جز
جایگزینی متن - 'موقعیت' به 'موقعیت'
بدون خلاصۀ ویرایش |
جز (جایگزینی متن - 'موقعیت' به 'موقعیت') |
||
| خط ۱۲: | خط ۱۲: | ||
==مقدمه== | ==مقدمه== | ||
[[قرآن]] [[کتاب]] [[پیامبر اسلام]] و راهنمای [[مسلمانان]] است. این کتاب از نظر [[مسلمانان]] آخرین کتابی است که بر [[پیامبران]] نازل شده و به لحاظ [[جایگاه]] و شیوه طرح [[معارف]] دارای ویژگیهایی است؛ زیرا فرستادن [[پیامبری]] مشخص با کتابی ماندگار و گسترشپذیر و [[مهیمن]] و جهانی، {{متن قرآن|وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ الْكِتَابِ وَمُهَيْمِنًا عَلَيْهِ}}<ref>«و ما این کتاب را به سوی تو به درستی فرو فرستادهایم که کتاب پیش از خود را راست میشمارد و نگاهبان بر آن است» سوره مائده، آیه ۴۸.</ref>، {{متن قرآن|إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ لِلْعَالَمِينَ}}<ref>«و تو از آنان برای این (رسالت خویش) پاداشی نمیخواهی؛ این (قرآن) جز یادکردی برای جهانیان نیست» سوره یوسف، آیه ۱۰۴.</ref>، {{متن قرآن|تَبَارَكَ الَّذِي نَزَّلَ الْفُرْقَانَ عَلَى عَبْدِهِ لِيَكُونَ لِلْعَالَمِينَ نَذِيرًا}}<ref>«بزرگوار است آن (خداوند) که فرقان را بر بنده خویش فرو فرستاد تا جهانیان را بیمدهنده باشد» سوره فرقان، آیه ۱.</ref>، {{متن قرآن|إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ لِلْعَالَمِينَ}}<ref>«این (قرآن) جز یادکردی برای جهانیان نیست» سوره ص، آیه ۸۷.</ref>، {{متن قرآن|وَمَا هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ لِلْعَالَمِينَ}}<ref>«در حالی که این (قرآن) جز یادکردی برای جهانیان نیست» سوره قلم، آیه ۵۲.</ref>، تابع شرایط [[انسانی]] و جغرافیایی و پیدایش زمینه برای [[پذیرش]] با ویژگیهای زبانی و ادبی است که [[قرآن]] آنها را برشمرده است<ref>(این ویژگیها در سوره اعراف، آیه ۱۵۸؛ سوره احزاب، آیه ۲۱؛ سوره نور، آیه ۶۳؛ سوره احزاب، آیه ۴۰؛ سوره بقره، آیه ۱۴۳؛ سوره انفال، آیه ۲۴؛ سوره توبه، آیه ۱۲۸؛ سوره قلم، آیه ۴؛ سوره صف، آیه ۶؛ سوره جمعه، آیه ۲؛ سوره مائده، آیات ۱۵ و ۱۹ و ۴۸؛ سوره توبه، آیه ۳۳؛ سوره فتح، آیه ۲۸ و برخی آیات دیگر آمده است</ref>. از سوی دیگر توجه به مخاطب خاص آن یعنی [[پیامبر]] -جدای از بحث مخاطب عام آن- نکته دیگر در [[شناخت پیامبر]] است، زیرا نشان میدهد که او چه کسی بوده که این کتاب را با این | [[قرآن]] [[کتاب]] [[پیامبر اسلام]] و راهنمای [[مسلمانان]] است. این کتاب از نظر [[مسلمانان]] آخرین کتابی است که بر [[پیامبران]] نازل شده و به لحاظ [[جایگاه]] و شیوه طرح [[معارف]] دارای ویژگیهایی است؛ زیرا فرستادن [[پیامبری]] مشخص با کتابی ماندگار و گسترشپذیر و [[مهیمن]] و جهانی، {{متن قرآن|وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ الْكِتَابِ وَمُهَيْمِنًا عَلَيْهِ}}<ref>«و ما این کتاب را به سوی تو به درستی فرو فرستادهایم که کتاب پیش از خود را راست میشمارد و نگاهبان بر آن است» سوره مائده، آیه ۴۸.</ref>، {{متن قرآن|إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ لِلْعَالَمِينَ}}<ref>«و تو از آنان برای این (رسالت خویش) پاداشی نمیخواهی؛ این (قرآن) جز یادکردی برای جهانیان نیست» سوره یوسف، آیه ۱۰۴.</ref>، {{متن قرآن|تَبَارَكَ الَّذِي نَزَّلَ الْفُرْقَانَ عَلَى عَبْدِهِ لِيَكُونَ لِلْعَالَمِينَ نَذِيرًا}}<ref>«بزرگوار است آن (خداوند) که فرقان را بر بنده خویش فرو فرستاد تا جهانیان را بیمدهنده باشد» سوره فرقان، آیه ۱.</ref>، {{متن قرآن|إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ لِلْعَالَمِينَ}}<ref>«این (قرآن) جز یادکردی برای جهانیان نیست» سوره ص، آیه ۸۷.</ref>، {{متن قرآن|وَمَا هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ لِلْعَالَمِينَ}}<ref>«در حالی که این (قرآن) جز یادکردی برای جهانیان نیست» سوره قلم، آیه ۵۲.</ref>، تابع شرایط [[انسانی]] و جغرافیایی و پیدایش زمینه برای [[پذیرش]] با ویژگیهای زبانی و ادبی است که [[قرآن]] آنها را برشمرده است<ref>(این ویژگیها در سوره اعراف، آیه ۱۵۸؛ سوره احزاب، آیه ۲۱؛ سوره نور، آیه ۶۳؛ سوره احزاب، آیه ۴۰؛ سوره بقره، آیه ۱۴۳؛ سوره انفال، آیه ۲۴؛ سوره توبه، آیه ۱۲۸؛ سوره قلم، آیه ۴؛ سوره صف، آیه ۶؛ سوره جمعه، آیه ۲؛ سوره مائده، آیات ۱۵ و ۱۹ و ۴۸؛ سوره توبه، آیه ۳۳؛ سوره فتح، آیه ۲۸ و برخی آیات دیگر آمده است</ref>. از سوی دیگر توجه به مخاطب خاص آن یعنی [[پیامبر]] -جدای از بحث مخاطب عام آن- نکته دیگر در [[شناخت پیامبر]] است، زیرا نشان میدهد که او چه کسی بوده که این کتاب را با این موقعیت و محتوا نازل کرده است؛ مثلاً این مسأله که [[قرآن]] به شخصی در جزیرةالعرب و نه در میان [[تمدن]] [[ایران]] و [[روم]] و میان اقوامی [[امی]] {{متن قرآن|هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِنْهُمْ}}<ref>«اوست که در میان نانویسندگان (عرب)، پیامبری از خود آنان برانگیخت» سوره جمعه، آیه ۲.</ref> [[وحی]] شده و یا در سطح انسانهایی که با [[دانش]] کسبی بالا، به مراتبی [[گزینش]] نشده و فردی امّی [[انتخاب]] شده، یا از [[تربیت]] و مراتب [[کمالات]] نازل شده است. یا چه [[سیر]] و تحولی در این شخص [[پیش از بعثت]] رخ داده تا [[آمادگی]] برای کسب [[وحی]] و [[توانایی]] برای [[ابلاغ]] و [[رسالت]] پیدا کرده، تابع قواعد و [[سنتهای الهی]] است. اینگونه نیست که در هر جا بشود شخصیتی [[ظهور]] کند و نقطه عطفی در [[تاریخ]] [[بشریت]] به وجود آورد و تحولی ایجاد کند. بسیاری از انسانهای متفکر و با نبوغ در [[جهان]] بوده؛ ولی یا [[رشد]] نیافتهاند، یا [[سرکوب]] شده و یا [[اندیشه]] آنان در [[انزوا]] قرار گرفته است. حرکت و [[رشد]] اندیشهای در [[جامعه]] از قواعد عام و [[سنتهای الهی]] [[پیروی]] میکند. یک درخت و گل در هر زمینی نمیروید و اگر بروید ماندگار نمیشود و اگر ماندگار شود، جلوه نمیکند و اگر جلوه کند، بازتاب نمییابد و فراگیر نمیشود، تا چه رسد به [[انسانها]] و آن هم [[پیامبران]]. این که در [[فلسفه تاریخ]] گفته شده؛ این [[مردم]] هستند که شخصیتهای [[تاریخی]] را میسازند، یا شخصیتهای [[تاریخی]] [[مردم]] را، میتوان رابطهای متقابل از تأثیر و تأثر [[شخصیت]] و [[جامعه]] را مطرح کرد، که تا اندازهای درباره [[پیامبران]] صادق است. در میان هزاران [[پیامبر]] و منذری که [[خداوند]] فرستاده، تنها چند نفر آنها [[اولوالعزم]]، یعنی دارای ارادهای [[استواری]] و اصالت در [[رأی]] و نگرشی و بینشی جهانی بودهاند و توانستهاند فرا ملیتی شوند. [[خداوند]] در این که [[مردم]] باید به [[پیامبران]] [[ایمان]] بیاورند، تفاوتی نگذاشته است: {{متن قرآن|لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ}}<ref>«میان هیچ یک از پیامبران وی، فرق نمینهیم» سوره بقره، آیه ۲۸۵.</ref>. اما در ایجاد موقعیت [[رسالت]] و چگونگی [[ارتباط با حضرت]] و استفاده از کتاب [[حق]] برتریهایی داده است: {{متن قرآن|وَلَقَدْ فَضَّلْنَا بَعْضَ النَّبِيِّينَ عَلَى بَعْضٍ}}<ref>«و بیگمان ما برخی از پیامبران را بر برخی (دیگر) برتری بخشیدیم» سوره اسراء، آیه ۵۵.</ref>. در [[حقیقت]] برخی از [[پیامبران]] را بر بعضی دیگر [[برتری]] بخشیدیم. لذا در این مدخل درباره کلیه آیاتی که درباره [[قرآن]] و اشاره به [[پیامبر]] با اسم و یا [[ضمیر]] (کاف) خطاب یا [[ضمیر]] فاعلی و مفعولی آمده که در مقایسه با نام [[پیامبران]] دیگر پس از [[حضرت موسی]] رتبه دوم را برخوردار است و جنبههای مختلف نسبت [[وحی]] و [[پیامبر]] را روشن میکند، مطرح خواهد شد. [[قرآن کریم]] دارای دو رویکرد عمومی است: برای [[عامه]] [[مردم]] مبین و روشنگر است و برای [[متقین]] [[هدایتگر]] و [[راهنما]] است. اما برای [[پیامبر]] جهتدهنده و تربیتکننده و تسلیبخش و تعیینکننده قلمرو [[رسالت]] و [[تعیین]] روش برای انجام [[مأموریت]] است. | ||
==[[قرآن]] در [[قرآن]]== | ==[[قرآن]] در [[قرآن]]== | ||
| خط ۸۶: | خط ۸۶: | ||
#چگونگی بیان [[وحی]] و استفاده از ضربالمثل برای انتقال [[پیام]] آن به [[مردم]] {{متن قرآن|وَلَقَدْ صَرَّفْنَا لِلنَّاسِ فِي هَذَا الْقُرْآنِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍ}} تصریف امثال به معنای برگرداندن و دوباره آوردن و با بیانهای مختلف و اسلوبهای گوناگون ایراد کردن است، و مثل به معنای توصیف مقصود است به چیزی که آن را مجسم و ممثل کند و [[ذهن]] شنونده را به آن نزدیک گرداند، مراد این است که ما هر مثلی را که روشنگر راه [[حق]] و راه [[ایمان]] و [[شکر]] باشد برای ایشان بیان کردیم، ولی بیشتر [[مردم]] جز راه [[کفران]] را نپیمودند {{متن قرآن|فَأَبَى أَكْثَرُ النَّاسِ إِلَّا كُفُورًا}} و از [[تاریخ]] تکاندهنده گذشتگان و از حوادث دردناک [[زندگی]] آنها و خاطرههای تلخ و شیرین [[تاریخ]]، در گوش [[مردم]] فرو خواندیم و آن [[قدر]] مسائل را زیر و رو کردیم تا دلهایی که آماده [[پذیرش]] است پذیرای [[حق]] گردد، و بر سایرین نیز [[اتمام حجت]] شود، و جایی برای ابهام باقی نماند. ولی با این حال گروهی طغیانگر و [[سرکش]] هرگز [[ایمان]] نیاوردند، چرا که [[انسان]] بیش از هر چیز به [[مجادله]] میپردازد {{متن قرآن|وَكَانَ الْإِنْسَانُ أَكْثَرَ شَيْءٍ جَدَلًا}}؛ | #چگونگی بیان [[وحی]] و استفاده از ضربالمثل برای انتقال [[پیام]] آن به [[مردم]] {{متن قرآن|وَلَقَدْ صَرَّفْنَا لِلنَّاسِ فِي هَذَا الْقُرْآنِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍ}} تصریف امثال به معنای برگرداندن و دوباره آوردن و با بیانهای مختلف و اسلوبهای گوناگون ایراد کردن است، و مثل به معنای توصیف مقصود است به چیزی که آن را مجسم و ممثل کند و [[ذهن]] شنونده را به آن نزدیک گرداند، مراد این است که ما هر مثلی را که روشنگر راه [[حق]] و راه [[ایمان]] و [[شکر]] باشد برای ایشان بیان کردیم، ولی بیشتر [[مردم]] جز راه [[کفران]] را نپیمودند {{متن قرآن|فَأَبَى أَكْثَرُ النَّاسِ إِلَّا كُفُورًا}} و از [[تاریخ]] تکاندهنده گذشتگان و از حوادث دردناک [[زندگی]] آنها و خاطرههای تلخ و شیرین [[تاریخ]]، در گوش [[مردم]] فرو خواندیم و آن [[قدر]] مسائل را زیر و رو کردیم تا دلهایی که آماده [[پذیرش]] است پذیرای [[حق]] گردد، و بر سایرین نیز [[اتمام حجت]] شود، و جایی برای ابهام باقی نماند. ولی با این حال گروهی طغیانگر و [[سرکش]] هرگز [[ایمان]] نیاوردند، چرا که [[انسان]] بیش از هر چیز به [[مجادله]] میپردازد {{متن قرآن|وَكَانَ الْإِنْسَانُ أَكْثَرَ شَيْءٍ جَدَلًا}}؛ | ||
#یکی از [[ویژگیهای قرآن]] آسان شدن [[قرآن]] برای [[پیامبر]] جهت [[انذار]] است، البته در این میان برای [[انذار]] افراد لجوج این آسان شدن اهمیت بیشتری پیدا میکند: {{متن قرآن|فَإِنَّمَا يَسَّرْنَاهُ بِلِسَانِكَ...}} {{متن قرآن|وَتُنْذِرَ بِهِ قَوْمًا لُدًّا}}؛ | #یکی از [[ویژگیهای قرآن]] آسان شدن [[قرآن]] برای [[پیامبر]] جهت [[انذار]] است، البته در این میان برای [[انذار]] افراد لجوج این آسان شدن اهمیت بیشتری پیدا میکند: {{متن قرآن|فَإِنَّمَا يَسَّرْنَاهُ بِلِسَانِكَ...}} {{متن قرآن|وَتُنْذِرَ بِهِ قَوْمًا لُدًّا}}؛ | ||
# [[قرآن]] کتابی نازل شده بر [[پیامبر]] به زبان [[عربی]] [[فصیح]] که در انتقال [[پیام]] [[وحی]] دارای پیامی روشن و آشکاراست و با توجه به | # [[قرآن]] کتابی نازل شده بر [[پیامبر]] به زبان [[عربی]] [[فصیح]] که در انتقال [[پیام]] [[وحی]] دارای پیامی روشن و آشکاراست و با توجه به موقعیت جغرافیایی زیست و [[بعثت پیامبر]] در [[آیات]] متعدد بر این نکته تأکید شده است و بر این [[پیام]] که [[پیامبران]] با زبان مردمی که در میان آنها هستند فرستاده شدند تا چگونگی انتقال [[پیام]] [[دعوت]] با سهولت و آسانی انجام پذیرد {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا بِلِسَانِ قَوْمِهِ}}<ref>«و هیچ پیامبری را جز به زبان قومش نفرستادیم» سوره ابراهیم، آیه ۴.</ref>، {{متن قرآن|إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ}}، {{متن قرآن|وَكَذَلِكَ أَنْزَلْنَاهُ حُكْمًا عَرَبِيًّا}}، {{متن قرآن|وَهَذَا لِسَانٌ عَرَبِيٌّ مُبِينٌ}}؛ | ||
# [[نعمت]] زبان گویای پیامبرکه از طرف [[خداوند]] به ایشان عطا شده واسطه آسان شدن محتوای بسیار عالی [[قرآن]] برای [[درک]] همگان و [[بشارت]] به [[تقوا]] پیشگان: {{متن قرآن|فَإِنَّمَا يَسَّرْنَاهُ بِلِسَانِكَ لِتُبَشِّرَ بِهِ الْمُتَّقِينَ وَتُنْذِرَ بِهِ قَوْمًا لُدًّا}}، {{متن قرآن|فَإِنَّمَا يَسَّرْنَاهُ بِلِسَانِكَ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ}}؛ | # [[نعمت]] زبان گویای پیامبرکه از طرف [[خداوند]] به ایشان عطا شده واسطه آسان شدن محتوای بسیار عالی [[قرآن]] برای [[درک]] همگان و [[بشارت]] به [[تقوا]] پیشگان: {{متن قرآن|فَإِنَّمَا يَسَّرْنَاهُ بِلِسَانِكَ لِتُبَشِّرَ بِهِ الْمُتَّقِينَ وَتُنْذِرَ بِهِ قَوْمًا لُدًّا}}، {{متن قرآن|فَإِنَّمَا يَسَّرْنَاهُ بِلِسَانِكَ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ}}؛ | ||
# [[خداوند]] به [[پیامبر]] میفرماید که محور بیان [[دعوت]] [[توحیدی]] تو [[وحی الهی]] باشد و آنچه را از کتاب پروردگارت به سوی تو [[وحی]] شده، بخوان و [[پیروی]] کن {{متن قرآن|وَاتْلُ مَا أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنْ كِتَابِ رَبِّكَ}} و به [[خرافات]]، مطالب بیاساس و دروغهای دیگران توجه نکن؛ برای اینکه سخنان و [[علم الهی]] همچون سخنان و [[دانش]] [[مردم]] نیست که هر روز بر اثر کشفیات [[جدید]]، دستخوش [[تغییر]] شود، و نتوان بر آن [[اعتماد]] کرد، بلکه [[علم الهی]] و [[وحی]] و سخنان [[خدا]] تغییرناپذیر و [[استوار]] است، چون زمینههای [[تغییر]] در آنها وجود ندارد. {{متن قرآن|لَا مُبَدِّلَ لِكَلِمَاتِهِ}} و هیچ پناهگاهی جز او نمییابی {{متن قرآن|وَلَنْ تَجِدَ مِنْ دُونِهِ مُلْتَحَدًا}} و همین [[استحکام]] و [[تغییرناپذیری]] [[کلام خداوند]] مهمترین نقش را در تأثیرگذاری بیان [[وحی الهی]] از طرف [[پیامبر]] را دارد. | # [[خداوند]] به [[پیامبر]] میفرماید که محور بیان [[دعوت]] [[توحیدی]] تو [[وحی الهی]] باشد و آنچه را از کتاب پروردگارت به سوی تو [[وحی]] شده، بخوان و [[پیروی]] کن {{متن قرآن|وَاتْلُ مَا أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنْ كِتَابِ رَبِّكَ}} و به [[خرافات]]، مطالب بیاساس و دروغهای دیگران توجه نکن؛ برای اینکه سخنان و [[علم الهی]] همچون سخنان و [[دانش]] [[مردم]] نیست که هر روز بر اثر کشفیات [[جدید]]، دستخوش [[تغییر]] شود، و نتوان بر آن [[اعتماد]] کرد، بلکه [[علم الهی]] و [[وحی]] و سخنان [[خدا]] تغییرناپذیر و [[استوار]] است، چون زمینههای [[تغییر]] در آنها وجود ندارد. {{متن قرآن|لَا مُبَدِّلَ لِكَلِمَاتِهِ}} و هیچ پناهگاهی جز او نمییابی {{متن قرآن|وَلَنْ تَجِدَ مِنْ دُونِهِ مُلْتَحَدًا}} و همین [[استحکام]] و [[تغییرناپذیری]] [[کلام خداوند]] مهمترین نقش را در تأثیرگذاری بیان [[وحی الهی]] از طرف [[پیامبر]] را دارد. | ||