پرش به محتوا

ادب در عرفان اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

(صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = ادب | عنوان مدخل = ادب | مداخل مرتبط = ادب در لغت - ادب در قرآن - ادب در حدیث - ادب در نهج البلاغه - ادب در فقه اسلامی - ادب در عرفان اسلامی - ادب در معارف و سیره پیامبران - ادب در معارف و سیره نبوی - ادب در مع...» ایجاد کرد)
برچسب: پیوندهای ابهام‌زدایی
 
 
خط ۷: خط ۷:


==رواداری ادب با خلق و خالق==
==رواداری ادب با خلق و خالق==
[[سالک]] [[طریقت]] [[شریعت]] به [[حقیقت]]، در [[منزل]] ادب می‌‌کوشد تا [[حافظ]] [[حدود الهی]] و [[احکام شریعت]] باشد و لطایف و ظرایف [[معاشرت]] با خالق و خلق را به کار گیرد. پس هر سخن به جا گوید و هر نکته به [[مقام]] بر زبان راند و مقام منادات و [[مناجات]] بشناسد و به [[درستی]] و [[راستی]] به کار گیرد؛ و هماره چون خدای [[حمید]] و [[ستوده]] به [[طیب]] و [[پاکی]] در منزل ارادت نشیند و به انبساط خاطر از خطر برخیزد و [[افراط]] و [[تفریط]] نورزد و در منزل قوام به [[اعتدال]] [[قیام]] کند و از [[غلو]] و [[جفا]] و شیوه [[ادبیان]] بگریزد. پس هماره و در همه حال، حضور محضر [[حق]] نگاه دارد و به تسویل نفس و [[تدلیس]] [[ابلیس]] و دام حضور در حضرات دیگر، از محضر حق [[غافل]] نشود و هماره خدای را به [[ابصار]] دیدگان [[قلوب]] در نظر آرد و لطایف [[تنزیل]] و ظرایف تبدیر بداند و به درستی به کار گیرد؛ چنان‌که [[ابوسعید ابوالخیر]] درباره [[عرفان]] [[اجتماعی]] با [[حفظ]] حضور و ادب در پیشگاه خالق در هنگامه معاملت با خلق بر پایه [[آموزه‌های وحیانی قرآن]] گوید: مرد آن بود که در میان خلق بنشیند و برخیزد و بخسپد و بخرد و بفروشد و در [[بازار]] در میان خلق ستد و داد کند و [[زن]] خواهد و با خلق در آمیزد و یک لحظه از خدای غافل نباشد.
[[سالک]] [[طریقت]] [[شریعت]] به [[حقیقت]]، در [[منزل]] «ادب» می‌‌کوشد تا [[حافظ]] [[حدود الهی]] و [[احکام شریعت]] باشد و لطایف و ظرایف [[معاشرت]] با خالق و خلق را به کار گیرد. پس هر سخن به جا گوید و هر نکته به [[مقام]] بر زبان راند و مقام منادات و [[مناجات]] بشناسد و به [[درستی]] و [[راستی]] به کار گیرد؛ و هماره چون خدای [[حمید]] و [[ستوده]] به [[طیب]] و [[پاکی]] در منزل ارادت نشیند و به انبساط خاطر از خطر برخیزد و [[افراط]] و [[تفریط]] نورزد و در منزل قوام به [[اعتدال]] [[قیام]] کند و از [[غلو]] و [[جفا]] و شیوه [[ادبیان]] بگریزد. پس هماره و در همه حال، حضور محضر [[حق]] نگاه دارد و به تسویل نفس و [[تدلیس]] [[ابلیس]] و دام حضور در حضرات دیگر، از محضر حق [[غافل]] نشود و هماره خدای را به [[ابصار]] دیدگان [[قلوب]] در نظر آرد و لطایف [[تنزیل]] و ظرایف تبدیر بداند و به درستی به کار گیرد؛ چنان‌که [[ابوسعید ابوالخیر]] درباره [[عرفان]] [[اجتماعی]] با [[حفظ]] حضور و ادب در پیشگاه خالق در هنگامه معاملت با خلق بر پایه [[آموزه‌های وحیانی قرآن]] گوید: مرد آن بود که در میان خلق بنشیند و برخیزد و بخسپد و بخرد و بفروشد و در [[بازار]] در میان خلق ستد و داد کند و [[زن]] خواهد و با خلق در آمیزد و یک لحظه از خدای غافل نباشد.
از آنچه گفته شد معلوم می‌شود که ادب در [[منازل سیر و سلوک]] و [[عرفان قرآنی]] همان حقیقت حضور در محضر خدای تبارک و [[سلوک]] بر مدار و محور این حضور است. سالک چون خود را [[در محضر خدا]] می‌‌یابد، و چون با خلق معاشرت و معاملت دارد، و این معاشرت و معاملت‌گریزی به حسب حضور در [[عالم دنیا]] و [[تعاملات اجتماعی]] آن نیست، بر خود لازم می‌‌بیند تا ضمن مراعات حضور محضر [[خدا]]، با [[خلق]] چنان به لطایف و ظرایف [[اخلاقی]] عمل کند که جز از حاضر [[در محضر خدا]] بر نیاید. این‌گونه است که نه تنها [[حافظ]] همه [[حدود الهی]] است و به مراعات آن اهتمام جدی و [[بلیغ]] می‌‌ورزد، بلکه در تعامل با خلق نه تنها بر اصول [[عدالت]] [[عقلی]] و [[فطری]]، بلکه به [[احسان]] و فراتر از آن به [[اکرام]] [[رفتار]] کند و [[محاسن]] و [[مکارم اخلاقی]] از وی به منصه ظهور و بروز می‌‌رسد. از نظر [[آموزه‌های وحیانی قرآن]]، حضور در محضر خدا به حضور در همه [[عوالم]] از [[شهادت]] و [[غیب]] بستگی دارد، به طوری که حضور در عالمی او را از حضور از عالم دیگر [[غافل]] نسازد؛ چنان‌که [[امیرمؤمنان امام علی]]{{ع}} با آن‌که در [[نماز]] در محضری از حضرات بود، او را از محضری دیگر یعنی حضور در [[عالم شهادت]] غافل نساخت و در همان حال نماز متوجه درخواست [[سائل]] ب [[ود]] و به سائل [[انگشتری]] خویش را می‌‌بخشد. [[خدا]] می‌‌فرماید: {{متن قرآن|إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ}}<ref>«سرور شما تنها خداوند است و پیامبر او و (نیز) آنانند که ایمان آورده‌اند، همان کسان که نماز برپا می‌دارند و در حال رکوع زکات می‌دهند» سوره مائده، آیه ۵۵.</ref>.
از آنچه گفته شد معلوم می‌شود که ادب در [[منازل سیر و سلوک]] و [[عرفان قرآنی]] همان حقیقت حضور در محضر خدای تبارک و [[سلوک]] بر مدار و محور این حضور است. سالک چون خود را [[در محضر خدا]] می‌‌یابد، و چون با خلق معاشرت و معاملت دارد، و این معاشرت و معاملت‌گریزی به حسب حضور در [[عالم دنیا]] و [[تعاملات اجتماعی]] آن نیست، بر خود لازم می‌‌بیند تا ضمن مراعات حضور محضر [[خدا]]، با [[خلق]] چنان به لطایف و ظرایف [[اخلاقی]] عمل کند که جز از حاضر [[در محضر خدا]] بر نیاید. این‌گونه است که نه تنها [[حافظ]] همه [[حدود الهی]] است و به مراعات آن اهتمام جدی و [[بلیغ]] می‌‌ورزد، بلکه در تعامل با خلق نه تنها بر اصول [[عدالت]] [[عقلی]] و [[فطری]]، بلکه به [[احسان]] و فراتر از آن به [[اکرام]] [[رفتار]] کند و [[محاسن]] و [[مکارم اخلاقی]] از وی به منصه ظهور و بروز می‌‌رسد. از نظر [[آموزه‌های وحیانی قرآن]]، حضور در محضر خدا به حضور در همه [[عوالم]] از [[شهادت]] و [[غیب]] بستگی دارد، به طوری که حضور در عالمی او را از حضور از عالم دیگر [[غافل]] نسازد؛ چنان‌که [[امیرمؤمنان امام علی]]{{ع}} با آن‌که در [[نماز]] در محضری از حضرات بود، او را از محضری دیگر یعنی حضور در [[عالم شهادت]] غافل نساخت و در همان حال نماز متوجه درخواست [[سائل]] ب [[ود]] و به سائل [[انگشتری]] خویش را می‌‌بخشد. [[خدا]] می‌‌فرماید: {{متن قرآن|إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ}}<ref>«سرور شما تنها خداوند است و پیامبر او و (نیز) آنانند که ایمان آورده‌اند، همان کسان که نماز برپا می‌دارند و در حال رکوع زکات می‌دهند» سوره مائده، آیه ۵۵.</ref>.


۲۲۷٬۳۷۱

ویرایش