الف باب در حدیث: تفاوت میان نسخه‌ها

الف باب در حدیث (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۱۷ اکتبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۵:۱۴

۳٬۳۷۲ بایت اضافه‌شده ، ‏۱۷ اکتبر ۲۰۲۱

←‏روایات "الف باب"

دیداریویکی‌متن

Bahmani

مدیران

۱۳۰٬۵۵۳

ویرایش

@@ خط ۱۴: / خط ۱۴: @@
 ==[[روایات]] "[[الف باب]]"==
-* [[روایات]] "[[الف باب]]" از چنان گستردگی برخوردار می‌‌باشد که برخی از [[علما]]<ref>مجلسی، محمد تقی، روضة المتقین، ج 1، ص 186</ref> ادعای [[متواتر بودن]] آن را کرده‌اند و برخی دیگر<ref>حرعاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج 1، ص 572</ref> اشاره به فراوانی این [[روایات]] دارند.<ref>شاکر، محمد تقی، بهرامی، علیرضا، واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش، مجلۀ تحقیقات علوم قرآن و حدیث، ش 12، ص 139</ref>
+[[روایات]] "[[الف باب]]" از چنان گستردگی برخوردار است که برخی از [[علما]]<ref>مجلسی، محمد تقی، روضة المتقین، ج ۱، ص ۱۸۶.</ref> ادعای [[متواتر بودن]] آن را کرده‌اند و برخی دیگر<ref>حرعاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج ۱، ص ۵۷۲.</ref> اشاره به فراوانی این [[روایات]] دارند.
-*بر اساس گزارش‌ [[روایات]]،‌ مسألۀ [[تعلیم]] [[هزار باب]] علم‌ به‌ [[امام علی]]{{ع}} در دوره [[امام باقر]]{{ع}} و [[امام صادق]]{{ع}} جزء آموزه‌ها و باورهای عمومی [[شیعه]] محسوب می‌شود. مؤید این گفتار آغاز سخن [[ابوبصیر]] با این‌ جمله‌ است: <ref>صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ج 1، ص 304</ref> «قلت لأبی عبدالله‌{{ع}} بلغنا‌ أن [[رسول الله]] عَلَّمَ علیا ألف باب کل باب [[فتح]] ألف باب». [[حضرت]] نیز با تصحیح این سخن، اصل گزاره را مورد [[تأیید]] قرار می‌‌دهد: «فقال لی بل‌ علمه بابا واحدا [[فتح]] ذلک الباب ألف باب [[فتح]] کل باب ألف باب». <ref>شاکر، محمد تقی، بهرامی، علیرضا، واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش، مجلۀ تحقیقات علوم قرآن و حدیث، ش 12، ص139</ref>
-*برخی از این [[احادیث]] عبارتند از:
+بر اساس گزارش‌ [[روایات]]،‌ مسألۀ [[تعلیم]] [[هزار باب]] علم‌ به‌ [[امام علی]]{{ع}} در دوره [[امام باقر]]{{ع}} و [[امام صادق]]{{ع}} جزء آموزه‌ها و باورهای عمومی [[شیعه]] محسوب می‌شود. مؤید این گفتار، آغاز سخن [[ابوبصیر]] با این‌ جمله‌ است: {{متن حدیث|قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع بَلَغَنَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ عَلَّمَ عَلِيّاً ع أَلْفَ بَابٍ كُلُّ بَابٍ فَتَحَ أَلْفَ بَابٍ}}. حضرت نیز با تصحیح این سخن، اصل گزاره را مورد [[تأیید]] قرار می‌‌دهد: {{متن حدیث|فَقَالَ لِي بَلْ عَلَّمَهُ بَاباً وَاحِداً فَتَحَ ذَلِكَ الْبَابُ أَلْفَ بَابٍ فَتَحَ كُلُّ بَابٍ أَلْفَ بَابٍ}}<ref>صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ج ۱، ص ۳۰۴.</ref>.<ref>ر.ک: [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[علی رضا بهرامی|بهرامی، علی رضا]]، [[واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش (مقاله)|واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش]]، مجلۀ تحقیقات علوم قرآن و حدیث، ش ۱۲، ص۱۳۹.</ref>.
-#در [[حدیثی]] [[ابوبصیر]] می‌‌گوید:<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج 1، ص 239</ref> «دَخَلْتُ عَلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} فَقُلْتُ لَهُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنِّي أَسْأَلُكَ عَنْ مَسْأَلَةٍ هَاهُنَا أَحَدٌ يَسْمَعُ كَلَامِي‏ قَالَ: فَرَفَعَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} سِتْراً بَيْنَهُ‏ وَ بَيْنَ‏ بَيْتٍ‏ آخَرَ فَاطَّلَعَ فِيهِ ثُمَّ قَالَ: يَا أَبَا مُحَمَّدٍ سَلْ عَمَّا بَدَا لَكَ قَالَ: قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنَّ شِيعَتَكَ يَتَحَدَّثُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ{{صل}} عَلَّمَ عَلِيّاً{{ع}} بَاباً يُفْتَحُ لَهُ مِنْهُ أَلْفُ بَابٍ قَالَ: فَقَالَ: يَا أَبَا مُحَمَّدٍ عَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} عَلِيّاً{{ع}} أَلْفَ بَابٍ يُفْتَحُ مِنْ كُلِّ بَابٍ أَلْفُ بَابٍ قَالَ: قُلْتُ هَذَا وَ اللَّهِ الْعِلْم..»..<ref>ر.ک. مظفر، محمد حسین، پژوهشی در باب علم امام، ص 79 ـ 82؛ عرفانی، محمد نظیر، بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین، ص 181؛ غلامی، اصغر، آفاق علم امام در الکافی، وبگاه بیان معرفت</ref>
-# [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} هم فرمودند:<ref>ر.ک. ینابیع المودة، ص ۸۸، اصول کافی، ج ۱، ص ۲۹۶ بحارالانوار، ج 40، ص 130</ref> «اِنَّ رَسُولَ اللهِ{{صل}} عَلَّمَنى اَلْفَ بَاب مِنَ الْحَلاَلِ وَ الْحَرَامِ وَ مِمَّا کَانَ وَ مِمَّا یَکُونُ اِلَى یَوْمِ الْقِیَامَةِ، کُلُّ بَاب مِنْهَا یَفْتَحُ اَلْفَ باب فَذلِکَ اَلْفَ اَلْفَ باب حتّی عَلِمْتُ ما کانَ وَ ما یکونُ اِلی یَوْمِ الْقِیامَةِ وَ عَلِمْتُ عِلْمَ الْمَنایا وَ الْبَلایا وَ فَصْلَ الْخِطابِ»<ref>ر.ک. مکارم، ناصر، پیام قرآن، ج 7، ص 242؛ ضیاء آبادی، سید محمد، تفسیر سورۀ ابراهیم، ص 249 ـ 253؛ مصباح یزدی، محمد تقی، آموزش عقاید، ص 322؛ مطهری، منصف علی،  علم ائمه از نظر عقل و نقل، ص 64</ref>
+برخی از این [[احادیث]] عبارت‌اند از:
-# [[یونس]] بن رباط [[نقل]] می‌کند:<ref>فیض کاشانی، الوافی، ج ۲، ص ۳۲۲ ـ ۳۲۴</ref> همراه کامل تمار در محضر [[امام صادق]]{{ع}} بودیم که کامل تمار خواستار عرضه روایتی شد که آن را شنیده است، وی عرضه می‌کند، شنیده‌ام [[پیامبر]] در مریضی پایان [[عمر]] در روز وفاتشان [[هزار باب دانش]] را به [[امام علی]]{{ع}} [[حدیث]] نمود که هر بابی گشاینده [[هزار باب]] بوده است، [[حضرت]] با [[تأیید]] این گفتار، [[دانش]] منتشر شده از [[ائمه]] برای شیعیانشان را تا آن دوره یک یا دو باب از آن [[هزار باب علم]] معرفی می‌نماید. این [[روایت]] علاوه بر دلالت بر [[شهرت]] یافتن این مسئله در [[عصر امام صادق]]{{ع}} دلالت می‌نماید [[دانش]] انتقالی از [[امامان]]{{ع}} به پیروانشان از منبع [[دانش]] انتقالی از [[پیامبر]] به [[امام علی]]{{ع}} [[تغذیه]] می‌شود.<ref>ر.ک. شاکر، محمد تقی، بهرامی، علیرضا، واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش، تحقیقات علوم قرآن و حدیث، ش 26، ص 142</ref>
+#در [[حدیثی]] [[ابوبصیر]] می‌‌گوید: {{متن حدیث|دَخَلْتُ عَلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} فَقُلْتُ لَهُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنِّي أَسْأَلُكَ عَنْ مَسْأَلَةٍ هَاهُنَا أَحَدٌ يَسْمَعُ كَلَامِي‏ قَالَ: فَرَفَعَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} سِتْراً بَيْنَهُ‏ وَ بَيْنَ‏ بَيْتٍ‏ آخَرَ فَاطَّلَعَ فِيهِ ثُمَّ قَالَ: يَا أَبَا مُحَمَّدٍ سَلْ عَمَّا بَدَا لَكَ قَالَ: قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنَّ شِيعَتَكَ يَتَحَدَّثُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ{{صل}} عَلَّمَ عَلِيّاً{{ع}} بَاباً يُفْتَحُ لَهُ مِنْهُ أَلْفُ بَابٍ قَالَ: فَقَالَ: يَا أَبَا مُحَمَّدٍ عَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} عَلِيّاً{{ع}} أَلْفَ بَابٍ يُفْتَحُ مِنْ كُلِّ بَابٍ أَلْفُ بَابٍ قَالَ: قُلْتُ هَذَا وَ اللَّهِ الْعِلْم}}<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۱، ص ۲۳۹.</ref>.<ref>ر.ک: [[محمد نظیر عرفانی|عرفانی، محمد نظیر]]، [[بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین (پایان‌نامه)|بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین]]، ص ۱۸۱.</ref>
-#مؤید دیگر این گفتار پاسخ [[امام کاظم]]{{ع}} به چگونگی [[آگاهی]] و [[دانش]] [[ائمه]] است، در حالی که پس از [[پیامبر]] [[نبی]] دیگر نبوده است و [[اهل بیت]]{{ع}} نیز [[درجه]] [[نبوت]] نداشته‌اند؟ [[حضرت]] با اشاره به آیۀ: «لا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ»<ref>سورۀ قیامت، آیۀ 16</ref> می‌فرماید: «آنچه را [[پیامبر]] به [[امر الهی]] برای دیگران به زبان نیاورد، ما را مخصوص به آن فرمود. از این رو از میان [[اصحاب]] خود تنها با [[علی]] به [[نجوا]] می‌نشست و پس از [[نزول]] آیۀ «وَتَعِيَهَا أُذُنٌ وَاعِيَةٌ»<ref>سوره حاقه، آیه۱۲</ref> [[پیامبر]]{{صل}} خطاب به اصحابشان فرمود: «از [[خدا]] خواسته‌ام آن را گوش تو قرار دهد». آنگاه [[حضرت]]، گفتار [[امام علی]]{{ع}} در [[مسجد کوفه]] «عَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} عَلِیّاً أَلْفَ بَابٍ یَفْتَحُ کُلُّ بَابٍ أَلْفَ بَاب» را، از مکنون سرّ و امور اختصاص یافته به [[حضرت]] می‌داند که پس از ایشان تنها [[امامان]]{{ع}} آن را به [[ارث]] برده‌اند<ref>فیض کاشانی، الوافی، ج ۳، ص ۷۷۵ ـ ۷۷۶</ref>.<ref>ر.ک. شاکر، محمد تقی، بهرامی، علیرضا، واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش، تحقیقات علوم قرآن و حدیث، ش 26، ص 142</ref>
+# [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} هم فرمودند: {{متن حدیث|اِنَّ رَسُولَ اللهِ{{صل}} عَلَّمَنى اَلْفَ بَاب مِنَ الْحَلاَلِ وَ الْحَرَامِ وَ مِمَّا کَانَ وَ مِمَّا یَکُونُ اِلَى یَوْمِ الْقِیَامَةِ، کُلُّ بَاب مِنْهَا یَفْتَحُ اَلْفَ باب فَذلِکَ اَلْفَ اَلْفَ باب حتّی عَلِمْتُ ما کانَ وَ ما یکونُ اِلی یَوْمِ الْقِیامَةِ وَ عَلِمْتُ عِلْمَ الْمَنایا وَ الْبَلایا وَ فَصْلَ الْخِطابِ}}<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۱، ص ۲۹۶؛ بحارالانوار، ج ۴۰، ص ۱۳۰.</ref>.<ref>ر.ک: [[محمد تقی مصباح یزدی|مصباح یزدی، محمد تقی]]، [[آموزش عقاید (کتاب)|آموزش عقاید]]، ص ۳۲۲؛ [[منصف علی مطهری|مطهری، منصف علی]]، [[علم ائمه از نظر عقل و نقل (پایان‌نامه)|علم ائمه از نظر عقل و نقل]]، ص ۶۴.</ref>
-# [[عبدالله بن عمر]]<ref>ابن بابویه، محمد بن علی، خصال، ج ۲، ص ۶۴۳، ح ۲۳</ref> نیز در گزارش خود از لحظات پایانی [[عمر]] [[پیامبر]]{{صل}}، به مسئله [[خلوت حضرت]] با [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} اشاره و مسئلۀ [[الف باب]] را مطرح و آنگاه [[نقل]] می‌کند، وقتی از [[حضرت]] پرسیده شد آیا آنچه را دریافت نمودی [[حفظ]] نمودی، ایشان در جواب با [[تأیید]] آن، به عمق این [[ادراک]] با عبارت "و عقلته" اشاره می‌فرماید.<ref>ر.ک. شاکر، محمد تقی، بهرامی، علیرضا، واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش، تحقیقات علوم قرآن و حدیث، ش 26، ص 142</ref>
+#[[یونس]] بن رباط [[نقل]] می‌کند: همراه کامل تمّار در محضر [[امام صادق]]{{ع}} بودیم که کامل تمّار خواستار عرضه روایتی شد که آن را شنیده است، وی عرضه می‌کند، شنیده‌ام [[پیامبر]] در مریضی پایان [[عمر]] در روز وفاتشان [[هزار باب دانش]] را به [[امام علی]]{{ع}} [[حدیث]] نمود که هر بابی گشاینده [[هزار باب]] بوده است، حضرت با [[تأیید]] این گفتار، [[دانش]] منتشر شده از [[ائمه]] برای شیعیانشان را تا آن دوره یک یا دو باب از آن [[هزار باب علم]] معرفی می‌نماید<ref>{{متن حدیث|دخلت أنا و كامل التمار على أبي عبد اللَّه ع فقال له كامل جعلت فداك حديث رواه فلان- فقال أذكره فقال حدثني أن النبي ص حدث عليا ع بألف باب يوم توفي رسول اللَّه ص كل باب يفتح ألف باب فذلك ألف ألف باب فقال لقد كان ذلك- قلت جعلت فداك فظهر ذلك لشيعتكم و مواليكم فقال يا كامل باب أو بابان فقلت له جعلت فداك فما يروى من فضلكم من ألف ألف باب إلا باب أو بابان قال فقال و ما عسيتم أن ترووا من فضلنا- ما تروون من فضلنا إلا ألفا غير معطوفة}}؛ فیض کاشانی، ملامحسن، الوافی، ج ۲، ص ۳۲۲ ـ ۳۲۴.</ref>. این [[روایت]] علاوه بر دلالت بر [[شهرت]] یافتن این مسئله در [[عصر امام صادق]]{{ع}}، دلالت می‌نماید [[دانش]] انتقالی از [[امامان]]{{ع}} به پیروانشان از منبع [[دانش]] انتقالی از [[پیامبر]] به [[امام علی]]{{ع}} [[تغذیه]] می‌شود.
+#مؤید دیگر این گفتار پاسخ [[امام کاظم]]{{ع}} به چگونگی [[آگاهی]] و [[دانش]] [[ائمه]] {{ع}} است، در حالی که پس از [[پیامبر]] [[نبی]] دیگری نبوده است و [[اهل بیت]]{{ع}} نیز [[درجه]] [[نبوت]] نداشته‌اند؟ حضرت با اشاره به آیۀ: {{متن قرآن|لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ}}<ref>«زبانت را به (خواندن) آن مگردان تا در (کار) آن شتاب کنی» سوره قیامه، آیه ۱۶.</ref> می‌فرماید: "آنچه را [[پیامبر]] به [[امر الهی]] برای دیگران به زبان نیاورد، ما را مخصوص به آن فرمود. از این رو از میان [[اصحاب]] خود تنها با [[علی]] به [[نجوا]] می‌نشست و پس از [[نزول]] آیۀ {{متن قرآن|وَتَعِيَهَا أُذُنٌ وَاعِيَةٌ}}<ref>«تا آن را برایتان یادکردی  کنیم و گوش‌های نیوشنده آن را به گوش گیرند» سوره حاقه، آیه ۱۲.</ref>ف [[پیامبر]]{{صل}} خطاب به اصحابشان فرمود: «از [[خدا]] خواسته‌ام آن را گوش تو قرار دهد». آنگاه حضرت، گفتار [[امام علی]]{{ع}} در [[مسجد کوفه]] {{متن حدیث|عَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} عَلِیّاً أَلْفَ بَابٍ یَفْتَحُ کُلُّ بَابٍ أَلْفَ بَاب}} را، از مکنون سرّ و امور اختصاص یافته به حضرت می‌داند که پس از ایشان تنها [[امامان]]{{ع}} آن را به [[ارث]] برده‌اند"<ref>{{متن حدیث|فقال من قوله تبارك و تعالى لنبيه ص- لا تُحَرِّكْ بِهِ لِسانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ الذي لم يحرك به لسانه لغيرنا أمره اللَّه أن يخصنا به من دون غيرنا فلذلك كان ناجى أخاه عليا من دون أصحابه- فأنزل اللَّه بذلك قرآنا في قوله وَ تَعِيَها أُذُنٌ واعِيَةٌ  فقال رسول اللَّه ص لأصحابه سألت اللَّه أن يجعلها أذنك يا علي فلذلك قال علي بن أبي طالب ص بالكوفة علمني رسول اللَّه ص ألف باب من العلم ففتح كل باب ألف باب خصه رسول اللَّه ص من مكنون سره بما يخص أمير المؤمنين ع أكرم الخلق عليه كما خص اللَّه نبيه و أخاه عليا من مكنون سره و خالص علمه بما لم يخص به أحدا من قومه حتى صار إلينا فتوارثناه من دون أهلنا}}؛ فیض کاشانی، ملامحسن، الوافی، ج ۳، ص ۷۷۵ ـ ۷۷۶.</ref>
+# [[عبدالله بن عمر]] نیز در گزارش خود از لحظات پایانی [[عمر]] [[پیامبر]]{{صل}}، به مسئله خلوت حضرت با [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} اشاره و مسئلۀ [[الف باب]] را مطرح و آنگاه [[نقل]] می‌کند، وقتی از حضرت پرسیده شد آیا آنچه را دریافت نمودی [[حفظ]] نمودی، ایشان در جواب با [[تأیید]] آن، به عمق این [[ادراک]] با عبارت "و عقلته" اشاره می‌فرماید<ref>{{متن حدیث|قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص فِي مَرَضِهِ الَّذِي تُوُفِّيَ فِيهِ ادْعُوا لِي أَخِي فَأَرْسَلُوا إِلَى عَلِيٍّ ع فَدَخَلَ فَوَلَّيَا وُجُوهَهُمَا إِلَى الْحَائِطِ وَ رَدَّا عَلَيْهِمَا ثَوْباً فَأَسَرَّ إِلَيْهِ وَ النَّاسُ مُحْتَوْشُونَ وَرَاءَ الْبَابِ فَخَرَجَ عَلِيٌّ ع فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ مِنَ النَّاسِ أَسَرَّ إِلَيْكَ نَبِيُّ اللَّهِ شَيْئاً قَالَ نَعَمْ أَسَرَّ إِلَيَّ أَلْفَ بَابٍ فِي كُلِّ بَابٍ أَلْفُ بَابٍ قَالَ وَعَيْتَهُ قَالَ نَعَمْ وَ عَقَلْتُهُ قَالَ فَمَا السَّوَادُ الَّذِي فِي الْقَمَرِ قَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ قَالَ وَ جَعَلْنَا اللَّيْلَ وَ النَّهارَ آيَتَيْنِ فَمَحَوْنا آيَةَ اللَّيْلِ وَ جَعَلْنا آيَةَ النَّهارِ مُبْصِرَةً قَالَ لَهُ الرَّجُلُ عَقَلْتَ يَا عَلِيُّ}}؛ ابن بابویه، محمد بن علی، خصال، ج ۲، ص ۶۴۳، ح ۲۳.</ref>.<ref>ر.ک: [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[علی رضا بهرامی|بهرامی، علی رضا]]، [[واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش (مقاله)|واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش]]، تحقیقات علوم قرآن و حدیث، ش ۲۶، ص ۱۴۲.</ref>
 ==ویژگی [[دانش]] الف باب==