ص۴۲۵ - ۴۲۶؛ ج۱۱، ص۴۵۰؛ جوادی آملی، بنیان مرصوص امام خمینی، ص۳۳۴.</ref>.

[[امام خمینی]] در سایه مبانی [[معرفتی]]، به تبیین [[سعادت]] فردی و اجتماعی پرداخته و با ارایه [[شناخت]] صحیحی از [[جهان]]، نقش و [[تکلیف]] انسان‌ها و [[جوامع]] نسبت به یکدیگر، نسبت به هستی و نیز نسبت به [[خالق هستی]] را بیان و راه [[حق]] و مسیر سعادت را ترسیم نموده است<ref>ر.ک: امام خمینی، تقریرات فلسفه، ج۳، فصول ۱ و ۲.</ref>. به [[اعتقاد]] ایشان، اگرچه حقیقتِ سعادت [[کمال مطلق]] و راحت مطلق<ref>امام خمینی، آداب الصلاة، ص۱۴۲.</ref> و [[لذت]] دریافتن<ref>امام خمینی، تقریرات فلسفه، ج۳، ص۴۴۹.</ref> است؛ ولی بسیاری از [[مردم]] [[انسان]] را در حد حیوانات تنزل داده و سعادت او را در [[راحتی]] [[جسم]] و دنیای مادی او خلاصه می‌کنند<ref>ر.ک: امام خمینی، الطلب و الاراده، ص۷۳-۷۵.</ref>؛ در حالی‌که بر پایه [[هستی‌شناسی]] و [[انسان‌شناسی]] الهی، [[سعادت انسان]] اولاً مربوط به [[روح]] اوست نه جسم او<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۷، ص۳۰۱-۳۰۲.</ref> و ثانیاً در این دنیای مادی خلاصه نمی‌شود<ref>امام خمینی، تقریرات فلسفه، ج۳، ص۴۵۳-۴۵۷.</ref>.

لازمه [[شناخت]] [[جامعه مطلوب]]، در [[اختیار]] داشتن ویژگی‌ها و شاخصه‌هایی است که بیانگر خصوصیت مورد نظر و تمایز آن از سایر انواع [[جوامع]] باشد. از مهم‌ترین ویژگی‌های [[جامعه مطلوب]] در نگاه [[امام خمینی]] جهت‌گیری به سوی [[حاکمیت]] [[احکام]] و [[قوانین اسلام]]، [[عدالت]]، [[آزادی]] و [[استقلال]]، [[قانون‌مداری]]، [[معنویت]]، و [[پیشرفت]] دائمی و مستمر نهادها و نظام‌های [[اقتصادی]]، [[سیاسی]]، [[اجتماعی]]، [[مدیریتی]]، [[تربیتی]]، و [[علمی]] و [[فرهنگی]] بر پایه اعتقادات اسلامی است<ref>[[فاضل حسامی|حسامی، فاضل]]، [[جامعه اسلامی (مقاله)| مقاله «جامعه اسلامی»]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)|منظومه فکری امام خمینی]]، ص۲۶۸.</ref>.

[[عدل]] در [[اسلام]] از اصول اساسی و در کنار [[توحید]] است<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۳، ص۳۲۲، ۲۶۷.</ref>؛ لذا [[برقراری عدالت]] [[اسلامی]]، مقصد بزرگ اسلام<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۱، ص۱۹۸.</ref>، مهم‌ترین [[هدف]] و وظیفه انبیاء<ref>امام خمینی، ولایت فقیه، ص۷۰؛ صحیفه امام، ج۲۰، ص۲۰۳.</ref>، [[وظیفه]] تمام اقشار [[جامعه]] به‌ویژه دانشجویان و روشن‌بینان<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۳، ص۱۱۳، ۱۱۴.</ref> و یگانه راه [[سعادت]] [[ملت]] است<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۳، ص۳۲۷.</ref>. در نتیجه جلوگیری از [[ظلم و جور]] و اقامه [[عدالت اجتماعی]] از بزرگ‌ترین [[واجبات]] و والاترین [[عبادات]] است<ref>امام خمینی، وصیت‌نامه، ص۲۴.</ref>.

تمام تلاش [[دولت اسلامی]] باید صرف تحقق و برقراری عدالت اسلامی گردد نه ساختن کاخ‌های مجلل برای وزارتخانه‌های گوناگون<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۶، ص۳۲۹.</ref>. دولت اسلامی به جای [[حمایت]] از مرفهین و کاخ‌نشینان و [[سرمایه‌داران]]، باید با [[الگوگیری]] از [[حکومت پیامبر اسلام]] {{صل}} و [[امیرمؤمنان]] {{ع}} حمایت خود را معطوف به طبقه [[فقرا]] و کوخ‌نشینان و [[مستضعفان]] نماید<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۱۰، ص۱۱۷.</ref>. حوزه‌ها و دانشگاه‌ها به عنوان نهادهای [[علمی]] و فرهنگ‌ساز، باید در [[شناخت]] اصول اساسی اسلام از جمله [[عدالت]] و پایه‌گذاران آن تلاش نمایند و با ترویج و [[تبلیغ]]، [[جامعه]] را به سوی [[فرهنگ]] [[عدالت‌محور]] سوق دهند<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۳، ص۳۲۲.</ref>.<ref>[[فاضل حسامی|حسامی، فاضل]]، [[جامعه اسلامی (مقاله)| مقاله «جامعه اسلامی»]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)|منظومه فکری امام خمینی]]، ص۲۶۸.</ref>

یکی از ارکان و [[دلایل]] شکل‌گیری [[حکومت‌ها]]، برقراری امنیت عمومی بوده و می‌باشد. برقراری امنیت بر دو پایه [[استوار]] است. وجود [[تدابیر]] [[امنیتی]] در برابر دشمنان خارجی اعم از تهاجم نظامی آشکار و یا [[اعمال]] تروریستی و زیرزمینی. همچنین تدابیری در راستای مهار فعالیت‌های مجرمانه داخلی و تعرض به [[جان]]، [[مال]] و یا عرض [[شهروندان]]. [[امام خمینی]] با استناد به تاریخ صدر اسلام و برخورد امام علی {{ع}} درباره تعرض به [[زن]] [[یهودی]] و خارج کردن خلخال از پای او در قلمرو حاکمیتی [[معاویه]]، [[اذعان]] می‌کنند که برخورداری از امنیت از جمله حقوق شهروندی است و همه می‌بایست از آن برخوردار باشند حتی [[اقلیت‌های دینی]] که در تحت حمایت و [[ذمه]] حاکمیت اسلامی هستند می‌بایست از امنیت برخوردار باشند<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۶، ص۴۴۱ - ۴۴۲.</ref>؛ لذا هیچ‌کس مجاز نیست به دیگران هیچ‌گونه تعرضی داشته باشد و همه شهروندان براساس [[قانون]] و آزادی‌هایی که به ایشان داده شده می‌توانند امکانات و استعدادهای خود را به کار انداخته و از مواهب [[زندگی]] جمعی در کنار دیگران بهره‌مند شوند<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۱۷، ص۱۶۵.</ref>.

در برخورد با دشمن خارجی نیز [[امام]] بدین نکته تصریح کرده‌اند که [[اسلام]] اجازه نمی‌دهد هیچ ظالمی بر [[مسلمانان]] چیره شود<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۵، ص۲۳۵.</ref>. بنابراین مسلمانان می‌بایست همواره خود را در مقابل انواع تحرکات دشمنان خارجی آماده کنند تا آنان فرصت پیدا نکنند [[امنیت جامعه]] را به مخاطره بیاندازند و این امر یکی از جلوه‌های [[نهی از منکر]] در چارچوب [[معرفتی]] و تحلیلی [[امام خمینی]] شناخته شده است<ref>امام خمینی، ولایت فقیه (حکومت اسلامی)، ص۱۱۴.</ref>.

در جامعه اسلامی همه تابع قانون‌اند و [[قانون]] هم قانون خداست. قانونی که از روی [[عدالت الهی]] پیدا شده است<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۹، ص۴۲۵.</ref>؛ لذا فرقی بین اشخاص، گروه‌ها، اقوام و نژادهای گوناگون نیست و همه آنها ضمن آنکه [[برادر]] یکدیگر می‌باشند، می‌بایست به صورت عادلانه و برابر به امکانات و فرصت‌های اجتماعی دسترسی داشته باشند<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۶، ص۴۵۳.</ref>. در این زمینه با استناد به فرموده [[پیامبر اکرم]] {{صل}} تمایز و [[شرافت]] اقوام و طوائف را بر یکدیگر محکوم نموده است. بنابراین تنها معیار شرافت و [[کرامت]] [[تقوا]] و [[تبعیت]] از [[اسلام]] است. هر کس بیشتر از اسلام تبعیت کرد، بیشتر شرافت دارد و هر کس کمتر، شرافتش کم است. در این ارزش‌گذاری وابستگان به [[پیامبران]] هم استثناء نشده‌اند<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۹، ص۴۲۵؛ ج۶، ص۴۵۳.</ref>.<ref>[[فاضل حسامی|حسامی، فاضل]]، [[جامعه اسلامی (مقاله)| مقاله «جامعه اسلامی»]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)|منظومه فکری امام خمینی]]، ص۲۷۱.</ref>

به [[اعتقاد]] ایشان علاوه بر آنکه جامعه اسلامی آزاد است و زیر سلطه [[استعمار]] قرار نمی‌گیرد، اعضاء [[جامعه]] و کلیه [[شهروندان]] از حقوق شهروندی برخوردار بوده و از آزادی‌های مشروع برخوردار خواهند بود؛ لذا در جامعه اسلامی تمام افراد باید از [[حق]] [[آزادی عقیده]] و بیان برخوردار باشند، اما جلوی خیانت‌ها و خراب‌کاری‌های افراد یا گروه‌ها باید گرفته شود<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۴، ص۴۳۵؛ ج۵، ص۱۳۹.</ref>. احزاب سیاسی مادامی که فعالیت‌هایشان مضر به جامعه اسلامی نباشد، آزادند<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۵، ص۴۸۳.</ref>. بنابراین استقلال جامعه و [[حکومت]] و نیز آزادی‌های مشروع اعضاء از شرایط و پیش‌فرض‌های اصلی [[جامعه مطلوب]] در اندیشه [[امام]] است<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۴، ص۵۲۳.</ref>.

استقلال مورد نظر امام تنها در حوزه [[سیاست]] و حکومت نیست بلکه دامنه وسیع‌تری را شامل می‌شود؛ به گونه‌ای که عرصه‌های [[فرهنگی]]، [[آموزش]]، دستاوردهای [[علمی]] و... را در برمی‌گیرد. [[استقلال اقتصادی]] نیز از اهمیت خاصی برخوردار است؛ زیرا [[وابستگی]] [[اقتصادی]]، وابستگی در زمینه‌های دیگر، مانند [[امور سیاسی]] و نظامی را به دنبال می‌آورد<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۱۰، ص۴۳۳؛ ج۱۱، ص۴۲۶.</ref>. به [[اعتقاد]] [[امام خمینی]] [[گرسنگی]]، فقدان وسیله نقلیه شخصی، انزوای سیاسی همراه با تلاش در جهت [[استقلال]]، شکوفایی و خودکفایی، بهتر از [[رفاه]] و [[آسایش]] توأم با [[وابستگی]] است<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۱۶، ص۵۲۴.</ref>.

توسعه و پیشرفت اقتصادی در نگاه [[امام خمینی]] از شاخصه‌های مهم جامعه اسلامی است<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۳، ص۳۶۸.</ref>. نهادها و سازمان‌های اقتصادی باید با تکیه بر اصول اساسی [[اقتصاد اسلامی]] نظیر «مالک بودن [[انسان]] نسبت به دیگران و [[امین]] بودن او نسبت به [[خداوند]]»<ref>جوادی آملی، اسلام و محیط زیست، ص۴۸.</ref>، و با در نظر گرفتن ارکان یک [[اقتصاد سالم]] به ویژه [[حلال]] بودن [[مال]] در همه مراحل تحصیل، نگهداری، [[توزیع]] و [[مصرف]]<ref>جوادی آملی، بنیان مرصوص امام خمینی، ص۳۴۰.</ref>، تمام سعی و تلاش خود را برای [[تولید]] بهترین محصولات بنمایند. تولیدات در جامعه اسلامی باید علاوه بر کیفیت بالا، مازاد بر نیاز جامعه بوده و به حد صادرات به دیگر [[جوامع]] برسد<ref>ر.ک: امام خمینی، صحیفه امام، ج۱۰، ص۴۳۶ - ۴۴۰؛ ج۱۱، ص۲۲۸؛ ج۱۲، ص۷۷؛ ج۱۳، ص۳۳۵ و....</ref>. به [[اعتقاد]] امام خمینی پیشرفت اقتصادی گرچه مهم است؛ اما نباید به گونه‌ای باشد که به تقسیم شدن [[جامعه]] به دو قشر [[فقیر]] و [[غنی]] منجر گردد<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۶، ص۴۶۱؛ ج۹، ص۴۸۵.</ref>.

از آنجا که [[امام خمینی]] از یک سو برای [[تهذیب]] و تربیت اخلاقی و [[معنوی]] جامعه و از سوی دیگر برای [[استقلال]] و خودکفایی تمام عیار جامعه اهمیت ویژه‌ای قائل است؛ برای [[نخبگان]]، [[منزلت]] و پایگاه اجتماعی ویژه‌ای معرفی می‌کند؛ لذا همواره بر این اصل تأکید می‌کنند که [[عالمان دینی]] و دانشگاهیان بیش از هرچیز به [[فکر]] [[تربیت]] و [[تهذیب]] خود بوده و مراتب کمال [[اخلاقی]] را در خود ایجاد نمایند<ref>امام خمینی، جهاد اکبر، ص۱۲ - ۱۴؛ صحیفه امام، ج۱۷، ص۴۶۸؛ ج۱۵، ص۲۴۵؛ ج۱۹، ص۱۳۴.</ref>؛ زیرا کمال [[واقعی]] و [[حقیقی]] در گروه توجه به تربیت و [[رشد اخلاقی]] و [[معنوی]] و [[تهذیب نفس]] است و بدون آن هیچ رشدی صورت نمی‌گیرد. عدم توجه به [[اخلاق]] و [[معنویت]] زمینه‌ای می‌شود برای قرار گرفتن در میدان [[دشمنان]] [[نفسانی]] [[انسان]] و [[شیاطین]] و دشمنان داخلی و خارجی<ref>امام خمینی، جهاد اکبر، ص۲۶.</ref>.

 

در عرصه دیگر نخبگان می‌بایست به بالندگی علمی [[کشور]] کمک کرده و با نوآوری‌های نظری و کاربردی خود به [[استقلال]] و خود کفایی کشور کمک نمایند<ref>امام خمینی، صحیفه نور، ج۸، ص۴۴۱؛ ج۱۹، ص۳۰۴؛ ج۲۱، ص۱۷۷.</ref>.<ref>[[فاضل حسامی|حسامی، فاضل]]، [[جامعه اسلامی (مقاله)| مقاله «جامعه اسلامی»]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)|منظومه فکری امام خمینی]]، ص ۲۷۷.</ref>

[[امام خمینی]] بر اساس منابع [[دین اسلام]] [[معتقد]] است که در [[جامعه اسلامی]]، می‌بایست همه [[مؤمنین]] با یکدیگر [[مهربان]] و با [[دشمنان]] سرسخت باشند و تحت هیچ شرایطی نسبت به [[ظلم]] [[ظالمان]] [[تمکین]] نکنند<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۶، ص۴۴۰.</ref>. [[وحدت]] را در بالاترین سطح ممکن [[حفظ]] نموده و از هرگونه [[تفرقه]] و تشتت پرهیز نمایند<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۱۷، ص۲۰۳.</ref>. بر همین اساس، امروزه [[جوامع]] و حکومت‌های [[مسلمان]] می‌بایست با اسرائیل و [[صهیونیزم]] که مظهر تمام‌عیار [[دشمنی]] با [[اسلام]] و [[مسلمین]] است رابطه‌ای خصمانه داشته باشند و هرگونه رابطه مسالمت‌آمیز با آن می‌بایست قطع شود<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۱، ص۲۶۲.</ref>.<ref>[[فاضل حسامی|حسامی، فاضل]]، [[جامعه اسلامی (مقاله)| مقاله «جامعه اسلامی»]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)|منظومه فکری امام خمینی]]، ص ۲۷۸.</ref>

 

 

 

# فضلیت محوری<ref>کتاب دیدگاه‌ها، ص۲۱۴ - ۲۱۲.</ref>.<ref>[[محسن مهاجرنیا|مهاجرنیا، محسن]]، [[جامعه اسلامی - مهاجرنیا (مقاله)|مقاله «جامعه اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]] ص ۳۴۳.</ref>

[[امام خمینی]] با استناد به صدر اسلام و حاکمیت امام علی {{ع}}، که علیرغم وسعت سرزمینی آن دوران، [[حضرت علی]] {{ع}} با تمام اقشار مختلف [[اجتماعی]]، رابطه‌ای مهربانانه و از سر [[محبت]] و دلسوزی داشته است؛ علی {{ع}} را به عنوان یک [[حاکم]] موفق، و [[زندگی]] شخصی‌اش را مطابق با اقشار [[محروم]] و کم درآمد و نیازمند معرفی می‌کنند<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۶، ص۴۴۱.</ref>. در چنین جامعه‌ای است که حاکمان نیز همانند همه اقشار اجتماعی در برابر [[قانون]] [[مطیع]] بوده و هیچ‌یک از آنان مجاز نیستند از [[قوانین]] که ریشه [[الهی]] دارند تخطی نمایند<ref>ولایت فقیه (حکومت اسلامی)، ص۴۵.</ref>. آنها در کنار الزامات [[اعتقادی]]، از [[اخلاق حسنه]] بهره‌مند بوده و در تمام [[شئون]] [[حکومت‌داری]] ضمن رعایت [[اعتدال]] و [[عدالت]]، در [[بیت‌المال]] مسلمین حداکثر [[امانتداری]] را رعایت خواهند کرد و در [[توزیع]] [[مسئولیت‌ها]] و مدیریت‌ها و نیز فرصت‌های اجتماعی به اطرافیان و [[نزدیکان]] خود، نگاه ویژه‌ای ندارند<ref>ولایت فقیه (حکومت اسلامی)، ص۴۹.</ref>.

با توجه به آنکه خصائص و ویژگی‌های یاد شده به شکل مطلق در حضرات [[معصومین]] یافت می‌شود، نمونه بارز و برجسته [[حاکمیت]] بر [[جامعه مطلوب]]، حاکم [[معصوم]] است و بعد از [[معصومین]]، نزدیکترین کسانی که ضمن دارا بودن شرایط لازم، نسبت به انجام [[قوانین الهی]] و [[سنت معصومین]] [[اصرار]] داشته باشند. چنین کسی در [[نظام فکری]] [[امام خمینی]]، [[فقیه]] جامع‌الشرائط است. در این دستگاه [[فکری]]، فقیه می‌بایست همانند معصومین با اجرای [[دستورات اخلاقی]]، [[قوانین]] و مقررات [[جامعه اسلامی]] هرچه بیشتر خود را به معصومین نزدیک کند. چنین شخصی همان [[ولایتی]] را بهره‌مند خواهند بود که معصومین داشته‌اند<ref>ولایت فقیه (حکومت اسلامی)، ص۵۰.</ref>. در نگاه امام خمینی به دلیل جایگاه ویژه [[مردم]] در [[جامعه مطلوب]]، [[حاکمیت]] می‌بایست نسبت به خواست و [[خدمت به مردم]] دل‌مشغولی داشته باشد و [[ارزش]] هریک از مسئولین به [[میزان]] خدمتی که به مردم ارائه می‌دهد بستگی دارد<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۱۶، ص۴۴۵؛ ج۱۷، ص۱۶۶.</ref>. هرچند [[حاکمان]] موظف‌اند به مردم [[خدمت]] کنند و با آنان در [[ارتباط]] دائمی باشند؛ اما این بدان معنا نیست که هر نوع خواسته‌ای از ناحیه مردم [[مشروع]] باشد و حاکمان می‌بایست بدان [[خواسته‌ها]] عمل کنند؛ بلکه میزان، عمل [[کارگزاران]] و حاکمان [[اسلام]] است و در جامعه مطلوب مورد نظر امام خمینی می‌بایست همواره تطابق با دستورات اسلامی سرلوحه کار [[مسئولان]] باشد و می‌بایست در هر کاری «محتوای آن هم از هر جهت [[اسلامی]]»<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۱۲، ص۱۰۳.</ref> باشد<ref>[[فاضل حسامی|حسامی، فاضل]]، [[جامعه اسلامی (مقاله)| مقاله «جامعه اسلامی»]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)|منظومه فکری امام خمینی]]، ص ۲۷۸.</ref>.

خانواده در منظومه فکری و [[اجتماعی]] امام خمینی از جایگاه ویژه و برجسته‌ای برخوردار است<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۲، ص۴۸۰.</ref>. اولین سلول اجتماعی هر جامعه‌ای را خانواده تشکیل می‌دهد. این واحد اجتماعی از یک‌سو عهده‌دار [[تولید]] جمعیت و [[نسل]] آن [[جامعه]]<ref>امام خمینی، تقریرات فلسفه، ج۳، ص۳۳۷.</ref> و از سوی دیگر عهده‌دار پشتیبانی‌های دیگر از اعضاء می‌باشد. در طول فرآیند اجتماعی کردن و تربیت فرزندان، خانواده مؤثرترین نقش را ایفاء می‌کند. چنانکه [[گرایش]] و [[تمایل]] به [[انحراف]] و [[گناه]] نیز از خانواده آغاز می‌شود و می‌تواند سرمنشأ [[خانوادگی]] داشته باشد<ref>امام خمینی، شرح حدیث جنود عقل و جهل، ص۱۵۵.</ref>. در میان اعضاء [[خانواده]] با توجه به [[نظام]] تقسیم کار [[خانوادگی]]، [[سرپرستی]] کلان و [[مدیریت]] خانواده بر عهده مرد و [[پدر]] خانواده و مدیریت داخلی خانواده و خصوصاً تربیت فرزندان بیشتر بر عهده مادران و [[زنان]] می‌باشد<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۷، ص۱۶۲؛ ج۸، ص۳۶۳.</ref>.

نوع تعامل والدین در خانواده می‌بایست بر مدار [[اخلاق اسلامی]] و [[محبت]] و [[مودت]] باشد. محبت و مودت والدین در خانواده باعث می‌شود [[فرزندان]] در آن محیط آرام [[رشد]] کرده و [[تربیت]] شده و با [[تربیت اسلامی]] آشنا شوند<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۶، ص۲۰۰ - ۲۰۱.</ref>. اگر محیط خانواده به جای سازگاری، میدان تخاصم و [[جنگ]] و [[جدال]] و یا احیاناً تربیت غیر [[اسلامی]] باشد، فرزندان پس از رشد جسمی [[مبتلا]] به [[انحراف]] و [[گناه]] می‌شوند<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۸، ص۳۶۳؛ ج۱۵، ص۲۴۵.</ref>.

 

همچانکه جلوگیری از تولید مثل باعث قطع [[نسل]] و کاهش جمعیت می‌شود، شکستن حریم‌های [[اخلاقی]] نیز حدود و [[ثغور]] خانواده و نسل اعضاء جامعه را با آسیب مواجه می‌سازد. یکی از عواملی که باعث می‌شود قلمرو و حدود خانواده نادیده گرفته شود، اختلاط‌های غیر ضابطه‌مند پسران و [[دختران]] و زنان و مردان می‌باشد؛ لذا امام معتقدند در [[جامعه اسلامی]] می‌بایست این حریم‌ها [[حفظ]] گردد و [[تعدی]] به این حریم‌ها به وسیله [[دشمنان]] و یا [[ناآگاهان]] صورت می‌گیرد<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۹، ص۲۰۳.</ref>. وی به [[رفتار]] طاغوتی در خانواده اشاره می‌کند و [[معتقد]] است اگر کسی در خانواده [[طاغوت]] شد، می‌تواند در قلمرو وسیع‌تری رفتار طاغوتی از خود نشان دهد<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۹، ص۱۳.</ref>. بنابراین خانواده در [[جامعه مطلوب]] به گونه‌ای است که زمینه [[طغیان]] را از بین می‌برد<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۶، ص۴۲.</ref>.<ref>[[فاضل حسامی|حسامی، فاضل]]، [[جامعه اسلامی (مقاله)| مقاله «جامعه اسلامی»]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)|منظومه فکری امام خمینی]]، ص ۲۸۰.</ref>

در منظومه [[فکری]] امام خمینی، همان‌گونه که [[حکومت اسلامی]] مهم‌ترین راهبرد تحقق جامعه اسلامی است، عمده‌ترین مانع بر سر راه [[امت مسلمان]] برای تحقق جامعه اسلامی مطلوب، غیر اسلامی بودن [[حکومت]] است<ref>امام خمینی، ولایت فقیه.</ref>. علاوه بر این، مواردی همچون [[تفرقه]] و [[اختلاف]]، [[جهل]] و [[جهالت]]، [[علم]] بدون عمل، خودباختگی، [[تحمیل]] [[قوانین]] [[بیگانه]] و [[تبلیغات]] [[استعمار]] نیز از مهم‌ترین موانع رسیدن به جامعه فاضله و مطلوب اسلامی به شمار می‌آیند.

به اعتقاد حضرت امام، تفرقه و اختلاف مهم‌ترین عامل نفوذ [[دشمنان]] در بین [[امت]] و [[ملت]] [[مسلمان]]<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۶، ص۱۲۳؛ ج۲۰، ص۳۰۵.</ref>، اساس [[شکست]] و عقب‌ماندگی<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۹، ص۲۳۸؛ ج۱۰، ص۳۴۰.</ref> و منشأ تمام [[مشکلات]]، [[اسارت‌ها]] و گرفتاری‌های [[مسلمانان]] و دولت‌های [[کشورهای اسلامی]] است<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۱۰، ص۸۰؛ ج۱۵، ص۲۹۱.</ref>. دشمنان اسلام تمام توان خود را صرف شایعه‌ها و دروغ‌های تفرقه‌افکن نموده و میلیاردها دلار برای آن صرف می‌کنند<ref>امام خمینی، وصیت‌نامه، ص۲۰.</ref>، تا با درگیری میان [[مسلمانان]] و [[جوامع اسلامی]] زمینه را برای [[تسلط]] کامل خود بر مسلمانان و [[چپاول]] و [[غارتگری]] [[کشورهای اسلامی]] مساعد سازند<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۱۴، ص۵۱۰.</ref>.

[[اختلاف]] و [[تفرقه]] میان نهادهای [[تعلیم و تربیت]] مخصوصاً دانشگاه و [[روحانیت]] مانعی بزرگ بر سر راه شکل‌گیری [[جامعه اسلامی]] است؛ زیرا اگر [[دشمنان]] بتوانند چنین تفرقه‌ای را ایجاد کنند و دانشگاه را در تصرف خودشان بیاورند، فاتحه [[اسلام]] خوانده خواهد شد<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۱۴، ص۵۰۶.</ref>. اهمیت این مسأله شده تا [[قرآن کریم]]، مهم‌ترین منبع [[معرفتی]] مسلمانان، آنها را به اعتصام به حبل‌الله فراخوانده و از تفرقه و اختلاف [[تحذیر]] و [[نهی]] فرماید<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۱۶، ص۵۱۳.</ref>.

به [[باور]] [[امام خمینی]] همان‌گونه که [[جهل و نادانی]] مانع از تحقق جامعه اسلامی است<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۱۳، ص۴۵۲؛ ج۱۴، ص۲۷؛ ج۱۵، ص۲۹۱؛ ج۱۹، ص۳۵۴.</ref>؛ [[علم]] بدون عمل نیز از موانع مهم به شمار می‌آید<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۲، ص۱۷-۱۸؛ ج۱۳، ص۵۰۷ - ۵۰۸.</ref>. اسلام و جامعه اسلامی در طول [[تاریخ]] از دو گروه [[جاهلان]] متنسک و [[عالمان]] متهتک بسیار صدمه دیده است<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۱۷، ص۱۵۲؛ ج۱۸، ص۸۹، ۴۰۹-۴۱۰.</ref>؛ لذا [[پیامبر اکرم]] {{صل}} فرموده است دو طایفه کمر من را شکستند: عالم‌های که متهتک و جاهل‌های که متنسُک. هر دو گروه به نام اسلام مانع از [[شکل‌گیری حکومت اسلامی]] و تحقق جامعه اسلامی مطلوب بوده و خواهند بود<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۱۸، ص۴۰۹ - ۴۱۰.</ref>.

مانع مهم دیگر بر سر راه جامعه اسلامی خودباختگی در برابر [[بیگانگان]] و عدم [[اعتماد به نفس]] است. اگر [[امت مسلمان]] به ویژه [[نخبگان]] و [[علما]] و روشنفکران، تحت تأثیر [[تبلیغات]] دشمنان اسلام اعتماد به خود و اسلام را از دست بدهند تحقق جامعه اسلامی مطلوب ممکن نخواهد بود<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۲، ص۴۸۸؛ ج۸، ص۷۹، ۹۵؛ ج۹، ص۳۷۵؛ ولایت فقیه، ص۱۰ - ۲۰.</ref>.

دیگر از موانع شکل‌گیری [[جامعه اسلامی]] مطلوب [[تبلیغات]] [[دشمنان]] [[استعمارگر]] و استثمارگر است. آنها برای به‌دست گرفتن [[حکومت]] [[جوامع اسلامی]] و [[غارت]] و [[چپاول]] سرمایه‌ها و ذخایر آنان تبلیغات گسترده‌ای به راه انداخته و هزینه‌های فراوانی صرف آن می‌کنند<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۲، ص۱۴۲، ۴۸۴؛ ج۳، ص۳۲۲.</ref>. از جمله اصول اساسی مورد [[تبلیغ]] اینان [[جدایی دین از سیاست]] است<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۵، ص۱۸۸.</ref>. آنها دائما تبلیغ می‌کنند که [[اسلام]] [[دین]] جامعی نیست و برای حکومت برنامه و قانونی ندارد؛ بلکه صرفاً یک سری مسائل مربوط به [[طهارت]] و [[نجاست]] است و اخلاقیاتی هم دارد؛ اما راجع به [[شیوه زندگی]] و اداره جامعه چیزی ندارد<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۲، ص۳۱، ۲۵۵؛ ج۴، ص۴۶۷؛ ولایت فقیه، ص۱۰ - ۱۱.</ref>. مؤثر افتادن این تبلیغات در [[امت مسلمان]] به خصوص در میان قشر تحصیل کرده و [[اهل]] [[علم]] مانع از فهم درست اسلام و در نتیجه [[تشکیل حکومت اسلامی]] و به وجود آوردن جامعه اسلامی مطلوب است<ref>ولایت فقیه، ص۱۰ - ۱۱ و ۱۴۲-۱۴۳.</ref>.<ref>[[فاضل حسامی|حسامی، فاضل]]، [[جامعه اسلامی (مقاله)| مقاله «جامعه اسلامی»]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)|منظومه فکری امام خمینی]]، ص ۲۸۶.</ref>

== آسیب‌شناسی [[جامعه مطلوب]] ==

[[مقام معظم رهبری]] در مقابل جامعه اسلامی و مطلوب خویش [[جامعه]] نامطلوب و [[جاهلی]] را قرار می‌دهد و با معیارهای [[دینی]] در تعریف آن می‌فرماید: «جامعه‌ای که بر مبنای [[شرک]] بنا شده باشد، طبقات [[انسان]] هم جدا و [[بیگانه]] از یکدیگر است. وقتی در یک جامعه [[شرک‌آلود]]، ربط [[انسان‌ها]] به مبدأ هستی و نیروی [[قاهر]] و مسلط عالم مطرح می‌شود، به طور طبیعی و قهری، در این جامعه انسان‌ها از هم جدا می‌افتند؛ یکی به یک [[خدا]]، دیگری به خدایی دیگر و سومی هم به خدایی دیگر، جامعه‌ای که بر مبنای شرک باشد، میان آحاد و [[طوایف]] انسان، یک دیوار غیر قابل نفوذ و یک دره جدایی غیر قابل وصل وجود دارد<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با جمع کثیری از دانشگاهیان و طلاب حوزه‌های علمیه، ۲۹/۹/۱۳۶۸.</ref>. چنین جامعه‌ای دارای ویژگی‌های ذیل است:

# مناسبات [[اجتماعی]] تحت [[حاکمیت طاغوت]] است<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران، ۱۰/۱۰/۱۳۶۱.</ref>.

# خود فراموشی در چنین [[جوامع]] جاهلی تبدیل به قاعده می‌شود<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران، ۱۲/۹/۱۳۶۱.</ref>.

# دوری از [[انسانیت]] و [[معنویت]] و [[اخلاق]] و [[فضیلت]]<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار طلاب و اساتید مدرسه علمیه آیت‌الله مجتهدی، ۲۲/۳/۱۳۸۳.</ref>.

# [[ضعف]] [[معرفتی]] انسان در [[جامعه جاهلی]]<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران، ۱۱/۸/۱۳۶۳.</ref>.

# طبقاتی شدن جامعه<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات، ۱۲/۱۱/۱۳۶۲.</ref>.

# خروج جامعه از [[سنت‌های الهی]]<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران، ۲۵/۹/۱۳۶۷.</ref>.

# مصرفی شدن جامعه<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، مصاحبه با مجله شاهد بانوان، ۱۳/۹/۱۳۶۷.</ref>.

# پوچ‌گرایی [[اخلاقی]]<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، مصاحبه با مجله شاهد بانوان، ۱۳/۹/۱۳۶۷.</ref>.

# غرور و [[استبداد]] فردی [[جامعه]]<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دانشگاه امام حسین{{ع}}، ۲۴/۲/۱۳۷۷.</ref>.

# ترویج فساد اخلاقی و بی‌بند و باری<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران، ۲۵/۹/۱۳۶۷.</ref>.

#بی‌تقوایی و [[غفلت]] و بی‌توجهی و غرق شدن در منجلاب [[شهوات]]<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران، ۱۰/۱/۱۳۶۹.</ref>.

# خود فراموشی در جامعه<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران، ۱۲/۹/۱۳۶۱.</ref>.