قرعه در فقه سیاسی: تفاوت میان نسخه‌ها

==مقدمه==

آیه {{متن قرآن|وَمَا كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يُلْقُونَ أَقْلَامَهُمْ أَيُّهُمْ يَكْفُلُ مَرْيَمَ}}<ref>«و تو هنگامی که آنان تیرچه‌های (قرعه) خود را (در آب) می‌افکندند تا (بدانند) کدام، مریم را سرپرستی کند و هنگامی که با هم (در این کار) ستیزه می‌ورزیدند نزد آنان نبودی» سوره آل عمران، آیه ۴۴.</ref> نیز به قرعه انداختن برای تکفل [[حضرت مریم]]{{ع}} اشاره می‌کند که [[حضرت زکریا]]{{ع}} با جمعی دیگر در کنار [[نهر اردن]] [[اقدام]] به انداختن [[اقلام]] کردند و چون قلم [[زکریا]]{{ع}} در سه مرتبه بر روی آب ماند، در قرعه‌کشی غالب و [[پیروز]] شد.

قرعه برای رفع [[تحیر]] در مسائلی به‌کار می‌رود که راه کشف واقع در آن مسدود باشد و از برخی [[روایات]] [[اماره]] بودن آن نیز استفاده می‌شود، مانند [[روایت]] {{متن حدیث|مُحَمَّدِ بْنِ حَكِيمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ{{ع}} عَنْ شَيْ‌ءٍ فَقَالَ لِي كُلُّ مَجْهُولٍ فَفِيهِ الْقُرْعَةُ قُلْتُ لَهُ إِنَّ الْقُرْعَةَ تُخْطِئُ وَ تُصِيبُ قَالَ كُلُّ مَا حَكَمَ اللَّهُ بِهِ فَلَيْسَ بِمُخْطِئٍ}}<ref>وسائل الشیعه، ج۱۸، باب ۱۳، حدیث ۱۱ و ۱۸.</ref> در روایتی دیگر برای واقع‌نما بودن قرعه به [[آیه]] نیز، استناد شده است: {{متن حدیث|قَالَ الصَّادِقُ{{ع}}: مَا تَنَازَعَ قَوْمٌ فَفَوَّضُوا أَمْرَهُمْ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَّا خَرَجَ سَهْمُ الْمُحِقِّ وَ قَالَ أَيُّ قَضِيَّةٍ أَعْدَلُ مِنَ الْقُرْعَةِ إِذَا فُوِّضَ الْأَمْرُ إِلَى اللَّهِ أَ لَيْسَ اللَّهُ يَقُولُ {{متن قرآن|فَسَاهَمَ فَكَانَ مِنَ الْمُدْحَضِينَ}}<ref>«آنگاه با آنان قرعه انداخت و از بیرون افتادگان بود» سوره صافات، آیه ۱۴۱.</ref>}}<ref>وسائل الشیعه، ج۱۸، باب ۱۳، حدیث ۱۳ و ۱۷.</ref>.

بر اساس مفاد این [[روایات]] می‌توان گفت: هرچند که قرعه مانند اصل، وسیله‌ای برای رفع [[حیرت]] در [[مقام عمل]] است و به قولی «قرعه [[حاکم]] [[کور]] است»<ref>وسائل الشیعه، ج۱۸، ص۷۸۲.</ref> اما مفاد روایات بر واقع‌نمایی آن دلالت دارد، پس با توجه به روایات می‌توانیم قرعه را کاشف از واقع و نوعی [[اماره]] بدانیم.

باید توجه داشت که قرعه در [[شبهات]] [[حکمیه]] جریان ندارد و مورد استفاده آن به‌طور کلی در شبهات موضوعیه است که مقرون به [[علم اجمالی]] خوهد بود، چنانچه امکان [[احتیاط]] وجود نداشته باشد (یا شرعاً احتیاط جایز نباشد) و اصل یا اماره‌ای نیز علم اجمالی را منحل نکند می‌توان قرعه را جاری دانست<ref>القواعد الفقهیه (بجنوردی)، ج۱، ص۵۳ – ۵۲. </ref>.

بسیاری از [[فقها]] قرعه را در موردی جاری دانسته‌اند که واقع معلوم و ظاهر مشتبه باشد، اما مرحوم [[میر]] [[فتاح]] می‌گوید به دلیل عموم و اطلاق [[ادله]]، [[قاعده قرعه]] تمامی [[مشکلات]] و مشتبهات اعم از [[واقعی]] و ظاهری را دربرمی‌گیرد<ref>العناوین (میرفتاح حسینی مراغی)، ج۱، ص۳۴۹.</ref>.

قرعه را به لحاظ آثار مترتب بر آن می‌توان به دو قسم تقسیم کرد<ref>ترمینولوژی حقوق، ص۵۴۱، ش۴۲۷۵.</ref>:

#قرعه اعلامی که برای تعیین چیزی است که در واقع معین است، ولی در ظاهر مجهول است (ماده ۱۵۷ [[قانون]] [[مدنی]]).

== منابع ==

{{پانویس}}