پرش به محتوا

غلو در کلام اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

۷٬۶۳۲ بایت اضافه‌شده ،  پنج‌شنبهٔ ‏۱۱:۱۶
برچسب: پیوندهای ابهام‌زدایی
خط ۹: خط ۹:


== معناشناسی ==
== معناشناسی ==
غلات جمع «غالی» و در فارسی، معادل «گزافه‌گو» است  غلوّ به معنای [[تجاوز]] از حدّ و [[افراط]] به کار برده می‌شود و تقصیر به معنای کوتاهی و تفریط است. [[مسعودی]] می‌نویسد: «غلات یا غالیه، اسمی است عام برای فرقه‌هایی که درباره [[حضرت رسول]] یا [[ائمه]] {{عم}} به خصوص [[حضرت علی بن ابی طالب]] {{ع}} [[غلو]] کرده و به ایشان مقام الوهیت داده‌اند<ref>مروج الذهب، ج۲، ص۱۴۴.</ref>.<ref>[[سید اصغر ناظم‌زاده|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[تجلی امامت (کتاب)|تجلی امامت]] ص ۳۱۶.</ref>
=== معنای لغوی ===
در برخی از کتب لغت، غلو بر وزن فعول مصدر فعل (غلی یغلو) به معنای [[افراط]]، ارتفاع، بالا رفتن و [[تجاوز از حد]] معرفی شده است<ref>حسین راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، ص٣۶۵.</ref>. این در حالی است که برخی دیگر از کتب لغت معتقدند که این کلمه مخصوص [[تجاوز]] از حدی است که همراه با افراط باشد<ref>محمد بن مکرم ابن منظور، لسان العرب، ج۹، ص۱۱۳؛ مرتضی زبیدی، تاج العروس، ج۱۰، ص٢۶٩.</ref>. اگر بخواهیم با لحاظ استعمالات [[قرآنی]] و [[روایی]] این کلمه سخن گوییم، معنای دوم کاربرد بیشتری دارد؛ چه اینکه این کلمه در مواردی استفاده شده است که تجاوز از حد در مقیاس بالایی بوده است. به عنوان مثال می‌توان [[آیه]] {{متن قرآن|يَا أَهْلَ الْكِتَابِ لَا تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ}}<ref>«ای اهل کتاب! در دینتان غلوّ نورزید» سوره نساء، آیه ۱۷۱؛ سوره مائده، آیه ۷۷.</ref> و روایت نبوی {{متن حدیث|إِيَّاكُمْ وَ الْغُلُوَّ فِي الدِّينِ فَإِنَّمَا هَلَكَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ بِالْغُلُوِّ فِي الدِّينِ}}<ref>احمد بن حنبل، مسند احمد بن حنبل، ج۱، ص٢١۵ و ٣۴٧.</ref> را [[شاهد]] آورد که در آن جنبه الوهی دادن به افراد بشری همچون [[حضرت عیسی]] و [[عزیر]]{{عم}} به عنوان غلو مطرح شده است<ref>[[سید محمد حسن صالح|صالح، سید محمد حسن]]، [[ولایت تکوینی اهل بیت از دیدگاه قرآن و روایات (کتاب)|ولایت تکوینی اهل بیت از دیدگاه قرآن و روایات]]، ص ۸۶.</ref>.


[[مسعودی]] می‌نویسد: «غلات یا غالیه، اسمی است عام برای فرقه‌هایی که درباره [[حضرت رسول]] یا [[ائمه]] {{عم}} به خصوص [[حضرت علی بن ابی طالب]] {{ع}} [[غلو]] کرده و به ایشان مقام الوهیت داده‌اند<ref>مروج الذهب، ج۲، ص۱۴۴.</ref>.<ref>[[سید اصغر ناظم‌زاده|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[تجلی امامت (کتاب)|تجلی امامت]] ص ۳۱۶.</ref>
=== معنای اصطلاحی ===
غلو در اصطلاح یعنی [[انسان]] چیزی را که به آن [[اعتقاد]] دارد، از حد خود بالاتر ببرد. غالی در اصطلاح [[شیعه]] شخصی است که [[مقامات]] و فضائلی را درباره [[اهل بیت]] {{عم}} ادعا می‌کند که واقعیت ندارند و خود اهل بیت {{عم}} هم آنها را مطرح نکرده‌اند، مانند [[ادعای نبوت]] و الوهیت و [[تفویض]] برای [[امامان]]. برای نمونه شخصی از [[امام باقر]] {{ع}} پرسید: غالی کیست؟ امام باقر {{ع}} فرمود: «قومی هستند که درباره ما مطالبی می‌گویند که ما درباره خود نگفته‌ایم»<ref>اصول کافی، ج۲، ص۷۵.</ref>.<ref>[[سید اصغر ناظم‌زاده|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[تجلی امامت (کتاب)|تجلی امامت]]، ص ۳۱۶.</ref>
غلو در اصطلاح یعنی [[انسان]] چیزی را که به آن [[اعتقاد]] دارد، از حد خود بالاتر ببرد. غالی در اصطلاح [[شیعه]] شخصی است که [[مقامات]] و فضائلی را درباره [[اهل بیت]] {{عم}} ادعا می‌کند که واقعیت ندارند و خود اهل بیت {{عم}} هم آنها را مطرح نکرده‌اند، مانند [[ادعای نبوت]] و الوهیت و [[تفویض]] برای [[امامان]]. برای نمونه شخصی از [[امام باقر]] {{ع}} پرسید: غالی کیست؟ امام باقر {{ع}} فرمود: «قومی هستند که درباره ما مطالبی می‌گویند که ما درباره خود نگفته‌ایم»<ref>اصول کافی، ج۲، ص۷۵.</ref>.<ref>[[سید اصغر ناظم‌زاده|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[تجلی امامت (کتاب)|تجلی امامت]]، ص ۳۱۶.</ref>
برای یافتن معنای اصطلاحی این واژه نمی‌توان به تعریف مشخصی رسید؛ چراکه از این واژه با توجه به کاربردهای آن در [[علوم]] مختلف [[اسلامی]] همچون [[کلام]]، ملل و نحل و رجال تعریف‌های متفاوتی شده است. به عنوان مثال در حالی که مسئله [[سهوالنبی]] و [[نفی]] آن به مثابه حدومرز غلو در مباحثات [[کلامی]] دانشمندان [[شیعی]] در قرن چهارم مطرح است<ref>محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۱۷، ص۱۲۰-۱۲۹؛ شیخ مفید، مصنفات شیخ المفید، ج۱۰، رساله فی عدم سهو النبی؛ شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج۱، ص٣۵٩.</ref> در کتب ملل و نحل، رسانیدن [[پیشوایان]] به حد الوهیت و جاری کردن [[احکام]] خداوندی بر ایشان، مشخصه گروه‌های غالی شده است<ref>محمد بن عبدالکریم شهرستانی، الملل و النحل، ج۱، ص۲۸۸.</ref>. این‌همه در حالی است که در [[علم]] رجال شیعه و [[اهل سنت]] این واژه تحت تأثیر گرایش‌های [[کلامی]] رجال‌نویسان مختلف قرار گرفته و هریک با توجه به [[عقاید]] کلامی خود، [[معتقد]] به بالاتر از آن را غالی دانسته‌اند<ref>مهدی فرمانیان، آشنایی با فرق تشیع (مقاله غالیان)، ص١۴١. به عنوان نمونه می‌توان سخن ذهبی دانشمند رجالی اهل سنت را مثال آورد که درباره غالی چنین می‌نگارد: «شیعی غالی در زمان گذشته و در عرف شیعیان کسی بود که با شخصیت‌هایی همچون عثمان، زبیر، طلحه و معاویه و گروهی از محاربان با علی (رضی الله عنه) دشنام می‌داد؛ اما غالی در زمان ما کسی است که این بزرگان را تکفیر نموده از شیخین (ابوبکر و عمر) نیز بیزاری جوید» (محمد بن احمد ذهبی، میزان الاعتدال فی نقد الرجال، ج۱، ص۱۱۸ و ۱۱۹؛ همچنین رجوع شود به: نعمت‌الله صفری فروشانی، مقاله «ابن غضائری و متهمان به غلو در کتاب الضعفاء»، علوم حدیث، ش ۲، ص۱۲۱-۱۷۵).</ref>.
اما نکته‌ای که آن را می‌توان به طور تقریبی مورد اتفاق تمامی متون [[اسلامی]] دانست، آن است که علی‌رغم وجود غلو در دیگر گروه‌های اسلامی، این واژه همواره همراه [[شیعه]] به کار رفته است؛ گو اینکه در دیگر گروه‌های [[مسلمان]] مانند [[خوارج]]، [[معتزله]]، [[اشاعره]] و... متناسب با [[عقاید]] خودشان غلو وجود نداشته است. این در حالی است که در تاریخ اسلام بروز اولین [[اعتقاد]] [[غالیانه]] مربوط به [[انکار]] [[رحلت پیامبر]] و ادعای [[غیبت]] ایشان می‌باشد که از سوی [[خلیفه دوم]] مطرح شده و برخی آن را [[مذهب]] [[محمدیه]] [[غلات]] نامیده‌اند<ref>شیخ مفید، الفصول المختاره، ص٢۴١.</ref>. به علاوه شیعه اصیل و در رأس آنان [[ائمه اطهار]]{{عم}} همواره انتساب گروه‌های غالی به خود را رد و آنان را از دایره شیعه خارج می‌کردند<ref>ر.ک: خلیل الکمره‌ای، آراء الائمة الشیعة الامامیة فی الغلات.</ref>. اما یک [[واقعیت]] [[تاریخی]] یعنی [[رشد]] بیشتر گروه‌های غالی در بستر محافل شیعی و نیز منتسب ساختن خود به شیعه موجب شده است که دانشمندان [[سنی]] و شیعه هنگام تعریف غلو به آن توجه داشته باشند. به عنوان مثال [[شهرستانی]] غالیان را کسانی معرفی می‌کند که درباره [[امامان]] خود از اندازه فراتر رفته و [[معتقد]] به الوهیت آنان شده‌اند<ref>{{عربی|الغَالِيَةُ هُمُ الَّذِينَ غَلَوْا فِي حَقِّ أَئِمَّتِهِمْ حَتَّى أَخْرَجُوهُمْ مِنْ حُدُودِ الْخَلْقِيَّةِ وَ حَكَمُوا فِيهِمْ بِأَحْكَامِ الْإِلَهِيَّةِ}} (عبدالکریم شهرستانی، الملل و النحل، ج۱، ص۲۸۸ و ۲۸۹).</ref>. [[شیخ مفید]] از دانشمندان شیعه نیز در تعریف [[غالیان]] آنان را متظاهرین به [[اسلام]] می‌داند که به [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} و [[امامان]] از نسل او نسبت خدایی دادند و آنان را چنان فضیلتی در [[دین]] و [[دنیا]] ستودند که در آن از حد و اندازه بیرون رفتند<ref>شیخ مفید، تصحیح الاعتقادات الامامیه، ص۱۳۱.</ref>.<ref>[[سید محمد حسن صالح|صالح، سید محمد حسن]]، [[ولایت تکوینی اهل بیت از دیدگاه قرآن و روایات (کتاب)|ولایت تکوینی اهل بیت از دیدگاه قرآن و روایات]]، ص ۸۶.</ref>


== سبب پیدایش غلات ==
== سبب پیدایش غلات ==
۱۲۹٬۶۸۱

ویرایش