لوح محفوظ در قرآن: تفاوت میان نسخهها
←پرسشهای وابسته
جز (جایگزینی متن - 'رده:مدخلهای اصلی دانشنامه' به 'رده:مدخل') |
|||
| خط ۲۰: | خط ۲۰: | ||
#این لوح در عین محدود بودن مشتمل بر تمام مخلوقات است و مجموع پدیدههای عالم را در برمیگیرد: {{عربی|" عَنِ النَّبِيِّ {{صل}} قَالَ: كَانَ اللَّهُ قَبْلَ كُلِ شَيْءٍ وَ كانَ عَرْشُهُ عَلَى الْماءِ وَ كَتَبَ فِي اللَّوْحِ الْمَحْفُوظِ ذِكْرَ كُلِّ شَيْءٍ الْخَبَرَ "}}<ref>خدا پیش از هر چیزی وجود داشت و عرش او بر آب بود و در لوح محفوظ ذکر همه چیز وجود دارد؛ [[علامه مجلسی|مجلسی، محمدباقر]]، بحارالأنوار، ج ۵۷، ص ۲۰۷</ref>؛ {{عربی|" قَالَ عَزَّ وَ جَلَّ لِلْقَلَمِ اكْتُبْ فَسَطَرَ الْقَلَمُ فِي اللَّوْحِ الْمَحْفُوظِ مَا كَانَ وَ مَا هُوَ كَائِنٌ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ فَالْمِدَادُ مِدَادٌ مِنْ نُورٍ وَ الْقَلَمُ قَلَمٌ مِنْ نُورٍ وَ اللَّوْحُ لَوْحٌ مِنْ نُور "}}<ref>خداوند به قلم گفت: هر چه را که شده و یا تا روز قیامت خواهد شد در لوح محفوظ بنویس، پس مرکب از نور و قلم از نور و لوح از نور بود؛ [[علامه مجلسی|مجلسی، محمد باقر]]، بحارالأنوار، ج ۵۷، ص ۳۶۸.</ref><ref>[[یعقوب جعفری|جعفری، یعقوب]]، [[بحثى در باره لوح محفوظ و لوح محو و اثبات (مقاله)|بحثى در باره لوح محفوظ و لوح محو و اثبات]]، [[کلام اسلامی (نشریه)|فصلنامه کلام اسلامی]]، ش ۳۴، ص ۸۴.</ref>. | #این لوح در عین محدود بودن مشتمل بر تمام مخلوقات است و مجموع پدیدههای عالم را در برمیگیرد: {{عربی|" عَنِ النَّبِيِّ {{صل}} قَالَ: كَانَ اللَّهُ قَبْلَ كُلِ شَيْءٍ وَ كانَ عَرْشُهُ عَلَى الْماءِ وَ كَتَبَ فِي اللَّوْحِ الْمَحْفُوظِ ذِكْرَ كُلِّ شَيْءٍ الْخَبَرَ "}}<ref>خدا پیش از هر چیزی وجود داشت و عرش او بر آب بود و در لوح محفوظ ذکر همه چیز وجود دارد؛ [[علامه مجلسی|مجلسی، محمدباقر]]، بحارالأنوار، ج ۵۷، ص ۲۰۷</ref>؛ {{عربی|" قَالَ عَزَّ وَ جَلَّ لِلْقَلَمِ اكْتُبْ فَسَطَرَ الْقَلَمُ فِي اللَّوْحِ الْمَحْفُوظِ مَا كَانَ وَ مَا هُوَ كَائِنٌ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ فَالْمِدَادُ مِدَادٌ مِنْ نُورٍ وَ الْقَلَمُ قَلَمٌ مِنْ نُورٍ وَ اللَّوْحُ لَوْحٌ مِنْ نُور "}}<ref>خداوند به قلم گفت: هر چه را که شده و یا تا روز قیامت خواهد شد در لوح محفوظ بنویس، پس مرکب از نور و قلم از نور و لوح از نور بود؛ [[علامه مجلسی|مجلسی، محمد باقر]]، بحارالأنوار، ج ۵۷، ص ۳۶۸.</ref><ref>[[یعقوب جعفری|جعفری، یعقوب]]، [[بحثى در باره لوح محفوظ و لوح محو و اثبات (مقاله)|بحثى در باره لوح محفوظ و لوح محو و اثبات]]، [[کلام اسلامی (نشریه)|فصلنامه کلام اسلامی]]، ش ۳۴، ص ۸۴.</ref>. | ||
#در بعضی از روایات از [[امام صادق]]{{ع}} نقل شده که فرمود: "لوح و قلم دو فرشته هست"<ref>[[علامه مجلسی|مجلسی، محمدباقر]]، بحارالأنوار، ج ۵۷، ص ۳۶۹.</ref>. اطلاق فرشته به لوح و قلم شاید از آن جهت باشد که تمام نیروهای فعّال در جهان خلقت که خدا به آنها نقشی در تدبیر عالم داده و از آنها به "مدبّرات امر" یاد کرده، نوعی فرشته هستند و در متون مذهبی به تمام نیروهای تأثیرگذار در جهان، ملک و فرشته اطلاق شده است و شاید هم منظور از ملک بودن لوح و قلم این باشد که آنها دو حقیقت والایی هستند که هر کدام را ملکی حمل میکند همان گونه که عرش را هشت ملک حمل میکند. به خاطر همین روایت است که [[شیخ صدوق]] گفته است: "اعتقاد ما در لوح و قلم این است که آنها دو فرشتهاند"<ref>ابن بابویه، محمد بن علی، اعتقادات، ص ۴۴.</ref> و [[شیخ مفید]] به او ایراد میگیرد که این سخن دور از صواب است و به ملائکه لوح و قلم گفته نمیشود و از نظر لغت چنین اطلاقی شناخته نشده است<ref>مفید، محمد بن محمدبن نعمان، تصحیح الاعتقاد، ص ۷۴.</ref>. ولی با توجه به توجیهی گفته شده اشکال [[شیخ مفید]] برطرف میشود؛ به اضافه اینکه این تعبیر در چندین روایت از [[امام صادق]]{{ع}} نقل شده است<ref>[[یعقوب جعفری|جعفری، یعقوب]]، [[بحثى در باره لوح محفوظ و لوح محو و اثبات (مقاله)|بحثى در باره لوح محفوظ و لوح محو و اثبات]]، [[کلام اسلامی (نشریه)|فصلنامه کلام اسلامی]]، ش ۳۴، ص ۸۴.</ref>. | #در بعضی از روایات از [[امام صادق]]{{ع}} نقل شده که فرمود: "لوح و قلم دو فرشته هست"<ref>[[علامه مجلسی|مجلسی، محمدباقر]]، بحارالأنوار، ج ۵۷، ص ۳۶۹.</ref>. اطلاق فرشته به لوح و قلم شاید از آن جهت باشد که تمام نیروهای فعّال در جهان خلقت که خدا به آنها نقشی در تدبیر عالم داده و از آنها به "مدبّرات امر" یاد کرده، نوعی فرشته هستند و در متون مذهبی به تمام نیروهای تأثیرگذار در جهان، ملک و فرشته اطلاق شده است و شاید هم منظور از ملک بودن لوح و قلم این باشد که آنها دو حقیقت والایی هستند که هر کدام را ملکی حمل میکند همان گونه که عرش را هشت ملک حمل میکند. به خاطر همین روایت است که [[شیخ صدوق]] گفته است: "اعتقاد ما در لوح و قلم این است که آنها دو فرشتهاند"<ref>ابن بابویه، محمد بن علی، اعتقادات، ص ۴۴.</ref> و [[شیخ مفید]] به او ایراد میگیرد که این سخن دور از صواب است و به ملائکه لوح و قلم گفته نمیشود و از نظر لغت چنین اطلاقی شناخته نشده است<ref>مفید، محمد بن محمدبن نعمان، تصحیح الاعتقاد، ص ۷۴.</ref>. ولی با توجه به توجیهی گفته شده اشکال [[شیخ مفید]] برطرف میشود؛ به اضافه اینکه این تعبیر در چندین روایت از [[امام صادق]]{{ع}} نقل شده است<ref>[[یعقوب جعفری|جعفری، یعقوب]]، [[بحثى در باره لوح محفوظ و لوح محو و اثبات (مقاله)|بحثى در باره لوح محفوظ و لوح محو و اثبات]]، [[کلام اسلامی (نشریه)|فصلنامه کلام اسلامی]]، ش ۳۴، ص ۸۴.</ref>. | ||
==لوح محفوظ در فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم ج۲== | |||
منظور از [[لوح محفوظ]] چیست و [[پیامبر]] چه نسبتی با آن دارد؟ [[لوح]] در اصل به معنای [[آشکار]] شدن است: {{عربی|لاح الشّیء لوحا: بدأ}} آنگاه [[لوح]] به هر تخته و صفحه گویند که در آن مینویسند، خواه از چوب باشد یا غیر آن. صفحه را از آن جهت [[لوح]] گویند که معانی در آن به [[وسیله]] [[کتابت]] [[آشکار]] میشود<ref>کتاب العین، ج۳، ص۳۰۰.</ref>. چنانکه از [[مجمع البیان]] (ج ۵ ص۴۶۹) به دست میآید، در مفردات راغب (ص ۷۵۰) در باره [[لوح]] آمده: {{عربی|اللَّوْحُ: واحد أَلْوَاحِ السفینة}} قال تعالی: {{متن قرآن|وَحَمَلْنَاهُ عَلَى ذَاتِ أَلْوَاحٍ وَدُسُرٍ}}<ref>«و او را بر (کشتی) پر تخته و میخ، سوار کردیم» سوره قمر، آیه ۱۳.</ref> و به همین [[دلیل]] [[الواح]] به آنچه در چوب نوشته میشده، [[لوح]] میگفتهاند. تعبیر به [[لوح محفوظ]] در [[آیه]]: {{متن قرآن|فِي لَوْحٍ مَحْفُوظٍ}}<ref>«در لوحی نگهداشته» سوره بروج، آیه ۲۲.</ref> ناظر به تعبیر مجازی یا استعاری و یا [[روح]] معنا از این کلمه به صورت مبهم است. و همین تعبیر گاه با عنوان کتاب آمده: {{متن قرآن|إِنَّ ذَلِكَ فِي كِتَابٍ إِنَّ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ}}<ref>«آیا نمیدانی که خداوند آنچه را در آسمان و زمین است میداند؟ به راستی این در کتابی (نگاشته) است؛ بیگمان این (کار) بر خداوند آسان است» سوره حج، آیه ۷۰.</ref> در اقرب الموارد این علّت را به صورت “قیل” آورده است. به قولی علت آن [[آشکار]] شدن خطوط در آن است: {{متن قرآن|وَحَمَلْنَاهُ عَلَى ذَاتِ أَلْوَاحٍ وَدُسُرٍ}}<ref>«و او را بر (کشتی) پر تخته و میخ، سوار کردیم» سوره قمر، آیه ۱۳.</ref> [[نوح]] را به چیزیکه تختهها و میخ (مسمارها) داشت حمل کردیم. منظور [[کشتی نوح]]{{ع}} و [[الواح]] جمع [[لوح]] است. در [[قرآن]] این کلمه بارها تکرار شده و عموماً به معنای مادی آنان یعنی محسوس و ملموس آن است: {{متن قرآن|وَكَتَبْنَا لَهُ فِي الْأَلْوَاحِ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ مَوْعِظَةً}}<ref>«و برای او در “الواح” (تورات) در هر زمینه پندی و برای هر چیز تفصیلی نوشتیم» سوره اعراف، آیه ۱۴۵.</ref> {{متن قرآن|وَأَلْقَى الْأَلْوَاحَ وَأَخَذَ بِرَأْسِ أَخِيهِ}}<ref>«(این بگفت) و الواح را فرو افکند و سر برادرش را گرفت» سوره اعراف، آیه ۱۵۰.</ref> {{متن قرآن|وَلَمَّا سَكَتَ عَنْ مُوسَى الْغَضَبُ أَخَذَ الْأَلْوَاحَ...}}<ref>«و چون خشم موسی فرو نشست الواح را برداشت.».. سوره اعراف، آیه ۱۵۴.</ref> مراد از [[الواح]] صفحههای [[تورات]] است معلوم نیست از چوب بوده یا چرم یا فلز و غیره. اما صورتهای دیگری هم ناظر به عالم دیگر دارد: {{متن قرآن|وَمَا أَدْرَاكَ مَا سَقَرُ * لَا تُبْقِي وَلَا تَذَرُ * لَوَّاحَةٌ لِلْبَشَرِ}}<ref>«و چه دانی تو که دوزخ چیست * نه بر جای مینهد و نه یله میکند * برگرداننده رنگ پوست است» سوره مدثر، آیه ۲۷-۲۹.</ref> تلویح به معنی [[تغییر]] است {{عربی|لوّحه الحرّ: غیّره}} [[بشر]] جمع بشره بمعنی پوست [[بدن]] است، یعنی چه میدانی سقر چیست؟ نه میگذارد و نه دست میکشد [[تغییر]] دهنده پوستهای [[بدن]] است. نمونه دیگر آن با ترکیب محفوط و مسطور است: {{متن قرآن|فِي لَوْحٍ مَحْفُوظٍ}}<ref>«در لوحی نگهداشته» سوره بروج، آیه ۲۲.</ref>. این معنا کنایه از نگهداری آن در [[خزانه الهی]] و محفوظ ماندن آن از [[تغییر]] و تبدیل و نقصان و زیادت یا محفوظ از دستبرد دیگران و عدم اطلاع حتی [[ملائکه]] است. در لسان العرب، (ج ۲، ص۵۸۴)، آمده که [[لوح محفوظ]]؛ یعنی {{عربی|مُسْتَوْدَع مَشِیئاتِ الله تعالی، و إِنما هو علی المَثَلِ. و قیل: اللوحُ الکَتفُ إِذا کتب علیها}}. | |||
#{{متن قرآن|بَلْ هُوَ قُرْآنٌ مَجِيدٌ * فِي لَوْحٍ مَحْفُوظٍ}}<ref>«(این سخن، جادو و دروغ نیست) بلکه قرآنی ارجمند است، * در لوحی نگهداشته» سوره بروج، آیه ۲۱-۲۲.</ref> | |||
#{{متن قرآن|إِنَّهُ لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ * فِي كِتَابٍ مَكْنُونٍ * لَا يَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ * تَنْزِيلٌ مِنْ رَبِّ الْعَالَمِينَ}}<ref>«که این قرآنی ارجمند است، * در نوشتهای فرو پوشیده * که جز پاکان را به آن دسترس نیست * فرو فرستادهای از سوی پروردگار جهانیان است» سوره واقعه، آیه ۷۷-۸۰.</ref> | |||
#{{متن قرآن|النَّبِيُّ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَأَزْوَاجُهُ أُمَّهَاتُهُمْ وَأُولُو الْأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ فِي كِتَابِ اللَّهِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُهَاجِرِينَ إِلَّا أَنْ تَفْعَلُوا إِلَى أَوْلِيَائِكُمْ مَعْرُوفًا كَانَ ذَلِكَ فِي الْكِتَابِ مَسْطُورًا}}<ref>«پیامبر بر مؤمنان از خودشان سزاوارتر است و همسران او، مادران ایشانند و خویشاوندان نسبت به یکدیگر در کتاب خداوند از مؤمنان و مهاجران (به ارث) سزاوارترند مگر آنکه بخواهید به وابستگان خود، نیکی ورزید، این (حکم) در کتاب (خداوند) نگاشته است» سوره احزاب، آیه ۶.</ref>. | |||
'''نتیجه''': در [[آیات]] فوق دو موضوع متفاوت مطرح گردیده است: | |||
#درباره [[لوح محفوظ]] و [[مقام]] [[وحی نبوی]] و تعبیر جامع این مفهوم از [[لوح محفوظ]]: محفوظیّت این کتاب پیش [[خدا]] برای طیب خاطر [[پیامبر]] است و تعبیر دقّیقتر محفوظیّت در [[علم]] اللَّه الأزلیّ الأبدیّ الثابت است که چیزی از او مخفی نیست و محیط به هر چیزی است. {{متن قرآن|وَاللَّهُ مِنْ وَرَائِهِمْ مُحِيطٌ}} بنابراین، [[ارتباط]] [[لوح محفوظ]] با [[پیامبر]] رفع [[نگرانی]] و [[ایمان]] به این نکته است که کتاب او در جایی دیگر قرار دارد و [[سرنوشت]] او در پیوند با مبدئی دیگر است؛ | |||
#[[کتاب مکنون]] مرتبهای است از عالم [[عرش الهی]] که در جایی دیگر با تعبیر مسطور و پوشیده شده آمده است. البته فرق بین [[لوح]] و کتاب بنا به گفته مصطفوی در التحقیق فی کلمات القرآن: نظر در [[لوح]] نظر به کلی متن صفحهای است که ضبط و [[کتابت]] شده است در حالی که نظر به کتاب نگاه به مکتوبات و نوشتهها است.{{متن قرآن|إِنَّهُ لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ * فِي كِتَابٍ مَكْنُونٍ}}؛ | |||
#[[ولایت]] تامّ [[پیامبر]] بر [[مؤمنان]] و [[اولویت]] وی بر خود آنان در امورشان، نوشته شده در [[لوح محفوظ]]: {{متن قرآن|النَّبِيُّ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ... كَانَ ذَلِكَ فِي الْكِتَابِ مَسْطُورًا}}؛ | |||
#[[حکم]] [[حرمت]] [[ازدواج]] با [[همسران پیامبر]]، نوشته شده در [[لوح]] محفوط: {{متن قرآن|النَّبِيُّ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَأَزْوَاجُهُ أُمَّهَاتُهُمْ... كَانَ ذَلِكَ فِي الْكِتَابِ مَسْطُورًا}}<ref>[[محمد جعفر سعیدیانفر|سعیدیانفر، محمد جعفر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی، سید محمد علی]]، [[فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)|فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم]]، ج۲، ص ۵۹۷.</ref>. | |||
== پرسشهای وابسته == | == پرسشهای وابسته == | ||