بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۶: | خط ۶: | ||
}} | }} | ||
'''[[ربا]]''' از [[گناهان کبیره]] به معنای زیادت و سودخوری، عبارت است از زیادی یکی از دو کالای همجنس که هر دو پیمانهای یا وزنیاند بر دیگری در | '''[[ربا]]''' از [[گناهان کبیره]] به معنای زیادت و سودخوری، عبارت است از زیادی یکی از دو کالای همجنس که هر دو پیمانهای یا وزنیاند بر دیگری در معامله، یا [[قرض]] دادن [[مالی]] به شرط زیادی. بر این اساس. [[آیات]] و [[روایات]] [[رباخواری]] را [[حرام]] میدانند و [[حکمت]] آن ظالمانه بودن و جلوگیری از [[استثمار]] و [[استعمار]] تودههای [[ضعیف]] است. رباخواری بهعنوان [[جنگ]] با [[خدا]] اعلام شده است: {{متن قرآن|فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ}}<ref>سوره بقره، آیه ۲۷۹.</ref>. [[ربا]] به دو قسم قرضی و معاملی تقسیم شده است. | ||
== معناشناسی ربا == | == معناشناسی ربا == | ||
| خط ۸۴: | خط ۸۴: | ||
از این گونه [[ربا]] به "ربای [[فضل]]"<ref>الفقه الاسلامی، ج ۵، ص ۳۷۰۰.</ref> نیز یاد میشود و تنها در تبادل دو کالای همجنس<ref>کنزالعرفان، ج ۲، ص ۳۶؛ مصطلحات الفقه، ص ۲۶۷.</ref> است که هر دو با کیل یا وزن سنجیده میشوند<ref> شرائع الاسلام، ج ۲، ص ۲۹۹؛ جواهر الکلام، ج ۲۳، ص ۳۳۶.</ref>. بر این اساس، هر نوع کالایی که با کیل یا وزن [[داد و ستد]] شود، شرط زیادت در یک طرف ربا و حرام است و فروشنده نباید در مقابل جنس نامرغوب خویش، افزون از آن، از جنس نا مرغوب مشتری مطالبه کند و هرگونه شرط زیادت در چنین داد و ستدی سبب بطلان آن خواهد شد<ref> ر. ک: تحریرالاحکام، ج ۲، ص ۳۰۲؛ فقه الصادق، ج ۱۸، ص ۱۰۴.</ref>. برخی شرط زیاده را مایه بطلان عقد ندانسته و تنها گرفتن زیاده را حرام میدانند<ref>مصطلحات الفقه، ص ۲۶۷؛ العروة الوثقی، ج ۶، ص ۱۲.</ref>. | از این گونه [[ربا]] به "ربای [[فضل]]"<ref>الفقه الاسلامی، ج ۵، ص ۳۷۰۰.</ref> نیز یاد میشود و تنها در تبادل دو کالای همجنس<ref>کنزالعرفان، ج ۲، ص ۳۶؛ مصطلحات الفقه، ص ۲۶۷.</ref> است که هر دو با کیل یا وزن سنجیده میشوند<ref> شرائع الاسلام، ج ۲، ص ۲۹۹؛ جواهر الکلام، ج ۲۳، ص ۳۳۶.</ref>. بر این اساس، هر نوع کالایی که با کیل یا وزن [[داد و ستد]] شود، شرط زیادت در یک طرف ربا و حرام است و فروشنده نباید در مقابل جنس نامرغوب خویش، افزون از آن، از جنس نا مرغوب مشتری مطالبه کند و هرگونه شرط زیادت در چنین داد و ستدی سبب بطلان آن خواهد شد<ref> ر. ک: تحریرالاحکام، ج ۲، ص ۳۰۲؛ فقه الصادق، ج ۱۸، ص ۱۰۴.</ref>. برخی شرط زیاده را مایه بطلان عقد ندانسته و تنها گرفتن زیاده را حرام میدانند<ref>مصطلحات الفقه، ص ۲۶۷؛ العروة الوثقی، ج ۶، ص ۱۲.</ref>. | ||
[[فقها]] [[اختلاف]] دارند که مکیل و موزون بودن کالا در چه زمانی لحاظ میشود: برخی با ملاک قرار دادن [[زمان]] [[رسول خدا]] {{صل}} در مکیل و موزون گفتهاند شرط زیادت در داد و ستد کالایی رباست که در آن زمان با کیل یا وزن انجام میشده است<ref> الفتاوی الهندیه، ج ۳، ص ۱۴۲؛ کنزالعرفان، ج ۲، ص ۳۶؛ زبدهالبیان، ج ۲، ص ۵۴۸؛ العروة الوثقی، ج ۶، ص ۵۱.</ref>. در مقابل، بسیاری بدون نگاه به زمان، مناطق و [[جوامع]] مختلف بشری را ملاک مکیل و موزون بودن اجناس قرار داده و گفتهاند چنانچه جنس در شهری مکیل یا موزون بود، شرط زیاده در آن را [[ربا]] دانستهاند<ref>مجمع الفائده، ج ۱۰، ص ۵۲۵؛ حاشیة مجمع الفائده، ص ۴۹۲؛ المکاسب، ج ۴، ص ۲۳۱ـ۲۳۲.</ref>. به گفته برخی، ملاک مکیل و موزون بودن جنس آن است که در بیشتر [[شهرها]] یا دست کم در نیمی از شهرها آن جنس با کیل و وزن | [[فقها]] [[اختلاف]] دارند که مکیل و موزون بودن کالا در چه زمانی لحاظ میشود: برخی با ملاک قرار دادن [[زمان]] [[رسول خدا]] {{صل}} در مکیل و موزون گفتهاند شرط زیادت در داد و ستد کالایی رباست که در آن زمان با کیل یا وزن انجام میشده است<ref> الفتاوی الهندیه، ج ۳، ص ۱۴۲؛ کنزالعرفان، ج ۲، ص ۳۶؛ زبدهالبیان، ج ۲، ص ۵۴۸؛ العروة الوثقی، ج ۶، ص ۵۱.</ref>. در مقابل، بسیاری بدون نگاه به زمان، مناطق و [[جوامع]] مختلف بشری را ملاک مکیل و موزون بودن اجناس قرار داده و گفتهاند چنانچه جنس در شهری مکیل یا موزون بود، شرط زیاده در آن را [[ربا]] دانستهاند<ref>مجمع الفائده، ج ۱۰، ص ۵۲۵؛ حاشیة مجمع الفائده، ص ۴۹۲؛ المکاسب، ج ۴، ص ۲۳۱ـ۲۳۲.</ref>. به گفته برخی، ملاک مکیل و موزون بودن جنس آن است که در بیشتر [[شهرها]] یا دست کم در نیمی از شهرها آن جنس با کیل و وزن معامله شود<ref>مختلف الشیعه، ج ۵، ص ۹۷.</ref>. برخی نیز شرط زیاده را تنها در اجناس ششگانه (طلا، نقره، گندم، جو، نمک و خرما) [[ربا]] دانستهاند<ref> فقه القرآن، ج ۲، ص ۴۵؛ الخلاف، ج ۳، ص ۴۳؛ کشاف القناع، ج ۳، ص ۲۹۲.</ref> و با [[تمسک]] به روایاتی از [[پیامبر]] {{صل}} در این باره شرط زیاده در خوردنی و نوشیدنیها را ربا نمیدانند<ref>فقه السنه، ج ۳، ص ۱۲۸ ـ ۱۲۹.</ref>. به گفته بعضی، [[فقهاء]] [[اهل سنت]] در ربای [[فضل]] که در ۷ چیز است ـ طلا، نقره، گندم، جو، کشمش، نمک، خرما ـ یکسان نظر دارند؛ ولی در موارد دیگر [[اختلاف]] دارند<ref>الفقه الاسلامی، ج ۵، ص ۳۷۰۵ ـ ۳۷۰۶.</ref>.<ref>[[لطفالله خراسانی|خراسانی، لطفالله]]، [[ربا (مقاله)|مقاله «ربا»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۳؛ [[سید محمود هاشمی شاهرودی|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (کتاب)|فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت]] ج۴، صفحه ۴۸-۵۳.</ref> | ||
== عمومیت [[حکم]] ربا == | == عمومیت [[حکم]] ربا == | ||
| خط ۱۰۸: | خط ۱۰۸: | ||
[[فقهاء]] اعم از [[شیعه]] و [[سنی]]، [[ربا]] را [[حرام]] میدانند. برخی [[فقهای شیعه]] ربا را بر دو گونه معاملی و قرضی تقسیم نموده و میگویند: | [[فقهاء]] اعم از [[شیعه]] و [[سنی]]، [[ربا]] را [[حرام]] میدانند. برخی [[فقهای شیعه]] ربا را بر دو گونه معاملی و قرضی تقسیم نموده و میگویند: | ||
# ربای معاملی همچون فروختن دو جنس مشابه هم به یکدیگر است به شرط آنکه درخواست زیاده شود بهویژه در مورد جنسی که وزن میشود، موضوع ربا حساستر است تا جنسی که پیمانه میشود؛ به طوری که یکی از آن دو مقداری بیش از دیگری داشته باشد؛ مانند این که شخصی ۱۰۰ کیلو گندم را با ۱۲۰ کیلو گندم معاوضه کند. این نوع ربا، هم در | # ربای معاملی همچون فروختن دو جنس مشابه هم به یکدیگر است به شرط آنکه درخواست زیاده شود بهویژه در مورد جنسی که وزن میشود، موضوع ربا حساستر است تا جنسی که پیمانه میشود؛ به طوری که یکی از آن دو مقداری بیش از دیگری داشته باشد؛ مانند این که شخصی ۱۰۰ کیلو گندم را با ۱۲۰ کیلو گندم معاوضه کند. این نوع ربا، هم در معامله [[نقد]] و هم در معامله نسیه محقق میشود و بنا به نظر مشهور [[فقها]] اختصاص به [[اموال]] موزون (وزن شدنی) و مکیل (پیمانهای) دارد. برخی از فقها آن را در معامله اموال شمردنی نیز جاری میدانند. همچنین نظر مشهور فقها ممنوعیت ربا در تمامی [[معاملات]] است نه اینکه اختصاص به [[عقد]] بیع داشته باشد. | ||
# ربای قرضی به معنای [[قرض]] دادن به شرط زیادت است، هر چند مکیل و یا موزون نباشد، مثل آنکه یک [[درهم]] قرض بدهد و شرط کند که دو درهم بگیرد<ref>جواهر الکلام، ج۲۳، ص۳۳۴.</ref>. ربای قرضی رایجترین نوع [[ریاست]] به این صورت که فرد برای [[تأمین نیاز]] [[مالی]] [[جهت]] امور مصرفی خویش یا [[سرمایهگذاری]]، تقاضای [[قرض]] میکند و در ضمن عقدِ قرض [[متعهد]] میشود آنچه را میگیرد در سررسید معین با سودش باز گرداند. این نوع [[ربا]] هم، [[حرام]] است.<ref>[[محمود سرمدی|سرمدی، محمود]]، [[آیه ربا (مقاله)|مقاله «آیه ربا»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]</ref> | # ربای قرضی به معنای [[قرض]] دادن به شرط زیادت است، هر چند مکیل و یا موزون نباشد، مثل آنکه یک [[درهم]] قرض بدهد و شرط کند که دو درهم بگیرد<ref>جواهر الکلام، ج۲۳، ص۳۳۴.</ref>. ربای قرضی رایجترین نوع [[ریاست]] به این صورت که فرد برای [[تأمین نیاز]] [[مالی]] [[جهت]] امور مصرفی خویش یا [[سرمایهگذاری]]، تقاضای [[قرض]] میکند و در ضمن عقدِ قرض [[متعهد]] میشود آنچه را میگیرد در سررسید معین با سودش باز گرداند. این نوع [[ربا]] هم، [[حرام]] است.<ref>[[محمود سرمدی|سرمدی، محمود]]، [[آیه ربا (مقاله)|مقاله «آیه ربا»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]</ref> | ||