بحث:پلورالیسم دینی: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
==نویسنده: آقای قاضی زاده== | ==نویسنده: آقای قاضی زاده== | ||
==پاسخ تفصیلی== | ==پاسخ تفصیلی== | ||
==چیستی پلورالیسم دینی== | ==چیستی [[پلورالیسم]]== | ||
* | *واژۀ "پلورال" به معنای جمع و کثیر و "[[پلورالیسم]]" یعنی پذیرفتن کثرت یا [[گرایش]] به تعدد و کثرت است. این اصطلاح از [[فرهنگ]] غربی وارد شده است و ابتدا در مناصب کلیسایی مطرح بوده، یعنی کسانی که قائل بودند در [[کلیسا]] میشود چند [[منصب]] داشت را پلورالیست میگفتند. امروزه در عرصۀ [[فرهنگی]] کلمۀ [[پلورالیسم]] یعنی کسانی که در عرصۀ [[فکری]] اعم از مذهبی و [[دینی]]، [[سیاسی]]، هنری و به طور کلّی عرصههای مختلف [[فرهنگی]]، [[معتقد]] باشند نه تنها یک نظر، یک [[تئوری]] و یک [[مذهب]] میتواند صحیح باشد، بلکه روشها و [[مذاهب]] گوناگونی میتواند بدون درگیری مورد قبول باشد؛ بنابراین این نوع نگاه به امور [[فرهنگی]] را [[پلورالیسم]] میگویند<ref>مصاحبه کیهان هوایی با آیت الله مصباح یزدی، ۱۲/۰۴/۱۳۷۶.</ref>. | ||
* | *نظریۀ [[پلورالیسم]]، در مقابلِ کسانی است که میگویند: فقط روش، [[مکتب]] و [[دین]] ما صحیح است و سایر [[ادیان]]، [[مذاهب]] و [[گرایشها]] [[نادرست]] است. در سابق که [[جوامع]] از هم جدا بودند و ارتباط بین آنها کم بود، نیازی به این نبود که [[پلورالیسم]] مطرح بشود و معمولاً در هر [[جامعه]] ای یک [[مذهب]]، یک نوع [[فلسفه]] و یک نوع [[تفکر]] [[حاکم]] بود و [[اکثریت]] قریب به اتفاق آن [[جامعه]] هم آن را میپذیرفتند و به آن عمل میکردند. ولی هر [[قدر]] ارتباط بین [[جوامع]] بیشتر شد، [[نیاز]] به اینکه از فرهنگهای دیگر هم اطلاع پیدا کنند و فرهنگهای دیگر را هم بپذیرند بیشتر شد؛ مخصوصاً بعد از جنگهای جدیدِ [[فرقه]] ای و مذهبی در عالم، نظیر [[جنگهای صلیبی]] بین [[مسلمانان]] و [[مسیحیان]] و جنگهای مذهبی دیگری مثل [[جنگ]] کاتولیکها و پروتستانها که در خیلی جاها از جمله ایرلند آثار شومی در [[جامعه]] گذاشت و موجب این شد که این [[تفکر]] تقویت شود که باید [[مذاهب]] دیگر را به حساب آورده شوند و با آنها از درِ [[آشتی]] [[گفتگو]] کرد. بنابراین آثار شومی که جنگهای قومی و مذهبی به بار آورد، موجب شد [[اندیشمندان]] به این [[فکر]] بیفتند که نوعی [[سازش]] بین [[ادیان]] یعنی [[پلورالیسم]] در بین [[جوامع]] نهادینه شود تا زمینه [[جنگها]] مقداری کمتر شود<ref>مصاحبه کیهان هوایی با آیت الله مصباح یزدی، ۱۲/۰۴/۱۳۷۶.</ref>. | ||
* | ==چیستی [[پلورالیسم دینی]]== | ||
*از مسائل مهمی که [[علم کلام]] به آن پرداخته است، نگاه به [[دین]] از منظر [[حق]] یا [[باطل]] بودن آن است که به اصطلاح [[علمی]] به آن [[پلورالیسم دینی]] میگویند. [[مکتب]] [[پلورالیسم]] اولین بار، از سوی [[جان]] هیک [[انگلیسی]] پایهگذاری شد. وی با [[نوشتن]] کتابی به نام اسطورۀ [[حلول]] [[خداوند]]، در سال ۱۹۹۷ دیدگاه رایج [[مسیحیت]] را درباره [[حلول]] و تجسد [[خداوند]] به چالش کشید<ref>ر.ک: محمدی، مسلم، فرهنگ اصطلاحات علم کلام.</ref>. | |||
*سه معنا برای [[پلورالیسم دینی]] تعریف شده است: | |||
#[[فهم]] [[دینی]] متفاوت [[انسانها]] و به عبارت دیگر قرائتهای مختلف از [[دین]]؛ | |||
#همسنگ دانستن همۀ [[ادیان]] برای رسیدن به [[حقیقت]]؛ | |||
#هم زیستی مسالمت آمیز، به این صورت که [[پیروان ادیان]] مختلف در [[مقام]] نظر و [[دینداری]] با هم [[اختلاف]] دارند ولی در [[زندگی]] عملی با هم تخاصمی ندارند و دوستانه با هم [[زندگی]] میکنند<ref>مصاحبه کیهان هوایی با آیت الله مصباح یزدی، ۱۲/۰۴/۱۳۷۶.</ref>. | |||
*در میان این سه معنا، پلورالیسمی که مورد [[تأیید]] [[اسلام]] است نوع سوم یعنی هم زیستی مسالمت آمیز بین [[مذاهب]] گوناگون است، چنانکه [[آیات]] قرانی مانند: {{متن قرآن|لَا يَنْهَاكُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِينَ لَمْ يُقَاتِلُوكُمْ فِي الدِّينِ وَلَمْ يُخْرِجُوكُمْ مِنْ دِيَارِكُمْ أَنْ تَبَرُّوهُمْ وَتُقْسِطُوا إِلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ}}<ref>«خداوند شما را از نیکی ورزیدن و دادگری با آنان که با شما در کار دین جنگ نکردهاند و شما را از خانههایتان بیرون نراندهاند باز نمیدارد؛ بیگمان خداوند دادگران را دوست میدارد» سوره ممتحنه، آیه ۸.</ref> دلالت بر آن دارد<ref>مصاحبه کیهان هوایی با آیت الله مصباح یزدی، ۱۲/۰۴/۱۳۷۶. </ref>. | |||
==نقد [[پلورالیسم]]== | |||
*[[دانشمندان]] [[علم کلام]] دو معنای اول [[پلورالیسم]] را مورد نقد قرا دادهاند، منتها قبل از نقد [[پلورالیسم]] در [[فهم]] [[ادیان]] باید توجه داشت [[تولد]] این نوع از [[پلورالیسم]] از جایی شروع شد که قائلین آن معتقدند [[نزول وحی]] به معنای ثبوت یک [[دین الهی]] است. اما اختلافاتی که از این [[وحی]] به وجود میآید به خاطر [[فهم]] از [[دین]] است که عده ای از این [[وحی]]، [[مذهب]] [[مسیح]] را میفهمند و عده ای دیگر [[مذهب]] [[یهود]] را<ref>مصاحبه کیهان هوایی با آیت الله مصباح یزدی، ۱۲/۰۴/۱۳۷۶.</ref>. | |||
*حال این سوال پیش میآید، چرا خود پیغمبرانی که این [[ادیان]] را آوردند، نسبت به [[پیروان]] [[دین]] دیگر تعرّض کردند؟ مدعیان [[پلورالیسم]] به این سوال اینگونه جواب دادند: [[وحی]] یک حقیت زنده و واقعی است که اصل و ریشۀ آن فقط و فقط در انحصار [[خداوند]] است و اگر [[پیامبران]] سخنی از جانب [[وحی]] میگویند فقط صرف [[تفسیر]] و برداشت خودشان از [[وحی]] است، تمام قرانی که به واسطۀ [[وحی]] بر [[پیامبر]] نازل شده است برداشت ایشان از [[وحی الهی]] است و اگر این [[کلام]] ثابت شود نتیجه این میشود که دیگران هم میتوانند به واسطۀ این [[وحی]] برداشتهای متفاوت و حتی بهتر از برداشت [[پیامبر]] نسبت به [[وحی الهی]] داشته باشند، اما [[دلیل]] این ادعا نزد این عده اینگونه [[بیان]] شده است: [[پیامبران الهی]] مانند [[مردم]] ذاتی بشری دارند لذا فهمشان هم [[فهم]] بشری و تابع شرایط ذهنی خاص خودشان است که آن شرایط هم برخاسته از معلوماتی است که از [[علوم]] دیگر گرفته شده است و مجموع اینها تشکیل دهندۀ [[فهم]] انسانی است. بنابراین، این نوع [[پلورالیسم]] [[معتقد]] است یک [[حقیقت]] واحدِ و ثابت وجود دارد؛ امّا حقیقتی که در دسترس هیچ انسانی قرار نگرفته؛ حتّی [[پیغمبران]] هم به آن [[حقیقت]] دسترسی ندارند و تنها خداست که از آن [[حقیقت]] اطلاع دارد. برخلاف این نظریه یعنی وجود یک [[حقیقت]] [[دینی]]، برخی معتقدند اصلا [[حقیقت]] [[دینی]] ثابت وجود ندارد، بلکه هر فهمی از [[دین]] خودش یک [[حقیقت]] است حتی اگر دو [[فهم]] از [[دین]] با هم در تناقض باشند<ref>مصاحبه کیهان هوایی با آیت الله مصباح یزدی، ۱۲/۰۴/۱۳۷۶.</ref>. | |||
*اما [[دانشمندان]] [[علم کلام]] دو نوع [[باور]] از [[اعتقادات]] پلورالیسمی را مور نقد قرار دادهاند؛ | |||
#در مورد برداشتهای متفاوت از مفاهیم [[دینی]]، [[دانشمندان]] [[علم کلام]] معتقدند [[آموزههای دینی]] بر دو بخشاند: یکی ضروریات [[دینی]] که تغییر نمیپذیرند، و دیگر، [[قوانین]] متغیر. | |||
##اگر منظور از برداشتهای متفاوت [[دینی]]، یعنی تغییر اصول ثابت [[دینی]]، باید گفت اصول ثابت [[دینی]]، جزء ضروریات دیناند و تغییر و قرائتهای گوناگون را نمیپذیرد چراکه بنابر گفتار صریح [[پیامبر]]{{صل}} و [[امامان معصوم]] اصول ثابت [[اسلام]]، ابدیاند و هیچگاه دگرگونی نخواهند پذیرفت مثل [[حرمت]] [[ظلم]]، [[وجوب عدل]]، [[لزوم]] [[ادای امانت]] و دفع غرامت و [[وفای به عهد]]. به این ترتیب [[پلورالیسم]] ـ به معنای تغییر اصول ثابت [[اسلام]] ـ نزد همۀ علمای [[شیعه]] مردود و مطرود است<ref>فرهنگ شیعه، ص ۱۷۰. </ref>. اما اگر مراد کثرتگرایان این است که میتوان از [[قوانین]] متغیر [[اسلام]]، برداشتهای متفاوتی کرد، علمای [[شیعه]] نیز با شرایطی آن را پذیرفتهاند. چراکه پیش آمدن وقایع نو در عرصۀ [[زندگی فردی]] و [[اجتماعی]] [[انسان]]، مقرراتی را طلب میکند که برداشتهای متفاوت [[دینی]] [[مردم]] میتواند در اینگونه از وقایع اثر گذار باشد البته در اینجا هم بخش زیادی از این مقررات، از طریق [[علمای دین]] آن هم با فرمولی به نام [[اجتهاد]] [[تبیین]] وتنظیم میشود. در واقع [[اجتهاد]] وسیلهای است که [[احکام]] کلی [[شریعت]] را دربارۀ همه موضوعات از جمله موضوعات نوپیدای [[زندگی فردی]] و [[اجتماعی]] [[انسان]] [[بیان]] میکند<ref>فرهنگ شیعه، ص ۱۷۰.</ref>. در نتیجه [[پلورالیسم]] به معنای برداشتهای متفاوت از [[معارف دینی]] به طور مطلق صحیح نیست؛ چراکه محذوراتی به دنبال دارد که نمیتوان به آن ملتزم شد؛ به عبارتی وقتی قائل شدیم یک حقیقتی دور از دستان [[بشریت]] وجود دارد و ما نمیتوانیم به آن دسترسی داشته باشیم زیرا این [[حقیقت]] تنها در دستان [[خداوند]] است یعنی در واقع نمیتوانیم قائل شویم [[توحید]] [[حق]] است یا [[شرک]] و هیچ کدام بر دیگری ترجیحی ندارد، در حالی که [[فهم]] انسانی [[توان]] مبازه با قطعیات [[اسلام]] و قطعیات [[قرآن]] ندارد؛ امّا در محدودۀ خاصی که مسایل ظنّی مطرح میشود و در آنجا راهی به قطعیات نداریم و [[دلایل]] ما در آن بستر فقط [[دلایل]] ظنّی است، [[پلورالیسم]] به این معنا پذیرفته شده است<ref>مصاحبه کیهان هوایی با آیت الله مصباح یزدی، ۱۲/۰۴/۱۳۷۶.</ref>. | |||
##اما نظریه ای که وجود [[حقیقت]] ثابت را به طور کامل نفی میکند و [[معتقد]] است تمام برداشتهای [[آدمی]] از [[دین]] برداشتی درست و صحیح است هرچند این برداشتها در تناقض کامل همدیگر باشند. غلط بودن این نظریه کاملاً مشخص است چراکه با یک نگاه ساده میتوان فهمید هیچ عاقلی نمیپذیرد دو چیز متناقض در تمام شرایط میتواند درست و صحیح باشد، بنابراین این نظریه به محض بیانش از [[حجیت]] ساقط میشود چراکه صرف ادعای این [[اعتقاد]]، نفی این [[اعتقاد]] را به همراه دارد<ref>مصاحبه کیهان هوایی با آیت الله مصباح یزدی، ۱۲/۰۴/۱۳۷۶.</ref>. | |||
#نوع دیگر [[پلورالیسم دینی]] یعنی همسنگ شمردن تمام [[ادیان]] یعنی هر [[دینی]] میتواند ما را به [[حقیقت]] برساند؛ این نظریه هم توسط [[اندیشمندان]] [[علم کلام]] مورد نقد قرا گرفته است، زیرا ایشان معتقدند [[دین]] کثرت نمیپذیرد و یکی بیش نیست. [[حقیقت]] [[دین]]، یکی است که همان [[تسلیم]] شدن در برابر [[خداوند]] است؛ اما هر امتی بسته به [[توانایی]] خودش به این [[دین]] یگانه فراخوانده شدهاند. از نظر [[دین اسلام]]، همۀ شریعتهای پیشین در روزگار خویش [[حقانیت]] داشتهاند، اما پس از [[ظهور اسلام]]، [[نسخ]] شده و کنار رفتهاند و از آن پس، [[حقانیت]] تنها از آنِ [[دین اسلام]] شده است<ref>فرهنگ شیعه، ص ۱۷۰.</ref>. | |||
==[[ادله]] [[پلورالیسم دینی]]== | |||
*البته این نظریه فقط صرف ادعا نیست بلکه دارای [[ادله عقلی]] و [[نقلی]] است: | |||
#[[دلیل نقلی]]: بنابر [[آیات قرآنی]]، [[پیامبر اسلام]] خاتم [[پیامبران]] و [[شریعت اسلام]]، کامل کنندۀ [[شرایع]] پیشین است. از این رو، [[قوانین]] این [[شریعت]] [[هدایت]] [[بشر]] را تا ابد بر عهده دارد<ref>{{متن قرآن|الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا}}« امروز كافران از بازگشت شما از دين خويش نوميد شدهاند. از آنان مترسيد از من بترسيد. امروز دين شما را به كمال رسانيدم و نعمت خود بر شما تمام كردم و اسلام را دين شما برگزيدم.» سوره مائده، آیه ۳؛ {{متن قرآن|هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَى وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَلَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ}}«اوست که پیامبرش را با رهنمود و دین راستین فرستاد تا آن را بر همه دینها برتری دهد اگر چه مشرکان نپسندند» سوره توبه، آیه ۳۳.</ref>. | |||
#سیرۀ [[پیامبر]]{{صل}} هم اثبات کنندۀ همین مطلب است چراکه ایشان عده ای را به سمت [[مردم]] دیگر مناطق [[جهان]] و تمدنهای مطرح روزگار، فرستاند تا آنان را به [[دین اسلام]] [[دعوت]] کنند و این مطلب دلیلی روشن بر [[جهانی بودن اسلام]] است و نشان میدهد [[پیروان]] دیگر [[شرایع]] میباید از [[شریعت اسلام]] [[پیروی]] کنند و پس از [[اسلام]]، دیگر دینشان [[حقانیت]] ندارد<ref>فرهنگ شیعه، ص ۱۷۲.</ref>. | |||
#[[دلیل عقلی]]: بسیاری از آموزههای [[ادیان]] پیشین که امروزه در دسترساند، با یکدیگر در [[تعارض]] و ناسازگاریاند. بنابر [[حکم عقل]]، یا همۀ این آموزهها برحقاند یا بر باطلاند و یا پارهای برحق و پارهای دیگر بر [[باطل]]. فرض نخست به [[حکم عقل]] ممکن نیست؛ زیرا موجب اجتماع نقیضین میشود. فرض دوم نیز ممکن نیست؛ زیرا [[خداوند]] [[حکیم]] راه [[هدایت]] را بر [[بشر]] نمیبندد. نتیجۀ [[عقلی]] این است که فرض سوم درست است بنابراین نمیتوان قائل شد تمام [[ادیان]] [[انسان]] را به [[حقیقت]] میرساند<ref>فرهنگ شیعه، ص ۱۷۲.</ref>. | |||
==نظرات مقابل [[پلورالیسم]]== | |||
*در هر صورت [[پلورالیسم]] یا [[تکثرگرایی]] به این معناست که [[ادیان]] مختلف میتوانند به صورت نسبی، از [[حقانیت]] بهرهمند شوند. در مقابل این نظریه، دیدگاه [[انحصارگرایی]] است که تنها یک [[دین]] را مصداق [[دین کامل]] و برگزیدۀ [[الهی]] میداند و آن، [[دینی]] است که دارای سه ویژگی [[صدق]]، [[حق]] و [[نجات]] باشد. تقریباً همۀ [[ادیان]] بر [[انحصارگرایی]] [[دین]] خود [[باور]] دارند اما در میان [[ادیان]]، [[مسیحیان]] به طور خاص و مبتنی بر [[کتاب مقدس]] این دیدگاه را ارائه دادهاند؛ آنجا که از زبان [[حضرت مسیح]] گفته میشود من راه [[راستی]] و حیات هستم؛ هیچکس نمیتواند نزد [[پدر]] برود مگر از طریق من؛ اگر مرا میشناختید، [[پدر]] مرا نیز میشناختید... کسی که مرا دید، [[پدر]] را دیده است... آیا [[باور]] نمیکنید که من در [[پدر]] هستم و [[پدر]] در من است<ref>ر.ک: محمدی، مسلم، فرهنگ اصطلاحات علم کلام، ص ۲۰۸.</ref>. در حالی که بر خلاف این [[عقیده]]، [[قرآن]] به عدم اکراه در [[دین]] اشاره کرده و میفرماید: {{متن قرآن|لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ}}<ref>«در (کار) دین هیچ اکراهی نیست» سوره بقره، آیه ۲۵۶.</ref> و نیز میفرماید: {{متن قرآن|وَقُلِ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكُمْ فَمَنْ شَاءَ فَلْيُؤْمِنْ وَمَنْ شَاءَ فَلْيَكْفُرْ}}<ref>«و بگو که این (قرآن) راستین و از سوی پروردگار شماست، هر که خواهد ایمان آورد و هر که خواهد کفر پیشه کند» سوره کهف، آیه ۲۹.</ref>.<ref>اسلامشناسی و پاسخ به شبهات، رضوانی، علی اصغر، مسجد مقدس جمکران، قم.</ref> همچنین [[دعوت]] به گفت و گوی منطقی با [[ادیان]] دیگر کرده و میفرماید: {{متن قرآن|ادْعُ إِلَى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ}}<ref>«(مردم را) به راه پروردگارت با حکمت و پند نیکو فرا خوان و با آنان با روشی که بهتر باشد چالش ورز! بیگمان پروردگارت به آن کس که راه وی را گم کرده داناتر است و او به رهیافتگان داناتر است» سوره نحل، آیه ۱۲۵.</ref> و نیز میفرماید: {{متن قرآن|وَلَا تُجَادِلُوا أَهْلَ الْكِتَابِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ}}<ref>«و با اهل کتاب جز به بهترین شیوه چالش مکنید» سوره عنکبوت، آیه ۴۶.</ref>، {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ لِلَّهِ شُهَدَاءَ بِالْقِسْطِ وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَى أَلَّا تَعْدِلُوا اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى}}<ref>«ای مؤمنان! برای خداوند بپاخیزید و با دادگری گواهی دهید و نباید دشمنی با گروهی شما را وادارد که دادگری نکنید، دادگری ورزید که به پرهیزگاری نزدیکتر است و از خداوند پروا کنید که خداوند از آنچه انجام میدهید آگاه است» سوره مائده، آیه ۸.</ref> | |||
*نظریۀ سومی که تقربیا میتوان گفت تقصیل دو نظریۀ بالاست نظریۀ شمولگرایی است. [[خالق]] این نظریه شخصی به نام کارل رانر است، ایشان با تفکیک میان [[حقانیت]] و [[نجات]]، [[دین حق]] را فقط [[مسیحیت]] میداند؛ اما نسبت به [[ادیان]] دیگر [[معتقد]] است تمامی [[ادیان]] غیر از [[مسیحیت]] در عین اینکه مصداق [[حقانیت]] نیستند، اما میتواند از [[نجات]] و [[رستگاری]] بهرمند شود<ref>ر.ک: محمدی، مسلم، فرهنگ اصطلاحات علم کلام، ص ۲۰۸.</ref>. به عبارتی نظریۀ شمولگرایی مبنایش این است همۀ [[انسانها]] به هر [[دینی]] که [[باور]] داشته باشند، چون رسماً به [[مسیحیت]] [[معتقد]] نیستند، مسیحیانی بینام و نشان و مانند اعضای افتخاری یک سازمان بوده که با [[عنایت]] [[حضرت مسیح]] مورد [[لطف]] کریمانۀ [[خدا]]، قرار میگیرند؛ تا جایی که گفته شده کسانی که قبل از [[حضرت مسیح]] [[زندگی]] میکردند، در درجهای از [[بهشت]] به نام (لیمبو) وارد خواهند شد که نه تنعمات [[بهشت]] را داراست و نه عذابهای [[جهنمی]] برآنها وارد میشود<ref>ر.ک: محمدی، مسلم، فرهنگ اصطلاحات علم کلام، ص ۲۰۸.</ref>. | |||
*باید یادآور شد دیدگاه شمولگرایی، در [[حقیقت]] به [[انحصارگرایی]] [[دین]] [[مسیح]] باز میگردد. رانر صراحتا میگوید: هیج [[دینی]] جز [[مسیحیت]] نمیتواند [[انسانها]] را [[نجات]] دهد زیرا کلمه منحصر به فرد ([[خدا]])، منحصراً در [[مسیح]] تجسد یافته است. او همچنین بر این [[باور]] است که پیش از دوران مسحیت، نجاتیابی [[پیروان]] دیگر [[ادیان]] تنها به [[دلیل]] [[اطاعت]] از [[مسیح]] بوده است<ref>ر.ک: محمدی، مسلم، فرهنگ اصطلاحات علم کلام، ص ۲۰۸.</ref>. | |||
==سه نوع [[پلورالیسم]] مثبت== | |||
*البته [[پلورالیسم]] فقط در غالب [[حقانیت]] نسبی ادیانی خلاصه نمیشود؛ بلکه گونههای مختلفی از [[پلورالیسم]] وجود دارد که در اینجا به چند نمونه از آن اشاره میشود<ref>ر.ک: محمدی، مسلم، فرهنگ اصطلاحات علم کلام، ص ۲۰۸.</ref>: | |||
#[[پلورالیسم]] [[سیاسی]]: یعنی در عرصۀ [[سیاست]] احزاب مختلف به اصولی معتقدند و از آن [[دفاع]] میکنند ولی در عمل با هم درگیر نمیشوند بلکه این احزاب با [[رأی]] دادن، یک [[حکومت]] دموکراتیک برقرار کرده و [[اختلافات]] را از بین برند<ref>مصاحبه کیهان هوایی با آیت الله مصباح یزدی، ۱۲/۰۴/۱۳۷۶.</ref>. | |||
#[[پلورالیسم]] در [[رفتار]]: [[پلورالیسم]] [[اخلاقی]] و [[رفتاری]] که کمچالشترین گونۀ [[پلورالیسم]] است؛ به این معنا که [[پیروان]] همه [[ادیان]] میتواند در کنار هم، به صورت مسالمتآمیز [[زندگی]] کنند. این مسئله در [[قرآن]] و سیرۀ [[پیامبر]] و [[امامان معصوم]] مؤیداتی نیز دارد نمونه از جمله: | |||
##مؤیدات قرانی: | |||
###{{متن قرآن|قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ}}<ref>«بگو: ای اهل کتاب! بیایید بر کلمهای که میان ما و شما برابر است همداستان شویم که:» سوره آل عمران، آیه ۶۴.</ref>.<ref>اسلامشناسی و پاسخ به شبهات، رضوانی، علی اصغر، مسجد مقدس جمکران. </ref> | |||
###{{متن قرآن|لَا يَنْهَاكُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِينَ لَمْ يُقَاتِلُوكُمْ فِي الدِّينِ وَلَمْ يُخْرِجُوكُمْ مِنْ دِيَارِكُمْ أَنْ تَبَرُّوهُمْ وَتُقْسِطُوا إِلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ}}<ref>«خداوند شما را از نیکی ورزیدن و دادگری با آنان که با شما در کار دین جنگ نکردهاند و شما را از خانههایتان بیرون نراندهاند باز نمیدارد؛ بیگمان خداوند دادگران را دوست میدارد» سوره ممتحنه، آیه ۸.</ref>.<ref>اسلامشناسی و پاسخ به شبهات، رضوانی، علی اصغر، مسجد مقدس جمکران.</ref> | |||
###«وَإِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَها وَتَوَکَّلْ عَلَی اللَّهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ»<ref>(و اگر به صلح تمایل نشان دهند، تو نیز از در صلح در آی، و بر خدا توکّل کن که او شنوا و داناست) سوره انفال، آیه ۶۱.</ref> | |||
###{{متن قرآن|فَإِنِ اعْتَزَلُوكُمْ فَلَمْ يُقَاتِلُوكُمْ وَأَلْقَوْا إِلَيْكُمُ السَّلَمَ فَمَا جَعَلَ اللَّهُ لَكُمْ عَلَيْهِمْ سَبِيلًا}}<ref>«. پس هر گاه كناره گرفتند و با شما نجنگيدند و به شما پيشنهاد صلح كردند، خدا هيچ راهى براى شما بر ضد آنان نگشوده است» سوره نساء، آیه ۹۰.</ref> | |||
##[[سیره پیامبر]] و [[ائمه معصومین]]: | |||
###[[پیماننامه]] عمومی که وقتی [[پیامبر]]{{صل}} وارد [[مدینه]] شد، میان [[مسلمانان]] و [[یهودیان]] به ابتکار شخص [[پیامبر]]{{صل}} نوشته شد. از جمله مفاد آن، [[امت]] واحده دانستن [[یهودیان]] و [[مسلمانان]] و عدم تعرض به همدیگر و [[آزادی]] هر دو گروه در اجرای مراسم دینیشان و موارد متعدد دیگری است که در جهت همزیستی مسالمتآمیز بوده است و مهمترین آن، همان [[احترام]] به [[مخالفان]] و به رسمیت شناختن [[حقوق]] اقلیتهای [[دینی]] است<ref>ر.ک: محمدی، مسلم، فرهنگ اصطلاحات علم کلام، ص ۲۰۸.</ref>. | |||
###نامۀ [[امام علی]]{{ع}} به [[مالک اشتر]] را میتوان نمونه دیگری از [[پلورالیسم رفتاری]] دانست؛ چنانکه ایشان [[مالک اشتر]] را به [[محبت]] و [[دوستی]] به همه، چه [[مسلمان]] و چه غیر [[مسلمان]] سفارش میکند، از آن جهت که [[مسلمانان]] هم [[مذهب]] و دیگران همنوع وی در [[انسانیت]] هستند<ref>ر.ک: محمدی، مسلم، فرهنگ اصطلاحات علم کلام، ص ۲۰۸.</ref>. | |||
#[[پلورالیسم]] در [[رستگاری]]: [[نجات]] و [[رستگاری]]، [[هدف]] اساسی همۀ [[ادیان]] است. آنها مدعیاند [[پیروان]] خود را به [[نجات]] و [[رستگاری]] میرسانند، اما در [[پلورالیسم]] [[نجات]]، مسئله فراتر از این است؛ یعنی [[حقانیت]] تنها در یک [[دین]] منحصر است، اما این مسئله با [[نجات]] [[پیروان]] دیگر [[ادیان]] منافاتی ندارد<ref>ر.ک: محمدی، مسلم، فرهنگ اصطلاحات علم کلام، ص ۲۰۸.</ref>. | |||
*این نگاه در [[منابع اسلامی]] مورد [[تأیید]] است؛ به خصوص [[پیروان]] دیگر [[ادیان]] که نسبت به شناختن [[دین حق]]، [[جاهل]] قاصر بودهاند، به خاطر اجرای [[اعمال]] [[اخلاقی]] و درست، از [[عذاب]] جاودانی [[نجات]] خواهند یافت؛ چنانچه در [[آیه]] ۸۹ تا ۹۹ [[سوره]] نساء بنابر [[تفسیر]] [[امام باقر]]{{ع}} در مقابل کسانی که همه را اهل [[آتش جهنم]] میدانستند، از آنها به عنوان [[مستضعفین]] و «مُرْجَوْنَ لِأَمْرِ اللَّهِ» یاد شده است که سزاوار است [[خداوند]]، این گمراهانها را به [[بهشت]] داخل کند، هرچند این [[آیات]] ناظر به [[مستضعفین]] [[اجتماعی]] و [[سیاسی]] است؛ اما این [[آیات]] شامل [[مستضعف]] [[فکری]] نیز میشود. خلاصه اینکه پذیرش [[پلورالیسم]] در [[رستگاری]]، جواب بسیاری از [[شبههها]] مثل اینکه آیا [[خداوند]]، تمام [[گمراهان]] و غیر [[مسلمانان]] را به [[جهنم]] میبرد را میدهد<ref>ر.ک: محمدی، مسلم، فرهنگ اصطلاحات علم کلام، ص ۲۰۸.</ref>. | |||
==نتیجه گیری== | |||
*بنابراین میتوان گفت پلورالسیم در تمام ابعادش نه صحیح مطلق است و نه [[باطل]] مطلق. اما صحیح مطلق نبودن [[پلورالیسم]]، به خاطر نگاه این [[مکتب]] به [[ادیان]] است. در واقع پلورالسیم [[دینی]] [[معتقد]] است [[حقانیت]] [[ادیان]] به صورت نسبی است و این امر موجب [[گمراهی]] [[بندگان]] از سوی [[ادیان]] میشود، چراکه عدم تعیین مسیر قطعی از سوی [[ادیان الهی]] به منزلۀ مشخص نشدن راه مستقیم است و این یعنی [[گمراهی]] [[پیروان ادیان]]. اما [[باطل]] مطلق نبودن [[پلورالیسم]] به خاطر این است که دوگونه از [[پلورالیسم]] یعنی [[پلورالیسم رفتاری]] و [[رستگاری]] همانطور که در متن فوق گفته شد صحیح و مورد [[تأیید]] [[اسلام]] است<ref>ر.ک: محمدی، مسلم، فرهنگ اصطلاحات علم کلام، ص ۲۰۸.</ref>. | |||