←مذهب راوی
برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
|||
| خط ۶۳: | خط ۶۳: | ||
==[[مذهب]] [[راوی]]== | ==[[مذهب]] [[راوی]]== | ||
شمار [[روایات]] این راوی | شمار [[روایات]] این راوی چشمگیر است؛ ولی جناب [[نجاشی]] و [[شیخ طوسی]] نام او را در میان دارندگان اثر قلمی یاد نکردهاند و این مینمایاند وی کتاب و اثر قلمی جداگانه نداشته و در [[نقل روایت]]، سِمت شیخ [[اجازه]] را دارا بوده، از این رو [[شناخت]] [[گرایش]] [[فکری]] راوی از این طریق دشوار است؛ لیکن [[شناسایی]] غیر مستقیم مذهب راوی و استخراج آن از روایات وی شدنی است. | ||
شماری از روایات که [[نشانه]] [[اعتقاد]] راوی به [[ولایت]] و [[امامت امیر مؤمنان]]{{ع}} و [[تشیع]] اوست، پیشتر نقل گردید؛ روایاتی افزون بر آنها: | شماری از روایات که [[نشانه]] [[اعتقاد]] راوی به [[ولایت]] و [[امامت امیر مؤمنان]]{{ع}} و [[تشیع]] اوست، پیشتر نقل گردید؛ روایاتی افزون بر آنها: | ||
#{{متن حدیث|وَ عَنْهُ قَالَ: حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ قَالَ حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ مُوسَى قَالَ حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مَخْلَدٍ قَالَ حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ بَزِيعٍ قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ الْحَسَنِ بْنِ فُرَاتٍ قَالَ حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ هَاشِمِ بْنِ الْبَرِيدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: كُنْتُ عِنْدَ أَبِي جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ الْبَاقِرِ{{ع}} إِذْ دَخَلَ جَعْفَرٌ ابْنُهُ وَ عَلَى رَأْسِهِ ذُؤَابَةٌ وَ فِي يَدِهِ عَصًا يَلْعَبُ بِهَا فَأَخَذَهُ الْبَاقِرُ{{ع}} وَ ضَمَّهُ إِلَيْهِ ضَمّاً ثُمَّ قَالَ بِأَبِي أَنْتَ وَ أُمِّي لَا تَلْهُو وَ لَا تَلْعَبُ ثُمَّ قَالَ لِي يَا مُحَمَّدُ هَذَا إِمَامُكَ بَعْدِي فَاقْتَدِ بِهِ وَ اقْتَبِسْ مِنْ عِلْمِهِ وَ اللَّهِ إِنَّهُ لَهُوَ الصَّادِقُ الَّذِي وَصَفَهُ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} وَ إِنَّ شِيعَتَهُ مَنْصُورُونَ فِي الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ وَ أَعْدَاءَهُ مَلْعُونُونَ فِي الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ عَلَى لِسَانِ كُلِّ نَبِيٍّ فَضَحِكَ جَعْفَرٌ{{ع}} وَ احْمَرَّ وَجْهُهُ فَالْتَفَتَ إِلَيَّ أَبُو جَعْفَرٍ وَ قَالَ لِي سَلْهُ قُلْتُ لَهُ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ مِنْ أَيْنَ الضَّحِكُ قَالَ يَا مُحَمَّدُ الْعَقْلُ مِنَ الْقَلْبِ وَ الْحُزْنُ مِنَ الْكَبِدِ وَ النَّفَسُ مِنَ الرِّيَةِ وَ الضَّحِكُ مِنَ الطِّحَالِ فَقُمْتُ وَ قَبَّلْتُ رَأْسَهُ}}<ref>بهجة النظر، ص۸۰، ح۱۲؛ همچنین بحار الأنوار، ج۴۷، ص۱۵، ح۱۲؛ ج۵۸، ص۳۰۵، ح١٣؛ عوالم العلوم، ج۲۰، ص۵۴، ح۱. منبع این روایت کتاب کفایة الأثر (ص۲۵۳) است که از روی اشتباه، عنوان راوی در آن علی بن الحسن بن علی بن بزیع نوشته شده است.</ref>. | |||
{{متن حدیث|فُرَاتٌ قَالَ حَدَّثَنِي الْحَسَنُ [الْحُسَيْنُ] بْنُ عَلِيِّ بْنِ بَزِيعٍ مُعَنْعَناً عَنْ أَبِي رَجَاءٍ الْعُطَارِدِيِّ قَالَ: لَمَّا بَايَعَ النَّاسُ لِأَبِي بَكْرٍ دَخَلَ أَبُو ذَرٍّ [الْغِفَارِيُّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فِي] الْمَسْجِدِ فَقَالَ أَيُّهَا النَّاسُ {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى آدَمَ وَنُوحًا وَآلَ إِبْرَاهِيمَ وَآلَ عِمْرَانَ عَلَى الْعَالَمِينَ * ذُرِّيَّةً بَعْضُهَا مِنْ بَعْضٍ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ}}<ref>خداوند، آدم، نوح و خاندان ابراهیم و خاندان عمران را بر جهانیان برتری داد * در حالی که برخی از فرزندزادگان برخی دیگرند و خداوند شنوایی داناست سوره آل عمران، آیه ۳۳-۳۴.</ref> فَأَهْلُ بَيْتِ نَبِيِّكُمْ هُمُ الْآلُ مِنْ آلِ إِبْرَاهِيمَ وَ الصَّفْوَةُ وَ السُّلَالَةُ مِنْ إِسْمَاعِيلَ وَ الْعِتْرَةُ الْهَادِيَةُ مِنْ مُحَمَّدٍ صفَبِمُحَمَّدٍ [فمحمد] شُرِّفَ شَرِيفُهُمْ فَاسْتَوْجَبُوا حَقَّهُمْ وَ نَالُوا الْفَضِيلَةَ مِنْ رَبِّهِمْ [فَأَهْلُ بَيْتِ مُحَمَّدٍ فِينَا] كَالسَّمَاءِ الْمَبْنِيَّةِ وَ الْأَرْضِ الْمَدْحِيَّةِ وَ الْجِبَالِ الْمَنْصُوبَةِ وَ الْكَعْبَةِ الْمَسْتُورَةِ وَ الشَّمْسِ الضَّاحِيَةِ وَ النُّجُومِ الْهَادِيَةِ وَ الشَّجَرَةِ الزَّيْتُونَةِ [النُّبُوَّةِ الْمَنْبُوتَةِ] أَضَاءَ زَيْتُهَا وَ بُورِكَ مَا حَوْلَهَا فَمُحَمَّدٌ صوَصِيُّ آدَمَ وَ وَارِثُ عِلْمِهِ وَ إِمَامُ الْمُتَّقِينَ وَ قَائِدُ الْغُرِّ الْمُحَجَّلِينَ وَ تَأْوِيلُ الْقُرْآنِ الْعَظِيمِ [وَ] عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ [ع] الصِّدِّيقُ الْأَكْبَرُ وَ الْفَارُوقُ الْأَعْظَمُ وَ وَصِيُّ مُحَمَّدٍ [صل] وَ وَارِثُ عِلْمِهِ وَ أَخُوهُ فَمَا بَالُكُمْ أَيَّتُهَا الْأُمَّةُ الْمُتَحَيِّرَةُ بَعْدَ نَبِيِّهَا لَوْ قَدَّمْتُمْ [قدمتموهم] مَنْ قَدَّمَ اللَّهُ وَ خَلَّفْتُمُ الْوَلَايَةَ لِمَنْ خَلَّفَهَا النَّبِيُّ [صل] وَ اللَّهِ لَمَا عَالَ وَلِيُّ اللَّهِ وَ لَمَا اخْتَلَفَ [اخْتَلَفَا اختلفتا] اثْنَانِ فِي حُكْمٍ وَ لَا سَقَطَ سَهْمٌ مِنْ فَرَائِضِ اللَّهِ وَ لَا تَنَازَعَتْ هَذِهِ [بهذه] الْأُمَّةُ [وَ] فِي شَيْءٍ مِنْ أَمْرِ دِينِهَا إِلَّا وَجَدْتُمْ عِلْمَ ذَلِكَ عِنْدَ أَهْلِ بَيْتِ نَبِيِّكُمْ لِأَنَّ اللَّهَ تَعَالَى يَقُولُ فِي كِتَابِهِ الْعَزِيزِ {{متن قرآن|الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَتْلُونَهُ حَقَّ تِلَاوَتِهِ}}<ref>کسانی که بدانها کتاب (آسمانی) دادهایم، آن را چنان که سزاوار خواندن آن است میخوانند، آنان بدان ایمان دارند؛ و کسانی که به آن انکار ورزند زیانکارند سوره بقره، آیه ۱۲۱.</ref> فَذُوقُوا وَبَالَ مَا فَرَّطْتُمْ {{متن قرآن|وَسَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ}}<ref>جز آنان که ایمان دارند و کارهای شایسته انجام میدهند و خداوند را بسیار یاد میکنند و پس از آنکه ستم دیده باشند داد میستانند و آنان که ستم ورزیدهاند به زودی خواهند دانست که به کدام بازگشتگاه باز خواهند گشت سوره شعراء، آیه ۲۲۷.</ref>}}<ref>تفسیر فرات الکوفی، ص۸۱ - ۸۲، ح۵۸.</ref>. | #{{متن حدیث|فُرَاتٌ قَالَ حَدَّثَنِي الْحَسَنُ [الْحُسَيْنُ] بْنُ عَلِيِّ بْنِ بَزِيعٍ مُعَنْعَناً عَنْ أَبِي رَجَاءٍ الْعُطَارِدِيِّ قَالَ: لَمَّا بَايَعَ النَّاسُ لِأَبِي بَكْرٍ دَخَلَ أَبُو ذَرٍّ [الْغِفَارِيُّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فِي] الْمَسْجِدِ فَقَالَ أَيُّهَا النَّاسُ {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى آدَمَ وَنُوحًا وَآلَ إِبْرَاهِيمَ وَآلَ عِمْرَانَ عَلَى الْعَالَمِينَ * ذُرِّيَّةً بَعْضُهَا مِنْ بَعْضٍ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ}}<ref>خداوند، آدم، نوح و خاندان ابراهیم و خاندان عمران را بر جهانیان برتری داد * در حالی که برخی از فرزندزادگان برخی دیگرند و خداوند شنوایی داناست سوره آل عمران، آیه ۳۳-۳۴.</ref> فَأَهْلُ بَيْتِ نَبِيِّكُمْ هُمُ الْآلُ مِنْ آلِ إِبْرَاهِيمَ وَ الصَّفْوَةُ وَ السُّلَالَةُ مِنْ إِسْمَاعِيلَ وَ الْعِتْرَةُ الْهَادِيَةُ مِنْ مُحَمَّدٍ صفَبِمُحَمَّدٍ [فمحمد] شُرِّفَ شَرِيفُهُمْ فَاسْتَوْجَبُوا حَقَّهُمْ وَ نَالُوا الْفَضِيلَةَ مِنْ رَبِّهِمْ [فَأَهْلُ بَيْتِ مُحَمَّدٍ فِينَا] كَالسَّمَاءِ الْمَبْنِيَّةِ وَ الْأَرْضِ الْمَدْحِيَّةِ وَ الْجِبَالِ الْمَنْصُوبَةِ وَ الْكَعْبَةِ الْمَسْتُورَةِ وَ الشَّمْسِ الضَّاحِيَةِ وَ النُّجُومِ الْهَادِيَةِ وَ الشَّجَرَةِ الزَّيْتُونَةِ [النُّبُوَّةِ الْمَنْبُوتَةِ] أَضَاءَ زَيْتُهَا وَ بُورِكَ مَا حَوْلَهَا فَمُحَمَّدٌ صوَصِيُّ آدَمَ وَ وَارِثُ عِلْمِهِ وَ إِمَامُ الْمُتَّقِينَ وَ قَائِدُ الْغُرِّ الْمُحَجَّلِينَ وَ تَأْوِيلُ الْقُرْآنِ الْعَظِيمِ [وَ] عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ [ع] الصِّدِّيقُ الْأَكْبَرُ وَ الْفَارُوقُ الْأَعْظَمُ وَ وَصِيُّ مُحَمَّدٍ [صل] وَ وَارِثُ عِلْمِهِ وَ أَخُوهُ فَمَا بَالُكُمْ أَيَّتُهَا الْأُمَّةُ الْمُتَحَيِّرَةُ بَعْدَ نَبِيِّهَا لَوْ قَدَّمْتُمْ [قدمتموهم] مَنْ قَدَّمَ اللَّهُ وَ خَلَّفْتُمُ الْوَلَايَةَ لِمَنْ خَلَّفَهَا النَّبِيُّ [صل] وَ اللَّهِ لَمَا عَالَ وَلِيُّ اللَّهِ وَ لَمَا اخْتَلَفَ [اخْتَلَفَا اختلفتا] اثْنَانِ فِي حُكْمٍ وَ لَا سَقَطَ سَهْمٌ مِنْ فَرَائِضِ اللَّهِ وَ لَا تَنَازَعَتْ هَذِهِ [بهذه] الْأُمَّةُ [وَ] فِي شَيْءٍ مِنْ أَمْرِ دِينِهَا إِلَّا وَجَدْتُمْ عِلْمَ ذَلِكَ عِنْدَ أَهْلِ بَيْتِ نَبِيِّكُمْ لِأَنَّ اللَّهَ تَعَالَى يَقُولُ فِي كِتَابِهِ الْعَزِيزِ {{متن قرآن|الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَتْلُونَهُ حَقَّ تِلَاوَتِهِ}}<ref>کسانی که بدانها کتاب (آسمانی) دادهایم، آن را چنان که سزاوار خواندن آن است میخوانند، آنان بدان ایمان دارند؛ و کسانی که به آن انکار ورزند زیانکارند سوره بقره، آیه ۱۲۱.</ref> فَذُوقُوا وَبَالَ مَا فَرَّطْتُمْ {{متن قرآن|وَسَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ}}<ref>جز آنان که ایمان دارند و کارهای شایسته انجام میدهند و خداوند را بسیار یاد میکنند و پس از آنکه ستم دیده باشند داد میستانند و آنان که ستم ورزیدهاند به زودی خواهند دانست که به کدام بازگشتگاه باز خواهند گشت سوره شعراء، آیه ۲۲۷.</ref>}}<ref>تفسیر فرات الکوفی، ص۸۱ - ۸۲، ح۵۸.</ref>. | ||
#{{متن حدیث|فُرَاتٌ قَالَ حَدَّثَنِي الْحَسَنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ بَزِيعٍ مُعَنْعَناً عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ{{ع}}قَالَ: لَا نَالَتْنِي شَفَاعَةُ جَدِّي إِنْ لَمْ يَكُنْ نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ فِي [أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ] عَلِيِّ [بْنِ أَبِي طَالِبٍ{{ع}}] {{متن قرآن|قُلْ هَذِهِ سَبِيلِي أَدْعُو إِلَى اللَّهِ عَلَى بَصِيرَةٍ أَنَا وَمَنِ اتَّبَعَنِي وَسُبْحَانَ اللَّهِ وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ}}<ref>بگو: این راه من است که با بینش به سوی خداوند فرا میخوانم، من و (نیز) هر کس که پیرو من است؛ و پاکاکه خداوند است و من از مشرکان نیستم سوره یوسف، آیه ۱۰۸.</ref>}}<ref>تفسیر فرات الکوفی، ص۲۰۲، ح۲۶۷.</ref>. | |||
#{{متن حدیث|فُرَاتٌ قَالَ حَدَّثَنِي الْحَسَنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ بَزِيعٍ مُعَنْعَناً عَنْ أَبِي أُمَامَةَ [الْبَاهِلِيِ] قَالَ: كُنَّا ذَاتَ يَوْمٍ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صجُلُوساً فَجَاءَنَا [أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ] عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ{{ع}}وَ اتَّفَقَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ [صل] قِيَامٌ فَلَمَّا رَأَى عَلِيّاً جَلَسَ فَقَالَ يَا ابْنَ أَبِي طَالِبٍ أَ تَعْلَمُ لِمَ جَلَسْتُ قَالَ اللَّهُمَّ لَا فَقَالَ [رَسُولُ اللَّهِ{{صل}}] خَتَمْتُ أَنَا النَّبِيِّينَ وَ خَتَمْتَ أَنْتَ الْوَصِيِّينَ فَحَقَّ اللَّهُ أَنْ لَا يَقِفَ مُوسَى بْنُ عِمْرَانَ{{ع}}مَوْقِفاً إِلَّا وَقَفَ مَعَهُ يُوشَعُ بْنُ نُونٍ وَ إِنِّي أَقِفُ وَ تُوقَفُ وَ أُسْأَلُ وَ تُسْأَلُ فَأَعِدَّ الْجَوَابَ يَا ابْنَ أَبِي طَالِبٍ فَإِنَّمَا أَنْتَ عُضْوٌ مِنْ أَعْضَائِي تَزُولُ أَيْنَمَا زُلْتُ فَقَالَ عَلِيٌّ [ع] يَا رَسُولَ اللَّهِ فَمَا الَّذِي تُسْأَلُ حَتَّى أَهْتَدِيَ فَقَالَ يَا عَلِيُّ مَنْ يَهْدِ اللَّهُ فَلَا مُضِلَّ لَهُ وَ مَنْ يُضْلِلْهُ {{متن قرآن|فَلَا هَادِيَ لَهُ}}<ref>کسانی را که خداوند در گمراهی وانهد هیچ رهنمایی ندارند و آنان را سرگردان در سرکشیشان وا میگذارد سوره اعراف، آیه ۱۸۶.</ref> لَقَدْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقِي وَ مِيثَاقَكَ وَ أَهْلِ مَوَدَّتِكَ وَ شِيعَتِكَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ فِيكُمْ شَفَاعَتِي ثُمَّ قَرَأَ {{متن قرآن|إِنَّمَا يَتَذَكَّرُ أُولُو الْأَلْبَابِ}}<ref>تنها خردمندان پند میپذیرند؛ سوره رعد، آیه ۱۹.</ref> هُمْ شِيعَتُكَ يَا عَلِيُّ}}<ref>تفسیر فرات الکوفی، ص۲۴۵، ح۳۳۰.</ref>. | |||
#{{متن حدیث|أَخْبَرَنَا أَبُو عُمَرَ، قَالَ: أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ، قَالَ: أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ بَزِيعٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا قَاسِمُ بْنُ الضَّحَّاكِ، قَالَ: حَدَّثَنِي شَهْرُ بْنُ حَوْشَبٍ أَخُو الْعَوَّامِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْهَمْدَانِيِّ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ{{ع}} {{متن قرآن|إِلَّا مَنْ تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا}}<ref>جز آنان که توبه کنند و ایمان آورند و کاری شایسته کنند؛ که آنان به بهشت درمیآیند و هیچ ستم نمیبینند سوره مریم، آیه ۶۰.</ref> قَالَ: وَ اللَّهِ لَوْ أَنَّهُ تَابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صَالِحاً، وَ لَمْ يَهْتَدِ إِلَى وَلَايَتِنَا وَ مَوَدَّتِنَا وَ مَعْرِفَةِ فَضْلِنَا، مَا أَغْنَى عَنْهُ ذَلِكَ شَيْئاً}}<ref>الأمالی، طوسی، ص۲۵۹، ح۴۶۸.</ref>. | |||
#{{متن حدیث|فُرَاتٌ قَالَ حَدَّثَنِي الْحَسَنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ بَزِيعٍ مُعَنْعَناً عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ{{ع}} قَالَ: {{متن قرآن|وَنَادَى أَصْحَابُ الْجَنَّةِ أَصْحَابَ النَّارِ أَنْ قَدْ وَجَدْنَا مَا وَعَدَنَا رَبُّنَا حَقًّا فَهَلْ وَجَدْتُمْ مَا وَعَدَ رَبُّكُمْ حَقًّا قَالُوا نَعَمْ فَأَذَّنَ مُؤَذِّنٌ بَيْنَهُمْ}}<ref>و بهشتیان، دمسازان آتش را ندا میکنند که ما وعده پروردگار خویش را راستین یافتهایم آیا شما (نیز) وعده پروردگارتان را راستین یافتهاید؟ میگویند: آری آنگاه بانگ برآورندهای در میان آنان بانگ برمیدارد که لعنت خداوند بر ستمکاران! سوره اعراف، آیه ۴۴.</ref> عَلِيُّ [بْنُ أَبِي طَالِبٍ]{{ع}}}}<ref>تفسیر فرات الکوفی، ص۱۴۲، ح۱۷۳.</ref>. | |||
#{{متن حدیث|فُرَاتٌ قَالَ حَدَّثَنِي الْحَسَنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ بَزِيعٍ مُعَنْعَناً عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فِي قَوْلِهِ {{متن قرآن|وَتَعِيَهَا أُذُنٌ وَاعِيَةٌ}}<ref>تا آن را برایتان یادکردی کنیم و گوشهای نیوشنده آن را به گوش گیرند سوره حاقه، آیه ۱۲.</ref> قَالَ أُذُنُ عَلِيٍّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} مَا زِلْتُ أَسْأَلُ اللَّهَ مُنْذُ أُنْزِلَتْ عَلَيَّ أَنْ يَجْعَلَهَا أُذُنَكَ يَا عَلِيُّ}}<ref>تفسیر فرات الکوفی، ص۵۰۰، ح۶۵۶.</ref>.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۷ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۷، ص 398-403.</ref> | |||
==جایگاه [[حدیثی]] [[راوی]]== | |||
دیدگاه بزرگان | کتب [[تراجم]] و منابع وابسته به [[رجال]]، به شرح حال راوی یادشده نپرداختهاند، از این رو [[شناخت]] کاملی از وی در دست نیست.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۷ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۷، ص 403.</ref> | ||
==دیدگاه بزرگان== | |||
در [[کتب رجال]] قدمای [[شیعه]]، راوی شناسانده نشده و از جایگاه او گزارشی نرسیده، بنابراین [[رجالیان]]، او را مجهول دانستهاند. | در [[کتب رجال]] قدمای [[شیعه]]، راوی شناسانده نشده و از جایگاه او گزارشی نرسیده، بنابراین [[رجالیان]]، او را مجهول دانستهاند. | ||
جناب [[بحرانی]] با اشاره به طریق [[شیخ طوسی]] به کتاب [[احمد بن صبیح]] مینویسد: {{عربی|و فی الطریق الثانی محمد بن الحسین بن هارون الکندی، و محمد بن الحسین بن حفص الخثعمی، و الحسن بن علی بن بزیع، و هؤلاء الثلاثة غیر معلومی الحال لعدم الظفر بتزکیتهم و لا جرحهم فی کتب الرجال}}<ref>معراج أهل الکمال، ص۱۲۲، ش۵۶.</ref>. | جناب [[بحرانی]] با اشاره به طریق [[شیخ طوسی]] به کتاب [[احمد بن صبیح]] مینویسد: {{عربی|و فی الطریق الثانی محمد بن الحسین بن هارون الکندی، و محمد بن الحسین بن حفص الخثعمی، و الحسن بن علی بن بزیع، و هؤلاء الثلاثة غیر معلومی الحال لعدم الظفر بتزکیتهم و لا جرحهم فی کتب الرجال}}<ref>معراج أهل الکمال، ص۱۲۲، ش۵۶.</ref>. | ||
[[آیت الله خویی]]: {{عربی|فالحسن بن علی بن بزیع مجهول، فلا اعتماد بما یرویه}}<ref>معجم رجال الحدیث، ج۱۷، ص۲۵۸، ش۱۱۱۳۳.</ref>. | [[آیت الله خویی]]: {{عربی|فالحسن بن علی بن بزیع مجهول، فلا اعتماد بما یرویه}}<ref>معجم رجال الحدیث، ج۱۷، ص۲۵۸، ش۱۱۱۳۳.</ref>. | ||
[[محقق شوشتری]] در شرح حال أحمد بن صبیح: {{عربی|و روی الفهرست و النجاشی عن الحسن بن علی بن بزیع، عنه أیضاً و لم أقف علیه فی الرجال}}<ref>قاموس الرجال، ج۱، ص۴۸۰، ش۳۹۲. | [[محقق شوشتری]] در شرح حال أحمد بن صبیح: {{عربی|و روی الفهرست و النجاشی عن الحسن بن علی بن بزیع، عنه أیضاً و لم أقف علیه فی الرجال}}<ref>قاموس الرجال، ج۱، ص۴۸۰، ش۳۹۲. | ||
[[محدث نوری]] در مستدرک الوسائل (خاتمه، ج۶، ص۴۳) طریق شیخ در الفهرست را که نام [[راوی]] در آن قرار دارد، مجهول دانسته است. [[سید]] ابطحی در [[تهذیب المقال]] (ج ۳، ص۲۶۰) با اشاره به طریق سندی [[شیخ طوسی]] به کتاب نوادر [[احمد بن صبیح]] مینویسد: {{عربی|ضعیف بالخثعمی و ابن بزیع المجهول حالهما}}.</ref>. | [[محدث نوری]] در مستدرک الوسائل (خاتمه، ج۶، ص۴۳) طریق شیخ در الفهرست را که نام [[راوی]] در آن قرار دارد، مجهول دانسته است. [[سید]] ابطحی در [[تهذیب المقال]] (ج ۳، ص۲۶۰) با اشاره به طریق سندی [[شیخ طوسی]] به کتاب نوادر [[احمد بن صبیح]] مینویسد: {{عربی|ضعیف بالخثعمی و ابن بزیع المجهول حالهما}}.</ref>. | ||
شیخ [[موسی]] | |||
بررسی و تحقیق | شیخ [[موسی زنجانی]] یادکرد نام راوی در طریق شیخ طوسی به احمد بن صبیح را [[نشانه]] [[اعتماد]] شیخ به راوی دانسته است: {{عربی|و ظاهر الشیخ الإعتماد علیه... و الرجل من مشایخ فرات الکوفی أحادیثه فی تفسیره علی کثرتها جیدة یمکن استفادة حسنه منها}}<ref>الجامع فی الرجال، ج۳، ص۲۰۰، ش۳۴۴۰.</ref>.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۷ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۷، ص 403-404.</ref> | ||
کتب [[تراجم]] و [[رجال]] و [[منابع حدیثی]]، دو منبع اعتبارسنجی [[راویان]] به شمار | |||
==بررسی و تحقیق== | |||
کتب [[تراجم]] و [[رجال]] و [[منابع حدیثی]]، دو منبع اعتبارسنجی [[راویان]] به شمار میآیند؛ لیکن اینکه جایگاه [[حسن بن علی بن بزیع]] در [[کتب رجالی]] قدماء شناسانده نشده، پس میبایستی از راه بررسی [[روایات]] وی به برخی نشانههای اعتبار او دست یافت. چند نکته، دستاورد سنجش روایات راوی است: | |||
۱. از شاگردان [[حدیثی]] راوی، [[محدث]] معروف، حدیثشناس و [[آگاه]] به [[احوال راویان]] [[حدیث]]، جناب [[ابن عقده]]، شماری از روایات او را گزارش کرده<ref>فضائل أمیر المؤمنین{{ع}}، ص۲۸، (ح۲۲)، ۵۴، (ح۵۰)، ۱۹۲، (ح۱۹۲) و ۲۰۸، (ح۲۱۶)؛ الأمالی، طوسی، ص۲۵۹، ح۴۶۸.</ref> و این نشانه پذیرفتگی و [[برگزیدگی]] گزارشهای راوی در [[کتب حدیثی]] است. | ۱. از شاگردان [[حدیثی]] راوی، [[محدث]] معروف، حدیثشناس و [[آگاه]] به [[احوال راویان]] [[حدیث]]، جناب [[ابن عقده]]، شماری از روایات او را گزارش کرده<ref>فضائل أمیر المؤمنین{{ع}}، ص۲۸، (ح۲۲)، ۵۴، (ح۵۰)، ۱۹۲، (ح۱۹۲) و ۲۰۸، (ح۲۱۶)؛ الأمالی، طوسی، ص۲۵۹، ح۴۶۸.</ref> و این نشانه پذیرفتگی و [[برگزیدگی]] گزارشهای راوی در [[کتب حدیثی]] است. | ||
۲. [[فقیه]] و محدث صاحب اثر، [[علی بن محمد بن علی خزاز]] که [[نجاشی]] به [[وثاقت]] و [[فقاهت]] و وجاهتش تصریح کرده<ref>رجال النجاشی، ص۲۶۸، ش۷۰۰: {{عربی|علی بن محمد بن علی الخزاز، ثقة من أصحابنا، أبو القاسم، و کان فقیها وجها، له کتاب الإیضاح فی أصول الدین علی مذهب أهل البیت{{عم}}}}.</ref>، در کتاب معروفش به نام کفایة الأثر که از آثار مشهور و ماندگار [[امامیه]] به شمار میرود، هنگام یادکرد [[نصوص]] و [[ادله روایی]] اصل [[امامت]]، به گزارش چند راوی استناد کرده که [[حسن بن علی]] بن بزیع یکی از آنهاست: | |||
۲. [[فقیه]] و محدث صاحب اثر، [[علی بن محمد بن علی خزاز]] که [[نجاشی]] به [[وثاقت]] و [[فقاهت]] و وجاهتش تصریح کرده<ref>رجال النجاشی، ص۲۶۸، ش۷۰۰: {{عربی|علی بن محمد بن علی الخزاز، ثقة من أصحابنا، أبو القاسم، و کان فقیها وجها، له کتاب الإیضاح فی أصول الدین علی مذهب أهل البیت{{عم}}}}.</ref>، در کتاب معروفش به نام [[کفایة الأثر]] که از آثار مشهور و ماندگار [[امامیه]] به شمار میرود، هنگام یادکرد [[نصوص]] و [[ادله روایی]] اصل [[امامت]]، به گزارش چند راوی استناد کرده که [[حسن بن علی]] بن بزیع یکی از آنهاست: | |||
[[روایت]]: {{متن حدیث|حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ قَالَ حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ مُوسَى قَالَ حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مَخْلَدٍ قَالَ حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ بَزِيعٍ قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ الْحَسَنِ بْنِ فُرَاتٍ قَالَ حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ هَاشِمِ بْنِ الْبَرِيدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: كُنْتُ عِنْدَ أَبِي جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ الْبَاقِرِ{{ع}} إِذْ دَخَلَ جَعْفَرٌ ابْنُهُ وَ عَلَى رَأْسِهِ ذُؤَابَةٌ وَ فِي يَدِهِ عَصًا يَلْعَبُ بِهَا فَأَخَذَهُ الْبَاقِرُ{{ع}} وَ ضَمَّهُ إِلَيْهِ ضَمّاً ثُمَّ قَالَ بِأَبِي أَنْتَ وَ أُمِّي لَا تَلْهُو وَ لَا تَلْعَبُ ثُمَّ قَالَ لِي يَا مُحَمَّدُ هَذَا إِمَامُكَ بَعْدِي فَاقْتَدِ بِهِ وَ اقْتَبِسْ مِنْ عِلْمِهِ وَ اللَّهِ إِنَّهُ لَهُوَ الصَّادِقُ الَّذِي وَصَفَهُ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} وَ إِنَّ شِيعَتَهُ مَنْصُورُونَ فِي الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ وَ أَعْدَاءَهُ مَلْعُونُونَ فِي الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ عَلَى لِسَانِ كُلِّ نَبِيٍّ فَضَحِكَ جَعْفَرٌ{{ع}} وَ احْمَرَّ وَجْهُهُ فَالْتَفَتَ إِلَيَّ أَبُو جَعْفَرٍ وَ قَالَ لِي سَلْهُ قُلْتُ لَهُ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ مِنْ أَيْنَ الضَّحِكُ قَالَ يَا مُحَمَّدُ الْعَقْلُ مِنَ الْقَلْبِ وَ الْحُزْنُ مِنَ الْكَبِدِ وَ النَّفَسُ مِنَ الرِّيَةِ وَ الضَّحِكُ مِنَ الطِّحَالِ فَقُمْتُ وَ قَبَّلْتُ رَأْسَهُ}}<ref>کفایة الأثر، ص۲۵۳ - ۲۵۴.</ref>. | [[روایت]]: {{متن حدیث|حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ قَالَ حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ مُوسَى قَالَ حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مَخْلَدٍ قَالَ حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ بَزِيعٍ قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ الْحَسَنِ بْنِ فُرَاتٍ قَالَ حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ هَاشِمِ بْنِ الْبَرِيدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: كُنْتُ عِنْدَ أَبِي جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ الْبَاقِرِ{{ع}} إِذْ دَخَلَ جَعْفَرٌ ابْنُهُ وَ عَلَى رَأْسِهِ ذُؤَابَةٌ وَ فِي يَدِهِ عَصًا يَلْعَبُ بِهَا فَأَخَذَهُ الْبَاقِرُ{{ع}} وَ ضَمَّهُ إِلَيْهِ ضَمّاً ثُمَّ قَالَ بِأَبِي أَنْتَ وَ أُمِّي لَا تَلْهُو وَ لَا تَلْعَبُ ثُمَّ قَالَ لِي يَا مُحَمَّدُ هَذَا إِمَامُكَ بَعْدِي فَاقْتَدِ بِهِ وَ اقْتَبِسْ مِنْ عِلْمِهِ وَ اللَّهِ إِنَّهُ لَهُوَ الصَّادِقُ الَّذِي وَصَفَهُ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} وَ إِنَّ شِيعَتَهُ مَنْصُورُونَ فِي الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ وَ أَعْدَاءَهُ مَلْعُونُونَ فِي الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ عَلَى لِسَانِ كُلِّ نَبِيٍّ فَضَحِكَ جَعْفَرٌ{{ع}} وَ احْمَرَّ وَجْهُهُ فَالْتَفَتَ إِلَيَّ أَبُو جَعْفَرٍ وَ قَالَ لِي سَلْهُ قُلْتُ لَهُ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ مِنْ أَيْنَ الضَّحِكُ قَالَ يَا مُحَمَّدُ الْعَقْلُ مِنَ الْقَلْبِ وَ الْحُزْنُ مِنَ الْكَبِدِ وَ النَّفَسُ مِنَ الرِّيَةِ وَ الضَّحِكُ مِنَ الطِّحَالِ فَقُمْتُ وَ قَبَّلْتُ رَأْسَهُ}}<ref>کفایة الأثر، ص۲۵۳ - ۲۵۴.</ref>. | ||
گفتنی است که نام [[راوی]] در این سند به سبب خطای چاپی با عبارت [[علی بن الحسن بن علی]] بن بزیع ثبت شده و عبارت درست، [[الحسن بن علی]] بن بزیع است؛ زیرا این [[حدیث]] در چهار کتاب [[اثبات الهداة]]، بهجة النظر، [[بحار الأنوار]]، و [[عوالم العلوم]] نیز گزارش شده و نام راوی در همه آنها، الحسن بن علی بن بزیع است<ref>اثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، ج۴، ص۱۳۱، ح۱۵؛ بهجة النظر، ص۸۰، ح۱۲؛ بحار الأنوار، ج۴۷، ص۱۵، ح۱۲؛ عوالم العلوم، ج۲۰، ص۵۴، ح۱.</ref>. | گفتنی است که نام [[راوی]] در این سند به سبب خطای چاپی با عبارت [[علی بن الحسن بن علی]] بن بزیع ثبت شده و عبارت درست، [[الحسن بن علی]] بن بزیع است؛ زیرا این [[حدیث]] در چهار کتاب [[اثبات الهداة]]، بهجة النظر، [[بحار الأنوار]]، و [[عوالم العلوم]] نیز گزارش شده و نام راوی در همه آنها، الحسن بن علی بن بزیع است<ref>اثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، ج۴، ص۱۳۱، ح۱۵؛ بهجة النظر، ص۸۰، ح۱۲؛ بحار الأنوار، ج۴۷، ص۱۵، ح۱۲؛ عوالم العلوم، ج۲۰، ص۵۴، ح۱.</ref>. | ||
۳. [[روایتگر]] [[کثیر الروایه]] و معروف شبعی [[ابوالمفضل شیبانی]] در سنجش روایتی که هم از طریق حسن بن علی بن بزیع گزارش شده، هم راوی دیگر، طریق حسن بن علی بن بزیع را متقنتر، رساتر و کاملتر معرفی کرده است: | |||
{{متن حدیث|أَبُو الْمُفَضَّلِ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُطَّلِبِ الشَّيْبَانِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الْعَلَوِيُّ الْحَسَنِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى الْوَابِشِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي عَاصِمُ بْنُ حُمَيْدٍ الْخَيَّاطُ قَالَ أَبُو الْمُفَضَّلِ الشَّيْبَانِيُّ وَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ عَامِرٍ الْبُنْدَارُ بِالْكُوفَةِ مِنْ أَصْلِ كِتَابِهِ وَ هَذَا الْحَدِيثُ بِلَفْظِهِ وَ هُوَ أَتَمُّ سِيَاقَةً قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ بَزِيعٍ قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَاصِمِ بْنِ حُمَيْدٍ عَنْ أَبِي حَمْزَةَ الثُّمَالِيِّ عَنْ رَجُلٍ مِنْ قَوْمِهِ يَعْنِي يَحْيَى ابْنَ أُمِّ الطَّوِيلِ أَنَّهُ أَخْبَرَهُ عَنْ نَوْفٍ الْبِكَالِيِّ قَالَ: عَرَضَتْ لِي إِلَى أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ{{ع}} حَاجَةٌ...}}<ref>کنز الفوائد، ج۱، ص۸۸ – ۸۹.</ref>. | ۳. [[روایتگر]] [[کثیر الروایه]] و معروف شبعی [[ابوالمفضل شیبانی]] در سنجش روایتی که هم از طریق حسن بن علی بن بزیع گزارش شده، هم راوی دیگر، طریق حسن بن علی بن بزیع را متقنتر، رساتر و کاملتر معرفی کرده است: {{متن حدیث|أَبُو الْمُفَضَّلِ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُطَّلِبِ الشَّيْبَانِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الْعَلَوِيُّ الْحَسَنِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى الْوَابِشِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي عَاصِمُ بْنُ حُمَيْدٍ الْخَيَّاطُ قَالَ أَبُو الْمُفَضَّلِ الشَّيْبَانِيُّ وَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ عَامِرٍ الْبُنْدَارُ بِالْكُوفَةِ مِنْ أَصْلِ كِتَابِهِ وَ هَذَا الْحَدِيثُ بِلَفْظِهِ وَ هُوَ أَتَمُّ سِيَاقَةً قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ بَزِيعٍ قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَاصِمِ بْنِ حُمَيْدٍ عَنْ أَبِي حَمْزَةَ الثُّمَالِيِّ عَنْ رَجُلٍ مِنْ قَوْمِهِ يَعْنِي يَحْيَى ابْنَ أُمِّ الطَّوِيلِ أَنَّهُ أَخْبَرَهُ عَنْ نَوْفٍ الْبِكَالِيِّ قَالَ: عَرَضَتْ لِي إِلَى أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ{{ع}} حَاجَةٌ...}}<ref>کنز الفوائد، ج۱، ص۸۸ – ۸۹.</ref>. | ||
۴. یادکرد نام [[راوی]] در [[اسناد روایات]]، بیآنکه کتاب مستقلی برای او گزارش شده باشد، مینمایاند که راوی از [[مشایخ]] [[اجازه]] است. آقا بزرگ به این نکته اشاره کرده است: | |||
{{عربی| | ۴. یادکرد نام [[راوی]] در [[اسناد روایات]]، بیآنکه کتاب مستقلی برای او گزارش شده باشد، مینمایاند که راوی از [[مشایخ]] [[اجازه]] است. آقا بزرگ به این نکته اشاره کرده است: {{عربی|في الفهرست و النجاشي أنه يروي عن ابن بزيع المذكور أبو جعفر محمد بن الحسين بن الحفص الخثعمي الأشناني الكوفي (المتوفي ۳۱۷) كما أرخه الشيخ في رجاله في باب من لم يرو عنهم، قال: و قد سمع التلعكبري عن الخثعمي (في سنة ۳۱۵) و له منه إجازة، فظهر منه أن علي بن الحسن بن بزيع<ref>پیشتر گذشت که راوی کتاب تفسیر و نوادر احمد بن صبیح اسدی شخص حسن بن علی بن بزیع است.</ref> من مشايخ الرواية و الإجازة في أواخر القرن الثالث و يروي عنه الخثعمي و هو يروي عن ابن صبيح}}<ref>الذریعة إلی تصانیف الشیعه، ج۴، ص۳۴۶. روشن است که علی بن الحسن بن بزیع در عبارت نویسنده کتاب، اشتباه چاپی است و گفتار یادشده، با الحسن بن علی بن بزیع (راوی مورد گفتوگو) سازگار است.</ref>. | ||
آنچه یاد شد، حسن مطلق (غیر مصطلح) راوی و پذیرفتگی آن دسته از [[روایات]] او را میرساند که با دیگر آثار معتبر [[امامیه]]، هماهنگ و سازگار است | |||
.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۷ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۷، ص | آنچه یاد شد، حسن مطلق (غیر مصطلح) راوی و پذیرفتگی آن دسته از [[روایات]] او را میرساند که با دیگر آثار معتبر [[امامیه]]، هماهنگ و سازگار است.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۷ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۷، ص 404-407.</ref> | ||
== منابع == | == منابع == | ||