مسجد کوفه: تفاوت میان نسخه‌ها

مسجد کوفه (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۲ دسامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۴۳

۲۱٬۵۴۸ بایت اضافه‌شده ، ‏۲ دسامبر ۲۰۲۳

←‏پرسش‌های وابسته

دیداریویکی‌متن

Jaafari

مدیران

۸۰٬۱۹۰

ویرایش

@@ خط ۴۲: / خط ۴۲: @@
 از موارد یاد شده استفاده می‌‏شود مسجد کوفه در [[عصر ظهور]]، از جایگاه بسیار [[ارزشمندی]] برخوردار است. به علاوه، دارای گستره بسیار زیادی است که کارکردهای فوق به [[راحتی]] در آن امکان‌‏پذیر خواهد بود<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص۴۰۰ - ۴۰۱.</ref>.
+==مسجد کوفه==
+در آغاز [[اسلام]]، آن‌گاه که [[مسلمانان]]، نخستین [[عبادتگاه]] خویش را ساختند، آن را [[مسجد]] خواندند. جامع نیز نامی دیگر برای این عبادتگاه بود؛ زیرا [[مردم]] در آن گرد می‌آمدند و سپس جامع را صفت مسجد قرار دادند، با گذشت [[زمان]]، مسلمانان مسجدهای بزرگ یا مسجدهایی را که دارای موقعیت محلی مهم بودند و در آنها [[نماز جمعه]] می‌گزاردند، [[مسجد جمعه]] نامیدند. این نام بیش‌تر میان [[ایرانیان]] رایج بود. [[مردم عرب]] معمولاً از نام مسجد، جامع و المسجد الجامع [[سود]] می‌بردند و گاه، نظر به بزرگی و وسعت مسجدی نسبت به دیگر [[مسجدها]]، [[مسجد جامع کبیر]] و [[مسجد اعظم]] نیز می‌گفتند<ref>طریحی، محمدسعید، العتبات المقدسة فی الکوفه، ص۵.</ref>.
+نخستین مسجد جامعی که در [[عراق]] ساخته شد، مسجد [[مداین]] بود که [[سعد بن ابی‌وقاص]] آن را ساخت و سپس به دست [[حذیفة بن یمان]] وسعت یافت و بنایش [[استوار]] گردید. پس از مسجد مداین، مسجد کوفه و سپس مسجد [[انبار]] ساخته شد<ref>بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح البلدان، ص۴۰۷.</ref>. در [[تاریخ اسلام]] مسجد کوفه را گاهی به همین نام و گاه جامع [[الکوفه]] یا المسجد [[الکبیر]] بالکوفه خوانده‌اند<ref>طریحی، محمدسعید، العتبات المقدسة فی الکوفه، ص۶.</ref>.
+سعد بن ابی‌وقاص [[فرمانده سپاه]] [[خلیفۀ دوم]] در عراق [[بانی]] و نخستین فرمانروای [[شهر کوفه]] به دستور [[خلیفه]]، [[ابوالهیاج]] [[اسدی]] را [[مأمور]] طراحی نقشه مسجد کوفه کرد. ابوالهیاج، که [[عمرو بن مالک بن جناده]] یا [[حیان بن حصین]] نام داشت، از [[اصحاب امیرمؤمنان]]{{ع}} بود و هنگامی که [[عمار یاسر]] از سوی [[عمر بن خطاب]] [[حاکم کوفه]] بود، کاتب وی بود و در فن [[معماری]] [[مهارت]] داشت<ref>طریحی، محمدسعید، العتبات المقدسة فی الکوفه، ص۷.</ref>.
+[[عمر]] به سعد بن ابی‌وقاص نوشته بود که گنجایش مسجد باید به شمار [[رزمندگان]] باشد. سعد مساحت بنای مسجد را به اندازه جای گرفتن چهل هزار نفر گرفت<ref>حموی، یاقوت، معجم البلدان، ج۴، ص۴۸۹.</ref>. برای تعیین حدود بیرونی مسجد نیز [[تیراندازی]] ماهر در محل مورد نظر ایستاد و تیری به روبه‌رو و تیری به سوی دیگر پرتاب کرد و [[مسجد]] را در مساحت مربع در محل فرود آمدن تیرها ساختند. سپس در پیش مسجد سایبانی بی‌دیوارِ دو طرف و پشت بناکردند و سکویی نیز برای نشستن [[مردم]] برنهادند. سایبان مسجد کوفه ۲۰۰ ذرع بود و بر ستون‌هایی از سنگ مرمر جای داشت که از کاخ [[شاهان حیره]] آورده بودند. پیرامون مسجد را [[خندق]] کندند تا مردم با ساختمان‌های خود آن را احاطه نکنند<ref>طبری، محمد بن جریر، تاریخ الطبری، ج۳، ص۱۴۸.</ref>.
+[[احمد بن یحیی بلاذری]] نوشته است که یکی از [[پیران]] [[حیره]] برای من نقل کرد که در فرمان‌های ویران ساختن کاخ‌های آل‌منذر ([[پادشاهان]] حیره پیش از [[اسلام]]) چنین دیده‌اند که [[مسجد جامع کوفه]] را با [[مصالح]] این کوشک‌ها ساخته‌اند و بهای آن را بخشی از [[جزیه]] مردم حیره حساب کرده‌اند<ref>بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح البلدان، ص۴۰۲.</ref>.
+به نظر می‌رسد از هنگام بنای مسجد کوفه ([[سال ۱۷ ق]].) تا [[زمان]] [[حکومت]] [[مغیرة بن شعبه]] (در [[عهد معاویه]]) [[تغییر]] و تعمیری در بنای مسجد کوفه صورت نگرفته است. [[بلاذری]] نوشته است که [[مغیره]] مسجد کوفه را گسترش داد<ref>بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح البلدان، ص۳۸۹.</ref>، ولی دیگر [[مورخان]]، نخستین تغییرات مسجد کوفه را به هنگام حکومت [[زیاد بن ابیه]] دانسته‌اند که پس از مغیره [[حاکم کوفه]] شد<ref>مغیرة بن شعبه در سال ۴۱ پس از صلح امام حسن{{ع}}، از سوی معاویه به حکومت کوفه رسید و تا سال ۴۷ یا ۴۹ یا ۵۰ و یا ۵۱ که درگذشت، حاکم آن ناحیه بود. پس از مرگ مغیره، زیاد بن ابیه با حفظ سمت فرمانداری بصره، حاکم کوفه شد و در سال ۵۳ درگذشت.</ref>.
+مسجد کوفه در زمان [[خلافت امیرمؤمنان]]{{ع}} دارای جایگاهی بسان [[مسجدالنبی]] در دوران [[پیغمبراکرم]]{{صل}} بود. [[خطبه‌ها]] و موعظه‌های [[بلیغ]] و سخنان نافذ آن حضرت، که نمونه‌هایی از آنها در [[نهج البلاغه]] گرد آمده است، بیشتر در مسجد کوفه ایراد شده است. برخی ویژگی‌های مسجد کوفه در آن [[روزگار]] عبارتند از:
+===[[محراب]]===
+در [[قرآن مجید]] از محراب پیش از [[اسلام]] یاد شده است؛ آنجا که خبر [[استجابت]] دعای [[حضرت زکریا]]{{ع}} در حالی به او رسید که در محراب [[بیت المقدس]] یا هیکل سلیمان بود<ref>{{متن قرآن|فَنَادَتْهُ الْمَلَائِكَةُ وَهُوَ قَائِمٌ يُصَلِّي فِي الْمِحْرَابِ أَنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكَ بِيَحْيَى مُصَدِّقًا بِكَلِمَةٍ مِنَ اللَّهِ وَسَيِّدًا وَحَصُورًا وَنَبِيًّا مِنَ الصَّالِحِينَ}} «پس فرشتگان او را در حالی که در محراب به نماز ایستاده بود ندا دادند: خداوند تو را به (تولّد) یحیی نوید می‌دهد که «کلمه‌ای از خداوند» را راست می‌شمارد و سالار و (در برابر زنان) خویشتندار و پیامبری از شایستگان است» سوره آل عمران، آیه ۳۹.</ref>. در اسلام [[جایگاه امام]] [[جماعت]] در [[مسجد]] را محراب می‌گویند. محراب مسجد کوفه در [[زمان]] [[خلافت]] [[امیر مؤمنان]]{{ع}} شهرتی داشته است و پیش از تجدید بنای مسجد توسط [[زیاد بن ابیه]] همچنان برجای بوده است. در محراب مسجد کوفه بود که [[حضرت علی]]{{ع}} در حال [[اقامه نماز]] صبح ضربت خورد و فَرق مقدسش شکافت.<ref>[[محمد حسین رجبی|رجبی، محمد حسین]]، [[کوفه (مقاله)| مقاله «کوفه»]]، [[دانشنامه امام علی ج۹ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۹]] ص ۳۷۷.</ref>
+===[[منبر]]===
+[[مورخان]] [[هنر]]، همه، در اصالت [[اسلامی]] منبر هم‌اندیشه‌اند. غلامِ [[عباس بن عبدالمطلب]] در روزگار [[پیغمبر]] و اوایل [[عمر]] [[مسجد مدینه]]، منبری ساخت که به مسجد آوردند. در مسجد کوفه از همان آغاز منبر وجود داشته است. امیر مؤمنان{{ع}} بر منبر سخن می‌رانده و [[خطبه]] می‌خوانده است.<ref>[[محمد حسین رجبی|رجبی، محمد حسین]]، [[کوفه (مقاله)| مقاله «کوفه»]]، [[دانشنامه امام علی ج۹ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۹]] ص ۳۷۷.</ref>
+===[[دکة القضاء]]===
+دکه به معنای جایگاه بلندی است که [[آدمی]] بر آن می‌نشیند و به کس یا کسانی درس می‌دهد. در مسجد کوفه دکه‌های مربع یا مستطیل‌شکل بسیاری متصل به ستون‌ها و محراب وجود داشته که از همه مشهورتر دکة القضای [[امیرمؤمنان]]{{ع}} بوده است. آن حضرت بر آن می‌نشسته و میان [[مردم]] [[داوری]] می‌فرموده است<ref>طریحی، محمدسعید، العتبات المقدسة فی الکوفه، ص۸۴.</ref>. هنگام [[قضاوت]] [[حضرت امیر]]{{ع}} در دکة القضاء مردم در پیرامونش گرد می‌آمده و جریان [[دادرسی]] و صدور [[حکم]] آن حضرت را نظاره می‌کرده‌اند. بخش‌هایی از قضاوت‌های امیر مؤمنان{{ع}} در کتاب‌های [[تاریخ]] و [[حدیث]] آمده است.<ref>[[محمد حسین رجبی|رجبی، محمد حسین]]، [[کوفه (مقاله)| مقاله «کوفه»]]، [[دانشنامه امام علی ج۹ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۹]] ص ۳۷۷.</ref>
+===[[رحبه]] امیرمؤمنان{{ع}}===
+در پیش مسجد، جایی که درِ [[مسجد]] جای داشته، سکویی بوده است که آن را [[رحبه]] می‌گفتند. [[امیرمؤمنان]]{{ع}} گاه پیش از [[نماز]] یا مواقع دیگر بر رُحبه می‌نشسته و به پرسش‌های [[مردم]] پاسخ می‌داده است. بخشی از روایاتی که در [[کتاب‌های حدیث]] و [[تاریخ]] آمده است، اشاره دارد که [[امیر مؤمنان]]{{ع}} بر رحبه مسجد کوفه نشسته بوده و کسی پرسشی کرده و آن حضرت پاسخ داده است. به نوشته [[یعقوبی]]، این رُحبه، مشهور به رحبه [[علی بن ابی‌طالب]]{{ع}} است<ref>طریحی، محمدسعید، العتبات المقدسة فی الکوفه، ص۶۲.</ref> و این می‌رساند که امیرمؤمنان{{ع}} چنان بسیار بر رُحبه مسجد کوفه با مردم سخن می‌گفته که به نام آن مشهور شده است.<ref>[[محمد حسین رجبی|رجبی، محمد حسین]]، [[کوفه (مقاله)| مقاله «کوفه»]]، [[دانشنامه امام علی ج۹ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۹]] ص ۳۷۸.</ref>
+===[[فضیلت مسجد کوفه]]===
+[[ثقة الاسلام کلینی]] در کافی، بابی با عنوان «[[فضیلت مسجد اعظم کوفه]] و [[فضیلت]] [[اقامه نماز]] در آن، و جایگاه‌های [[محبوب]] آن» دارد که نُه [[حدیث]] را با سند در این باره نقل می‌کند که به برخی از آنها اشاره می‌کنیم:
+در حدیث نخست یکی از [[اصحاب امام جعفر صادق]]{{ع}} به نام [[هارون بن خارجه]] می‌گوید:
+[[امام صادق]]{{ع}} به من فرمود: «ای [[هارون]]، فاصله میان [[خانه]] تو و مسجد کوفه به اندازه یک میل هست؟» گفتم: «نه». فرمود: «آیا همه نمازهای خود را در آن می‌گزاری؟» گفتم: «نه». فرمود: «اگر من آنجا بودم، نمی‌گذاشتم یک نمازم در آن فوت شود. آیا می‌دانی مسجد کوفه چقدر فضیلت دارد؟ هیچ [[بنده]] شایسته‌ای و هیچ [[پیغمبری]] نبوده است که در مسجد کوفه نماز نگزارده باشد. حتی [[پیغمبر اکرم]]{{صل}} هنگامی که به [[معراج]] رفت، [چون به محل مسجد کوفه رسید][[جبرئیل]] عرض کرد: یا [[رسول الله]]، اکنون در برابر مسجد کوفه‌ای. [[پیغمبر]] فرمود: از [[خدا]] [[رخصت]] برگیر فرود آیم و دو رکعت نماز در آن بگزارم. جبرئیل نیز چنین کرد.
+سمت راست و میان و بخش پسین مسجد، باغ‌هایی از [[بهشت]] است<ref>علامه مجلسی در مرآة العقول (شرح اصول کافی) می‌نویسد: ممکن است منظور از سمت راست مسجد کوفه، نجف اشرف، و قسمت مؤخر آن کربلا باشد.</ref>. [[خواندن نماز]] [[واجب]] در آن برابر با هزار رکعت و خواندن نماز مستحبی برابر با پانصد رکعت است. نشستن در آن برای [[تلاوت قرآن]] و [[ذکر خدا]]، [[عبادت]] است. اگر [[مردم]] می‌دانستند این [[مسجد]] چقدر [[فضیلت]] دارد، افتان و خیزان به سویش می‌شتافتند».
+در نقل دیگر آمده است که [[حضرت صادق]]{{ع}} فرمود: «خواندن یک [[نماز واجب]] در آن برابر یک [[حج]]، و خواندن یک [[نماز]] مستحبی برابر یک [[عمره]] است». در [[حدیث]] دیگری [[امام صادق]]{{ع}} می‌فرماید:
+مردی در مسجد کوفه نزد [[امیرمؤمنان]]{{ع}} آمد و گفت: «می‌خواهم به [[مسجدالاقصی]] بروم. آمده‌ام با شما [[وداع]] کنم». امیرمؤمنان{{ع}} فرمود: «برای چه می‌خواهی به مسجدالاقصی بروی؟» گفت: «برای [[درک]] [[ثواب]]». [[حضرت امیر]]{{ع}} فرمود: «مرکب خود را بفروش و غذای راهت را بخور و در این مسجد نماز بگزار که نماز واجب در آن، با یک حج واجب برابر است و نماز مستحبی‌اش معادل یک عمره بابرکت است. [[برکت]] این مسجد از راست و چپ تا [[دوازده]] میل است».
+در [[حدیثی]] دیگر از یکی از [[فرزندان]] [[میثم تمار]] آمده است که امیرمؤمنان{{ع}} در کنار ستون هفتم<ref>در گذشته بیش‌ترِ مسجد کوفه با ستون‌های مرتفع مسقف بوده است، و ستون هفتم مقابل جایی بوده که امروز محراب آن حضرت است.</ref> نزدیک درهای کنده (از درهای [[مسجد جامع]]) نماز می‌گزارد.
+در حدیث دیگر از امام صادق{{ع}} [[روایت]] است که ستون هفتم از پشت باب کنده در [[صحن]]، [[مقام ابراهیم]]{{ع}} و ستون پنجم [[مقام جبرئیل]] است. به گفته [[ابوحمزه ثمالی]]، [[اصبغ بن نباته]] [[ستون]] هفتم را به او نشان داد و گفت:
+این [[مقام]] [[امیر مؤمنان]]{{ع}} است و [[امام حسن]]{{ع}} نزد ستون پنجم نماز می‌گزارد. هرگاه امیرمؤمنان{{ع}} غایب بود، امام حسن{{ع}} جنب ستون هفتم، که همان باب کنده است، نماز می‌گزارد<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۳، ص۴۹۰.</ref>.
+[[یاقوت حموی]] درباره [[فضیلت مسجد کوفه]]، حدیثی هم‌مضمون با حدیث [[کلینی]] از امام صادق{{ع}} به نقل [[حبه عرنی]] روایت کرده است؛ همان که مردی نزد امیرمؤمنان{{ع}} می‌آید و به قصد [[زیارت]] [[مسجدالاقصی]] با او [[وداع]] می‌کند. در این [[روایت]] افزون شده است که علی{{ع}} فرمود:
+نزدیک ستون پنجم آن بود که ابراهیم{{ع}} [[نماز]] گزارد و نیز هزار [[پیغمبر]] و هزار [[جانشین]] پیغمبر در آن نماز گزارده‌اند. [[عصای موسی]]{{ع}} و بوته کدویی، که بر سر [[یونس]]{{ع}} [[سایه]] افکند، در آن است و نمازگاه نوح{{ع}} در اینجا بوده است. [[روز قیامت]] هفتاد هزار نفر از این [[مسجد]]، بی‌حساب، [[محشور]] می‌شوند. میانه‌اش بر باغچه‌های [[بهشت]] است و سه [[چشمه بهشتی]] از آن می‌جوشد و هرگونه [[پلیدی]] را برطرف و [[مؤمنان]] را [[پاک]] می‌کند. اگر [[مردم]] بدانند که این مسجد چقدر [[فضیلت]] دارد، افتان و خیزان به سویش می‌شتابند<ref>حموی، یاقوت، معجم البلدان، ج۴، ص۴۹۲.</ref>.
+باید توجه داشت که [[فضیلت مسجد کوفه]] بیشتر به واسطه وجود [[مقدس]] [[امیر مؤمنان]]{{ع}} است که آن را جایگاه [[عبادت]] و [[امامت]] و [[رهبری]] [[امت اسلام]] در دوران کوتاه [[خلافت]] خویش کرده بود و خطبه‌های آتشین آن حضرت از فراز [[منبر]] این مسجد برای همیشه در [[تاریخ]] طنین‌انداز است. همچنین می‌دانیم که وجود مقدس علی{{ع}} پس از [[پیغمبر اکرم]]{{صل}} بر همه [[پیامبران]] [[برتری]] دارد و مسجد کوفه با حضورش شرافتی ویژه یافت و پس از [[مسجدالحرام]] و [[مسجدالنبی]] مقدس‌ترین اماکن [[اسلامی]] است.
+در [[کوفه]]، افزون بر [[مسجد اعظم]]، [[مساجد]] بسیاری برپا بوده‌اند که نام برخی از آنها در وقایع [[سیاسی]] و یا از بُعد [[قداست]] و [[علم]] در تاریخ ماندگار شده است. در کنار مساجد پرشمار، شماری کج‌اندیش با اهداف [[پلید]] خود مسجدهایی در گوشه و کنار کوفه ساخته بودند که مورد [[نفرت]] [[شیعیان]] بودند. این [[مسجدها]] در زبان [[امامان]] و در میان [[شیعه]] به [[مساجد ملعونه]] [[شهرت]] یافته‌اند.
+[[ثقة الاسلام کلینی]] در باب مساجد کوفه از کافی از [[امام]] محمدباقر{{ع}} روایت می‌کند که فرمود:
+در کوفه مساجد [[مبارکه]] و مساجد ملعونه هست. اما مساجد مبارکه، یکی مسجد [[غنی]] است که آن را مردی باایمان ساخت، هر چند مردم آن [[قبیله]] ملعونند و [[مسجد]] از آنان بیزار. دیگر، مسجد بنی‌ظفر است که همان [[مسجد سهله]] باشد و مسجد باخمرا و مسجد [[جعفی]]. اما مسجدهای ملعونه یکی مسجد ثقیف است و دیگر [[مسجد اشعث]] و [[مسجد سماک]] و مسجدی در باخمرا<ref>باخمراء محلی در بین کوفه و واسط بوده و به کوفه نزدیک‌تر است. (مراصد الاطلاع) در حدیث هر دو جا بالخمراء است. به احتمال زیاد بالخمراء اول که جز مساجد مبارکه است، الحمراء باشد؛ زیرا یکی از مساجد معروف کوفه مسجد الحمراء بوده است، و دومی در منطقه باخمراء از مساجد ملعونه به شمار می‌رفته است.</ref> که بر [[قبر]] [[فرعونی]] از [[فراعنه]] بنا شده است.
+[[کلینی]] در [[حدیثی]] دیگر از [[امام صادق]]{{ع}} [[روایت]] می‌کند که فرمود:
+علی{{ع}} از [[نماز]] گزاردن در پنج مسجد [[نهی]] فرمود: [[مسجد اشعث بن قیس]] و مسجد [[جریر بن عبد الله بجلی]] و مسجد [[سماک بن مخرمه]] و مسجد [[شبث بن ربعی]] و مسجد [[تیم]]<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی،ج ۳، ص۴۸۹ و ۴۹۰. نیز ر.ک: صدوق، الخصال، ج۱، ص٣٠٠.</ref>.
+در [[خصال صدوق]] آمده است که [[امیرمؤمنان علی]]{{ع}} به مسجد این [[مردمان]] نگریست و فرمود:
+به اینان بنگرید! اینان کسانی هستند که از ما روی گردانیدند و از [[دشمنی]] و کینه‌ای که به ما دارند، حاضر نیستند با ما نماز بگزارند. خدایشان [[لعنت]] کند<ref>صدوق، الخصال، ج۱، ص۳۰۱.</ref>.<ref>[[محمد حسین رجبی|رجبی، محمد حسین]]، [[کوفه (مقاله)| مقاله «کوفه»]]، [[دانشنامه امام علی ج۹ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۹]] ص ۳۷۸.</ref>
 == پرسش‌های وابسته ==