قرآن در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

#از سوی [[حکیم]] فرزانه نازل شده، که می‌دانسته چگونه و با چه تناسبی آن را نازل کند {{متن قرآن|كِتَابٌ أُحْكِمَتْ آيَاتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ}} و دارای تفصیل [[معارف]] و [[احکام]]، وسیله [[تذکر]] {{متن قرآن|وَذِكْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ}}، {{متن قرآن|وَإِنَّهُ لَذِكْرٌ لَكَ وَلِقَوْمِكَ}}، [[بینات]] {{متن قرآن|هُوَ الَّذِي يُنَزِّلُ عَلَى عَبْدِهِ آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ}}، [[فرقان ]]: {{متن قرآن|تَبَارَكَ الَّذِي نَزَّلَ الْفُرْقَانَ عَلَى عَبْدِهِ}}، [[هدایت]] {{متن قرآن|هُدًى لِلْمُتَّقِينَ}}، [[بشارت]] {{متن قرآن|إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ يَهْدِي لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ وَيُبَشِّرُ الْمُؤْمِنِينَ}}، از [[عزیز]] [[رحیم]] {{متن قرآن|آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ لِيُخْرِجَكُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ وَإِنَّ اللَّهَ بِكُمْ لَرَءُوفٌ رَحِيمٌ}} و نازله [[عربی]] است {{متن قرآن|إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا}}؛ از اوصاف سلبی مانند: [[عوج]] ندارد {{متن قرآن|قُرْآنًا عَرَبِيًّا غَيْرَ ذِي عِوَجٍ}}، تردیدآور نیست {{متن قرآن|ذَلِكَ الْكِتَابُ لَا رَيْبَ فِيهِ}}، کسی آن را مس نمی‌کند و به [[درستی]] در نمی‌یابد، مگر [[دل]] خود را [[پاک]] کرده باشد {{متن قرآن|لَا يَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ}}؛ این توصیف‌ها نکات کلیدی در معرفی این کتاب است.

#ما این‌گونه [[قرآن]] را به تدریج نازل کردیم تا قلبت را به وسیله آن [[استوار]] گردانیم و [[قرآن]] را بر تو به آرامی خواندیم {{متن قرآن|كَذَلِكَ لِنُثَبِّتَ بِهِ فُؤَادَكَ وَرَتَّلْنَاهُ تَرْتِيلًا}}؛

#{{متن قرآن|وَإِذْ قُلْنَا لَكَ إِنَّ رَبَّكَ أَحَاطَ بِالنَّاسِ وَمَا جَعَلْنَا الرُّؤْيَا الَّتِي أَرَيْنَاكَ إِلَّا فِتْنَةً لِلنَّاسِ وَالشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ فِي الْقُرْآنِ وَنُخَوِّفُهُمْ فَمَا يَزِيدُهُمْ إِلَّا طُغْيَانًا كَبِيرًا}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که با تو گفتیم: پروردگارت به مردم چیرگی دارد و خوابی که ما به تو نمایاندیم و درخت لعنت شده در قرآن را جز برای آزمون مردم قرار ندادیم و آنان را بیم می‌دهیم اما جز سرکشی بزرگ، به آنان نمی‌افزاید» سوره اسراء، آیه ۶۰.</ref>. '''نکته''': گاهی [[وحی]] [[پیامبر]] به صورت [[رؤیا]] است که صورتی از معانی به [[پیامبر]] نشان داده می‌شود و به صورت [[تمثیل]] درختی است که وسیله [[آزمایش]] [[مردم]] است. {{متن قرآن|وَمَا جَعَلْنَا الرُّؤْيَا الَّتِي أَرَيْنَاكَ إِلَّا فِتْنَةً لِلنَّاسِ}} رؤیای [[پیامبر]]{{صل}} و [[شجره ملعونه]]: جمعی از [[مفسران شیعه]] و [[اهل سنت]] [[نقل]] کرده‌اند که: این [[خواب]] اشاره به جریان معروفی است که [[پیامبر]]{{صل}} در [[خواب]] دید میمون‌هایی از [[منبر]] او بالا می‌روند و پایین می‌آیند، بسیار از این مسأله [[غمگین]] شد، آن چنان‌که بعد از آن کمتر می‌خندید – برخی از [[مفسران]] این میمون‌ها را به [[بنی‌امیه]] [[تفسیر]] کرده‌اند که یکی بعد از دیگری بر جای [[پیامبر]]{{صل}} نشستند در حالی که از یکدیگر [[تقلید]] می‌کردند و افرادی فاقد [[شخصیت]] بودند و [[حکومت اسلامی]] و [[خلافت]] [[رسول]] اللّه را به [[فساد]] کشیدند. اما شجره معلونه - در [[قرآن]] ممکن است اشاره به هر گروه [[منافق]] و خبیث و مطرود درگاه [[خدا]]، مخصوصاً گروه‌هایی همانند [[بنی‌امیه]] و [[یهودیان]] سنگدل و لجوج و همه کسانی که در خط آنها گام بر می‌دارند، باشد، و شجره [[زقوم]] در [[قیامت]] تجسّمی از وجود این شجرات خبیثه در [[جهان]] دیگر است، و همه این شجرات خبیثه مایه [[آزمایش]] و [[امتحان]] [[مؤمنان راستین]] در این [[جهان]] هستند<ref>برگزیده تفسیر نمونه، ج۲، ص۶۵۱.</ref>. احتمال دیگر آن است که مراد از شجرة ملعونه، شجرة ممنوعه باشد.

# [[خداوند]] خطاب به [[پیامبر]] می‌گوید: نزدیک بود آنها تو را با وسوسه‌های خود از آنچه بر تو [[وحی]] کردیم بفریبند، تا غیر آن را به ما نسبت دهی؛ و در آن صورت، تو را به [[دوستی]] خود برمی‌گزینند {{متن قرآن|وَإِنْ كَادُوا لَيَفْتِنُونَكَ عَنِ الَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ لِتَفْتَرِيَ عَلَيْنَا غَيْرَهُ وَإِذًا لَاتَّخَذُوكَ خَلِيلًا}} و اگر ما تو را [[ثابت قدم]] نمی‌ساختیم و در پرتو [[مقام عصمت]]، مصون از [[انحراف]] نبودی نزدیک بود به آنان [[تمایل]] کنی {{متن قرآن|وَلَوْلَا أَنْ ثَبَّتْنَاكَ لَقَدْ كِدْتَ تَرْكَنُ إِلَيْهِمْ شَيْئًا قَلِيلًا}} اما این تثبیت [[الهی]] [[مانع]] از آن [[تمایل]] شد. [[علامه طباطبایی]] مینویسد: و معنای [[آیه]] این است که [[مشرکین]] نزدیک شد تو را بلغزانند و از آنچه به تو [[وحی]] نمودیم منحرفت کنند تا مرامی مخالف آن پیش‌گیری و اعمالی بر خلاف آن انجام دهی و بدین وسیله افترایی به ما ببندی و روش [[اختلاف طبقاتی]] را روشی خداپسندانه جلوه دهی و گفتند که اگر چنین کنی و یک مشت گدا و ژنده‌پوش را از خود برانی، با تو [[رفاقت]] می‌کنیم. {{متن قرآن|وَلَوْلَا أَنْ ثَبَّتْنَاكَ لَقَدْ كِدْتَ تَرْكَنُ إِلَيْهِمْ شَيْئًا قَلِيلًا}} “تثبیت” در اینجا به طوری که از سیاق برمی‌آید به معنای [[عصمت]] و [[حفظ]] [[الهی]] است و اگر جواب “لولا” را خود [[رکون]] قرار نداده و نفرمود “ترکن” بلکه نزدیک شدن به [[رکون]] را قرار داده فرمود: {{متن قرآن|لَقَدْ كِدْتَ تَرْكَنُ}} برای این بود که با در نظر داشتن اینکه [[رکون]] به معنای کم‌ترین میل است دلالت کند بر اینکه [[رسول خدا]]{{صل}} میل به [[کفار]] که نکرد سهل است؛ بلکه نزدیک به میل هم نشد، و اینکه فرمود{{متن قرآن|إِلَيْهِمْ}} و [[رکون]] را به [[مشرکین]] نسبت دادند به [[اجابت]] خواسته‌های آنان این معنا را تأکید می‌کند. و معنای [[آیه]] این است که اگر ما با [[عصمت]] خود تو را [[پایداری]] نمی‌دادیم نزدیک می‌شدی به اینکه به سوی آنان اندکی میل کنی، لیکن ما تو را [[استوار]] ساختیم، و در نتیجه به آنان کم‌ترین میلی نکردی تا چه رسد به اینکه اجابتشان کنی، پس [[رسول خدا]]{{صل}} ایشان را [[اجابت]] نکرد و ذره‌ای میل به ایشان هم ننمود و نه نزدیک بود میل کند<ref>ترجمه تفسیر المیزان، ج۱۳، ص۲۳۷.</ref>. و این خود دلیلی است بر زلالی [[وحی]] و [[الهی]] بودن آن؛

# [[خداوند]] می‌گوید: و به خاطر بیاورید آن روز را که ما از میان هر امتی [[گواهی]] از خود آنها بر آنها [[مبعوث]] می‌کنیم {{متن قرآن|وَيَوْمَ نَبْعَثُ فِي كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيدًا عَلَيْهِمْ مِنْ أَنْفُسِهِمْ}} و ما تو را [[شاهد]] و [[گواه]] بر این گروه [[مسلمانان]] قرار می‌دهیم {{متن قرآن|وَجِئْنَا بِكَ شَهِيدًا عَلَى هَؤُلَاءِ}} و از آنجا که قرار دادن [[شهید]] و [[گواه]] فرع بر این است که قبلاً برنامه کامل و جامعی در [[اختیار]] افراد قرار داده شده باشد، به طوری که [[حجت]] بر همگی تمام شود، تا به دنبال آن، مسأله [[نظارت]] و [[مراقبت]] مفهوم صحیحی پیدا کند، لذا بلافاصله می‌گوید: و ما این [[کتاب ]]- [[قرآن]] - را بر تو نازل کردیم که بیانگر همه چیز است {{متن قرآن|وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِكُلِّ شَيْءٍ}} و هم [[هدایت]] است و هم [[رحمت]]، و هم مایه [[بشارت]] برای همه [[مسلمانان]] [[جهان]] {{متن قرآن|وَهُدًى وَرَحْمَةً وَبُشْرَى لِلْمُسْلِمِينَ}} [[علامه طباطبایی]] درباره معنای اینکه [[قرآن]] بیان کننده همه چیز است {{متن قرآن|تِبْيَانًا لِكُلِّ شَيْءٍ}} مینویسد: تبیان برای هر چیزی است و تبیان - به‌طوری که گفته شده - به معنای بیان است، و چون [[قرآن کریم]] [[کتاب هدایت]] برای عموم [[مردم]] است و جز این کار و شانی ندارد لذا ظاهراً مراد از {{متن قرآن|لِكُلِّ شَيْءٍ}} همه آن چیزهایی است که برگشتش به [[هدایت]] باشد از قبیل [[معارف]] [[حقیقی]] مربوط به [[مبدأ و معاد]] و [[اخلاق فاضله]] و [[شرایع الهی]] و قصص و مواعظی که [[مردم]] در اهتداء و راه یافتنشان به آن محتاجند، و [[قرآن]] تبیان همه اینها است - نه اینکه تبیان برای همه [[علوم]] هم باشد - و صفت خصوصی آن‌که مربوط به خصوص [[مسلمین]] است که حاضر شده‌اند در برابر [[حق]] [[تسلیم]] شوند این است که هدایتی است که [[مسلمین]] به وسیله آن به سوی [[صراط مستقیم]] راه یافته و رحمتی است از [[ناحیه]] [[خدای سبحان]] به سوی ایشان که به وسیله عمل به آن، به خیر [[دنیا]] و [[آخرت]] رسیده به [[ثواب]] [[خدا]] و [[رضوان]] او نائل می‌گردند، و بشارتی است برای ایشان که به ایشان [[مغفرت]] و [[رضوان]] و بهشت‌های [[خدا]] را که در آن نعیم مقیم است نوید می‌دهد<ref>ترجمه تفسیر المیزان، ج۱۲، ص۴۶۹.</ref>.

#{{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ إِلَّا رِجَالًا نُوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ * بِالْبَيِّنَاتِ وَالزُّبُرِ وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَلَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ}}<ref>«و ما پیش از تو جز مردانی را که به آنها وحی می‌کردیم نفرستادیم؛ اگر نمی‌دانید از اهل کتاب (آسمانی) بپرسید * آنان را) با برهان‌ها (ی روشن) و نوشته‌ها (فرستادیم) و بر تو قرآن را فرو فرستادیم تا برای مردم آنچه را که به سوی آنان فرو فرستاده‌اند روشن گردانی و باشد که بیندیشند» سوره نحل، آیه ۴۳-۴۴.</ref>. '''نکته''': {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ إِلَّا رِجَالًا نُوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ}} در اینجا به بیان کیفیت [[ارسال رسل]] و [[انزال کتب]] که قبلاً اشاره داشت بازگشت نموده است تا برای [[مشرکین]] روشن سازد که [[دعوت دینی]]، دعوتی عادی و معمولی است با این تفاوت که [[خداوند]] به صاحبان این [[دعوت]] [[وحی]] می‌فرستد، و به وسیله [[وحی]]، آن‌چه که [[صلاح]] [[دنیا]] و [[آخرت]] [[مردم]] است به ایشان می‌رساند. و هیچ یک از فرستادگان [[خدا]] ادعا نکرده و در هیچ یک از کتاب‌های فرستاده شده از [[ناحیه]] [[خدا]] ادعا نشده که [[دعوت دینی]] [[ظهور]] [[قدرت]] غیبیه‌ای است که هر چیزی را مقهور می‌سازد و [[اراده]] تکوینیه‌ای است که می‌تواند [[نظام]] عالم را بر هم زند و [[سنت]] [[اختیار]] را [[باطل]] کند و [[مردم]] را مجبور به قبول نماید تا در پاسخش بگویند: {{متن قرآن|لَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا عَبَدْنَا مِنْ دُونِهِ مِنْ شَيْءٍ}}<ref>«اگر خداوند می‌خواست نه ما و نه پدرانمان به جای او چیزی را نمی‌پرستیدیم» سوره نحل، آیه ۳۵.</ref> و بنابراین، جمله {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ إِلَّا رِجَالًا نُوحِي إِلَيْهِمْ}} سیاقش [[حصر]] [[رسالت]] است بر [[بشر]] عادی و معمولی منتهی بشری که به او [[وحی]] می‌شود، و این [[حصر]]، در قبال ادعای [[مشرکین]] است که می‌پنداشتند اگر [[خداوند]] بشری را فرستاده خود کند [[نظام طبیعت]] را نقض کرده [[اختیار]] و [[استطاعت]] را از بین برده است<ref>ترجمه تفسیر المیزان، ج۱۲، ص۳۷۲.</ref>.

#{{متن قرآن|يَا بَنِي إِسْرَائِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَأَوْفُوا بِعَهْدِي أُوفِ بِعَهْدِكُمْ وَإِيَّايَ فَارْهَبُونِ * وَآمِنُوا بِمَا أَنْزَلْتُ مُصَدِّقًا لِمَا مَعَكُمْ وَلَا تَكُونُوا أَوَّلَ كَافِرٍ بِهِ وَلَا تَشْتَرُوا بِآيَاتِي ثَمَنًا قَلِيلًا وَإِيَّايَ فَاتَّقُونِ}}<ref>«ای بنی اسرائیل! نعمت مرا که ارزانی شما داشتم به یاد آورید و به پیمان من وفا کنید تا به پیمان شما وفا کنم و تنها از من بهراسید * و به آنچه فرو فرستاده‌ام، که کتاب نزد شما را راست می‌شمارد، ایمان آورید و نخستین منکر آن نباشید و آیات مرا به بهای ناچیز نفروشید و تنها از من پروا کنید» سوره بقره، آیه ۴۰-۴۱.</ref> '''نکته''': {{متن قرآن|وَلَا تَشْتَرُوا بِآيَاتِي ثَمَنًا قَلِيلًا}} آیاتی که مورد معامله قرار می‌گیرد [[شریعت]]، کتاب، [[معابد]]، [[شعائر]] و [[لباس]] [[دین]] است که باید [[خلق]] را به یاد [[خلق]] آورد و همه را در رشته خدایی [[دین]] با هم مربوط گرداند، و [[نفوس]] را [[تربیت]] کند و [[عقل‌ها]] را برانگیزد، این [[آیات]] است که چون در [[تصرف]] [[مردم]] دنیاپرست قرار گرفت در برابر [[مال]] و هوا فروخته می‌شود. [[ارزش]] این [[آیات]] به [[قدر]] [[ارزش]] [[نفوس]] [[آدمی]] است که از هر چه ارزنده‌تر است و به‌دست چنین مردمی چون کالای بی‌ارزش در رهگذر بازار دنیاپرستان گذارده می‌شود، چون [[آیین]] و [[آیات]] [[خداوند]] وسیله [[زندگی]] و به صورت کالا در آمد اثرش [[جهل]] و پراکندگی و [[ستم]] می‌گردد و خاصیت اصلی خود را از دست می‌دهد و برای مردمی موجب [[نفرت]] و رمیدگی می‌شود، در این معامله و در برابر هواها، هم [[دین]] و [[آیین]] [[پیمبران]] دگرگون می‌شود و [[مردم]] از آن برمی‌گردند، هم استعدادهای بشری زیان می‌بیند، هم [[ادراکات]] و معلومات [[فطری]] از میان می‌رود، باید هوشیار باشند که در برابر از دست دادن این سرمایه‌های [[معنوی]] هر چه به دست آرند اندک و ناچیز است، آن مردمی که گوهر [[آیات]] را در معرض معامله قرار می‌دهند [[مردم]] [[ناتوان]] و خود باخته در مقابل قدرتمندان و دنیاداران می‌باشند، و هر چه [[هراس]] از [[مردم]] [[دنیا]] را بیشتر به [[دل]] راه دهند از [[خدا]] و [[مؤاخذه]] او بیشتر [[غافل]] می‌گردند، و هر چه [[اندیشه]] از [[مؤاخذه]] [[خداوند]] بیشتر باشد [[ترس]] و خودباختگی در برابر مظاهر [[شهوات]] و [[قدرت]] [[دنیا]] کمتر می‌شود، به همین جهت در پایان به صورت [[حصر]] فرمود: {{متن قرآن|وَإِيَّايَ فَاتَّقُونِ}} معنای [[تقوی]] – چنان‌که گفته شد - اندیشناک بودن و [[پروا]] داشتن است. و با [[رهبت]] -[[رهبانیت]] - فرق دارد<ref>پرتوی از قرآن، ج۱، ص۱۴۱.</ref>.

#{{متن قرآن|وَإِذَا لَمْ تَأْتِهِمْ بِآيَةٍ قَالُوا لَوْلَا اجْتَبَيْتَهَا قُلْ إِنَّمَا أَتَّبِعُ مَا يُوحَى إِلَيَّ مِنْ رَبِّي هَذَا بَصَائِرُ مِنْ رَبِّكُمْ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ}}<ref>«و چون برای آنان آیه‌ای (دلخواه آنان) نیاورده‌ای می‌گویند: چرا خود آیه‌ای برنگزیدی؟ بگو من تنها از آنچه از سوی پروردگارم به من وحی می‌شود پیروی می‌کنم؛ این (ها) بینش‌هایی است از سوی پروردگارتان و رهنمود و بخشایشی است برای مردمی که ایمان دارند» سوره اعراف، آیه ۲۰۳.</ref>. '''نکته''': [[خداوند]] بهانه‌جویی‌های جمعی از [[مشرکان]] و [[مخالفان]] [[دعوت]] را مطرح می‌کند و می‌گوید: هنگامی که آیه‌ای برای آنها نیاوری و در [[نزول وحی]] تأخیری افتد می‌گویند پس این [[آیات]] چه شد چرا از پیش خود آنها را تنظیم نمی‌کنی‌؟ مگر همه اینها [[وحی]] آسمانی است {{متن قرآن|وَإِذَا لَمْ تَأْتِهِمْ بِآيَةٍ قَالُوا لَوْلَا اجْتَبَيْتَهَا}} اما به آنها بگو من تنها از آنچه به سویم [[وحی]] می‌شود [[پیروی]] می‌کنم، و جز آن‌چه [[خدا]] نازل می‌کند، چیزی نمی‌گویم {{متن قرآن|قُلْ إِنَّمَا أَتَّبِعُ مَا يُوحَى إِلَيَّ مِنْ رَبِّي}} این [[قرآن]] و [[آیات]] نورانی‌اش وسیله [[بیداری]] و [[بینایی]] از طرف [[پروردگار]] است، که به هر [[انسان]] آماده‌ای دید و [[روشنایی]] و [[نور]] می‌دهد {{متن قرآن|هَذَا بَصَائِرُ مِنْ رَبِّكُمْ}} و مایه [[هدایت]] و [[رحمت]] برای افراد با [[ایمان]] و آنها که در برابر [[حق]] تسلیمند می‌باشد {{متن قرآن|وَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ}} ضمناً از این [[آیه]] روشن می‌شود همه سخنان و [[کردار]] [[پیامبر]]{{صل}} از [[وحی]] آسمانی سرچشمه می‌گیرد و آنها که غیر از این می‌گویند، از [[قرآن]] بیگانه‌اند. و [[علامه طباطبایی]] مینویسد: {{متن قرآن|وَإِذَا لَمْ تَأْتِهِمْ بِآيَةٍ قَالُوا لَوْلَا اجْتَبَيْتَهَا}} “اجتباء” از باب افتعال از “جبایه” و به معنای جمع‌آوری کردن است، و اینکه گفتند: “چرا جمع‌آوری نکردی آن را” [[کلامی]] است از ایشان که به منظور تهکم و سخریه گفته‌اند و معنایش به‌طوری که از سیاق بر می‌آید این است که: تو وقتی آیه‌های [[قرآن]] را برایشان بخوانی تکذیبت می‌کنند، و اگر آیه‌ای برایشان نبری و یا دیر کنی می‌گویند چرا نرفتی از این حرف‌هایی که اسمش را [[آیه]] گذاشته‌ای از این طرف و آن طرف جمع‌آوری کنی و برای ما بیاوری‌؟ {{متن قرآن|قُلْ إِنَّمَا أَتَّبِعُ مَا يُوحَى إِلَيَّ مِنْ رَبِّي}} بگو: من از خود چیزی ندارم، تنها [[گوش به فرمان]] دستوراتی هستم که پروردگارم به من [[وحی]] می‌فرستد، {{متن قرآن|هَذَا بَصَائِرُ مِنْ رَبِّكُمْ}} و این [[قرآن]] بصیرت‌هایی است از [[ناحیه]] [[پروردگار]] شما، او می‌خواهد شما را به وسیله آن [[بینا]] و روشن کند {{متن قرآن|وَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ}}<ref>ترجمه تفسیر المیزان، ج۸، ص۴۹۹.</ref>.