بهداشت در قرآن: تفاوت میان نسخهها
←بهداشت در قرآن کریم
| خط ۹: | خط ۹: | ||
به این اصطلاح در [[قرآن]] تصریح نشده است؛ اما از واژگانی چون «طیّب»، «طهور» و مشتقات آن دو و نیز «[[شفاء]]» و در نقطه مقابل، «[[رجس]]»، «[[نجس]]»، «[[خبیث]]» و دیگر کلید واژههای مقاله [[پلیدی]] در کنار کلید واژههای مربوط به [[مقالات]] «[[آرامش]]» و «[[اضطراب]]» که به مبحث [[بهداشت روانی]] مربوط میشوند و نیز عموم [[آیات]] [[طبیعت]] در ارتباط با بهداشت [[محیط زیست]]، میتوان دیدگاه قرآن را در این باره جست و جو کرد. [[طیب]] به معنای هر چیز خوشایند و [[پاک]] از [[آلودگی]]،<ref>مفردات، ص۵۲۷، «طیب».</ref> خبیث به معنای هر چیز مادی و غیر مادی که [[پست]] و [[ناپسند]] شمرده شود،<ref>مفردات، ص۲۷۲، «خبث».</ref> رجس و نجس به معنای هرچیز [[آلوده]] و کثیف به لحاظ طبیعی، [[عقلی]] یا [[دینی]]،<ref>مفردات، ص۳۴۲، ۷۹۱؛ لسان العرب، ج ۵، ص۱۴۷؛ ج ۱۴، ص۵۳ ـ ۵۴.</ref> طهور مصدر دیگر [[طهارت]] که گاه در نقش صفت مشبهه میآید، به معنای [[پاکیزگی]] جسمی و [[روحی]]<ref>مفردات، ص۵۲۶.</ref> و شفاء به معنای رفع [[بیماری]] و بازیافتن سلامت است. | به این اصطلاح در [[قرآن]] تصریح نشده است؛ اما از واژگانی چون «طیّب»، «طهور» و مشتقات آن دو و نیز «[[شفاء]]» و در نقطه مقابل، «[[رجس]]»، «[[نجس]]»، «[[خبیث]]» و دیگر کلید واژههای مقاله [[پلیدی]] در کنار کلید واژههای مربوط به [[مقالات]] «[[آرامش]]» و «[[اضطراب]]» که به مبحث [[بهداشت روانی]] مربوط میشوند و نیز عموم [[آیات]] [[طبیعت]] در ارتباط با بهداشت [[محیط زیست]]، میتوان دیدگاه قرآن را در این باره جست و جو کرد. [[طیب]] به معنای هر چیز خوشایند و [[پاک]] از [[آلودگی]]،<ref>مفردات، ص۵۲۷، «طیب».</ref> خبیث به معنای هر چیز مادی و غیر مادی که [[پست]] و [[ناپسند]] شمرده شود،<ref>مفردات، ص۲۷۲، «خبث».</ref> رجس و نجس به معنای هرچیز [[آلوده]] و کثیف به لحاظ طبیعی، [[عقلی]] یا [[دینی]]،<ref>مفردات، ص۳۴۲، ۷۹۱؛ لسان العرب، ج ۵، ص۱۴۷؛ ج ۱۴، ص۵۳ ـ ۵۴.</ref> طهور مصدر دیگر [[طهارت]] که گاه در نقش صفت مشبهه میآید، به معنای [[پاکیزگی]] جسمی و [[روحی]]<ref>مفردات، ص۵۲۶.</ref> و شفاء به معنای رفع [[بیماری]] و بازیافتن سلامت است. | ||
در نگاهی کلی به [[آیات قرآن]]،[[بهداشت]] و [[پاکیزگی]] ارزشی [[دینی]] شمرده شده و نقطه مقابل آن [[خبیث]] و [[ناپسند]] نامیده شده است: | در نگاهی کلی به [[آیات قرآن]]، [[بهداشت]] و [[پاکیزگی]] ارزشی [[دینی]] شمرده شده و نقطه مقابل آن [[خبیث]] و [[ناپسند]] نامیده شده است: {{متن قرآن|قُلْ لَا يَسْتَوِي الْخَبِيثُ وَالطَّيِّبُ}}<ref>«بگو ناپاک و پاک برابر نیستند » سوره مائده، آیه ۱۰۰.</ref> و نیز {{متن قرآن|الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِنْدَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالْأَغْلَالَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ فَالَّذِينَ آمَنُوا بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَاتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِي أُنْزِلَ مَعَهُ أُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ}}<ref>«همان کسان که از فرستاده پیامآور درس ناخوانده پیروی میکنند، همان که (نام) او را نزد خویش در تورات و انجیل نوشته مییابند؛ آنان را به نیکی فرمان میدهد و از بدی باز میدارد و چیزهای پاکیزه را بر آنان حلال و چیزهای ناپاک را بر آنان حرام میگرداند و بار (تکلیف) های گران و بندهایی را که بر آنها (بسته) بود از آنان برمیدارد، پس کسانی که به او ایمان آورده و او را بزرگ داشته و بدو یاری رساندهاند و از نوری که همراه وی فرو فرستاده شده است پیروی کردهاند رستگارند» سوره اعراف، آیه ۱۵۷.</ref>، از این رو [[خداوند]] پاکیزگان را [[دوست]] دارد: {{متن قرآن|وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُطَّهِّرِينَ}}<ref>«و خداوند پاکیزگان را دوست میدارد» سوره توبه، آیه ۱۰۸.</ref> و در مواردی به آن سفارش کرده است: {{متن قرآن|وَطَهِّرْ بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ}}<ref>«خانه مرا برای طوافکنندگان و قیامکنندگان و رکوعکنندگان سجدهگزار پاکیزه بدار!» سوره حج، آیه ۲۶.</ref> و در نقطه مقابل از انجام هر کار زیانباری [[نهی]] کرده است: {{متن قرآن|وَلَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ}}<ref>«و در راه خداوند هزینه کنید و با دست خویش خود را به نابودی نیفکنید و نیکوکار باشید که خداوند نیکوکاران را دوست میدارد» سوره بقره، آیه ۱۹۵.</ref>.<ref>المبسوط، ج ۶، ص۲۸۵؛ التبیان، ج ۲، ص۱۵۱.</ref> [[تکالیف الهی]] و مسئولیتهای افراد، مشروط به عدم [[زیان]] جسمی و [[روحی]] گشته: {{متن قرآن| لَا تُكَلَّفُ نَفْسٌ إِلَّا وُسْعَهَا لَا تُضَارَّ وَالِدَةٌ بِوَلَدِهَا وَلَا مَوْلُودٌ لَهُ بِوَلَدِهِ }}<ref>« بر هیچ کس جز به اندازه توانش تکلیف نیست، نه مادر باید به خاطر فرزندش زیان بیند و نه صاحب فرزند به خاطر فرزندش» سوره بقره، آیه ۲۳۳.</ref>.<ref>مجمعالبیان، ج ۲، ص۵۸۷؛ المیزان، ج ۲، ص۲۴۱.</ref> که با عنوان قاعده «لاضرر ولا ضرار» در [[فقه]] مورد بحث قرار میگیرد.<ref>القواعد الفقهیه، ج ۱، ص۲۱۱.</ref> مفهوم محسوس [[طهارت]]، در [[قرآن]] عمومیت یافته، شامل [[معنویات]] و معقولات شده و تعابیری چون [[قدس]] و سبحان به این بخش ارتباط دارند. | ||
[[شریعت اسلام]] هر دو بخش طهارت را مد نظر قرار داده و در [[شرع]] [[قانونمند]] ساخته و به احکامی در ارتباط با اجتناب از نجاسات و | [[شریعت اسلام]] هر دو بخش طهارت را مد نظر قرار داده و در [[شرع]] [[قانونمند]] ساخته و به احکامی در ارتباط با اجتناب از نجاسات و ناپاکیها و بیان راههای [[پاکی]] مانند [[غسل]] و [[وضو]] اشاره کرده و در رأس همه طهارتها مفهوم [[توحید]] و طهارتهای [[اخلاقی]] قرار دارد.<ref>المیزان، ج ۲، ص۲۰۹ ـ ۲۱۰.</ref> قرار گرفتن طهارت در کنار توبه: {{متن قرآن|ُ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَيُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ}}<ref>«بیگمان خداوند توبه کاران و شستوشوکنندگان را دوست میدارد» سوره بقره، آیه ۲۲۲.</ref> [[وحدت]] سیاقی ایجاد کرده است؛ زیرا توبه به معنای [[رجوع]] به سوی خداوند و طهارت به معنای جدا شدن از [[ناپاکی]] و بازیابی پاکی است و روشن است که این دو معنا در خصوص [[اوامر و نواهی الهی]] کاملاً مطابق است، بنابراین تعبیر مطلق [[آیه]] نشان میدهد که خداوند تمام انواع پاکیزگی رادوستدارد، پس [[استغفار]] و پاکی [[اعتقادات]] و شست و شوی جسمی و بدنی و [[اعمال صالح]] و [[علوم]][[حق]] همگی در [[بهداشت]] [[زندگی]] [[انسان]] نقش ایفا میکنند.<ref>المیزان، ج ۲، ص۲۱۱ ـ ۲۱۲.</ref> نکته قابل توجه آنکه تفکیک کامل بهداشت جسمی و [[روحی]] از یکدیگر بر اثر نگاه یکپارچه [[قرآن]] به [[انسان]] و [[غلبه]] رویکرد [[هدایتی]] بر آن چندان آسان نیست، با این [[حال]] امکانبازشناسی دو جنبه مذکور در [[آیات]] مربوط منتفی نیست.<ref>بخش معارف و مفاهیم، [[بهداشت (مقاله)|مقاله «بهداشت»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۶ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۶، ص 351.</ref> | ||
==[[بهداشت]] [[جسمانی]]== | ==[[بهداشت]] [[جسمانی]]== | ||