مقام وراثت پیامبر به چه معناست؟ (پرسش): تفاوت میان نسخه‌ها

::::::«"ارث"، "تراث" و "وراثت" هر سه، مصدر "وَرث یرث" و به معنای آن است که چیزی از آنِ کسانی باشد و بعد از مرگ، طبق احکامی خاص، بستگان نسبی و سببی، مالک آن گردند؛<ref>معجم مقاییس اللغه: ۱۰۵۰. [[ابی فارس]]، به مسأله مرگ در ارث تصریح ندارد، ولی از محتوای آن استفاده می‌شود، اما دیگر لغویین تصریح دارند؛ ر.ک: التحقیق فی کلمات القرآن الکریم: ۱۴ و ۱۳ / ۸۳- ۷۷؛ المفردات: ۵۱۸.</ref> بنابراین، درباره ارث چند مطلب نهفته است: #مورث از دنیا رفته باشد؛ #وارث، انتساب نسبی یا سببی با مورّث داشته باشد؛ #انتقال با مرگ باشد، نه داد و ستد و معامله. بنابر این، در مواردی که این واژه بدون ملاحظه سه مورد فوق به کار رفته، آنجا یا مجاز است یا استعاره و تذکّر این نکته مفید است که "مجاز" و "استعاره" موجب زیبایی و صفای معناست نه ایراد و اشکال یا تحریف؛ از زیبایی‌های قرآن و [[نهج البلاغه]]، به کارگیری همین مَجازات است تا جایی که بزرگانی همچون [[سید رضی]]، کتاب‌هایی به نام "مَجازات القرآن" و "المَجازات النبویّه" نوشته‌اند. واژه "میراث" در اصل "موراث" بوده، واوِ ماقبل مکسور، تبدیل به یاء شده است و به معنای مصدری است که گفتیم و اگر از ریشه ورث باشد به معنای مالی است که انسان با ارث به آن دست می‌یابد<ref>مجمع البحرین: ج۲، ص۲۶۸.</ref> واژه تراث در اصل وارث بوده، واوش تبدیل به تاء شده و به معنای مالی است که از مرده برای ورثه به جا می‌ماند.

::::::* [[انبیا]]{{عم}} به اذن خداوند [ولایت]] تکوینی داشتند؛ یعنی می‌توانستند با اذن خداوند در جهان آفرینش و تکوین، تصرّف کنند و برخلاف عادت و جریان طبیعی عالم اسباب، حوادثی را به‌وجود آورند، مانند زنده کردن مردگان و بازگرداندن بینایی به کور مادرزاد توسط [[حضرت عیسی]]{{ع}}<ref>سوره آل عمران، آیه: ۴۹.</ref>، باد در اختیار [[حضرت سلیمان]]{{ع}} قرار گرفتن<ref>سوره ص، آیه:۳۶.</ref>، و با یک چشم بهم‌زدن، احضار تخت بلقیس<ref>سوره نمل، آیه:۴۰.</ref> این اختیارات را خداوند به [[امامان معصوم]]{{عم}} نیز داده است، در این عرصه، آن قدر نمونه‌ها زیاد است که محتوای کتاب‌های بزرگ را تشکیل می‌دهد، ولی ما تنها به ذکر یک روایت بسنده می‌کنیم: [[ابو بصیر]] می‌گوید: بر [[امام باقر]]{{ع}} و [[امام صادق]]{{ع}} وارد شدم و گفتم: آیا شما ورثه [[پیامبر اکرم]]{{صل}} هستید؟ [[امام]] فرمود: آری. پرسیدم: آیا [[رسول خدا]] وارث انبیا بود و آنچه آنان می‌دانستند، [[رسول اکرم]]{{صل}} نیز می‌دانست؟ فرمود: آری. گفتم: آیا شما می‌توانید مردگان را زنده کنید و کورهای مادرزاد و مبتلایان به برص را شفا دهید؟ حضرت فرمود: آری، به اذن الهی می‌توانیم. آنگاه فرمود: نزدیک بیا. وقتی جلو رفتم، دستی بر چشم و صورتم کشید، دیدگانم باز شد و خورشید و آسمان، زمین، خانه‌ها و آنچه در خانه بود را دیدم، سپس فرمود: آیا دوست داری به همین صورت بینا باشی و در قیامت مانند دیگران حساب پس دهی؟ یا این‌که مثل سابق نابینا باشی و بهشت از آنِ تو باشد؟ گفتم: دوست دارم به حال سابقم باشم. آنگاه دستی به چشمم کشید و به حالت اولیّه‌ام برگشتم».<ref>بصائر الدرجات، ص۲۶۹.</ref>

::::::«[[امامان معصوم]]{{عم}} ارث برنده پیامبران الهی بوده‌اند. آنچه از روایات بر می‌آید این است که [[امامان معصوم]]{{عم}} ما علاوه بر صفات نیکو در چند چیز از پیامبران ارث برده‌اند که اهم آنها عبارتند از:  

::::::«{{عربی|"وَ وَرَثَةِ الاَنبِیاءِ"}} اطلاق این جمله اقتضا دارد که ائمّه {{عم}} وارث همه پیامبران باشند در تمام آنچه ارث بر آن صادق است. از احادیث بسیاری این حقیقتی که اشاره کردیم، استفاده می‌شود و عناوین ابواب روایات دلالت بر مدّعا دارد؛ مانند عنوان: {{عربی|"بابُ ما عِندَهُم جَمِیعُ عُلُومِ المَلائِکَةِ وَ اَنَّهُم اُعطُوا ما اَعطاهُ الله الاَنبِیاء{{عم}}"}}.<ref>بحار الانوار ۲۶ / ۱۵۹.</ref> که در این باب ۶۳ حدیث آمده که در یازده روایتش به خصوص کلمه ارث آمده است. {{عربی|"بابُ أنَّ عِندَهُم صَلَواتُ اللهِ عَلَیهِم کُتُبَ الاَنبِیَاء{{عم}} یَقرَؤُنَها عَلَی اختِلافِ لُغاتِها"}}.<ref>همان، ۱۸۰.</ref> که در این باب ۲۷ روایت آمده که در پنج حدیث آن، باز عنوان ارث یافت می‌شود. بابُ أنَّهُم اَعلَمُ مِنَ الاَنبِیاء {{عم}}. که در این باب ۱۳ روایت آمده که در سه حدیثش واژه وارث به چشم می‌خورد.<ref>بحار الانوار ۲۶ / ۱۹۴.</ref> {{عربی|"بابُ ما عِندَهُم مِن سَلاحِ رَسُولِ الله وَ آثارِه وَ آثارِ الاَنبِیاء{{عم}}"}}. که در این باب ۴۸ روایت آمده و بیان‌گر این حقیقت است که طشت قربانی<ref>طشتی در بنی اسرائیل بوده که قربانی‌های خود را در آن می‌گذاردند و آتشی می‌آمده و آن را می‌سوزانده که نشانه قبول بوده. بحار الانوار ۹ / ۱۹۲.</ref>، عصای حضرت موسی و پیراهن جناب یوسف و انگشتر حضرت سلمان و سایر موارد مواریث انبیا و مواریث  رسول خدا {{صل}} در خدمت حضراتشان می‌باشد. در اصول کافی کتاب الحجّة نیز به روایاتی که بازگو کننده همین حقیقت است، بر می‌خوریم که به نقل حدیثی بسنده می‌کنیم. ابو حمزه ثمالی گوید: شنیدم حضرت صادق {{ع}} می‌فرمود: {{عربی|"الواح موسی عندنا، و عصا موسی عندنا، و نحن ورثه النبین"}}.<ref>اصول کافی، کتاب الحجّة، باب ما عند الائمّة من آیات الانبیاء {{عم}}، حدیث ۲.</ref> الواح موسی و عصای او پیش ماست و ماییم وارثان پیامبران. لازم به تذکّر است که در این زیارت شریفه سه جمله در این زمینه آمده است: یکی همین جمله {{عربی|"وَرَثَةُ الاَنبِیا"}}. دوم و {{عربی|"مِیراثُ النُّبُوَّةِ عِندَکُم"}}. و سومی {{عربی|"عَندکم ما نزلت به رسله"}}. بعید نیست جمله سوم ناظر به خصوص کتب نازله و علوم حقایقی باشد که به انبیا ارزانی شده، ولی جمله اول و دوم اعمّ است و همه جهات را شامل می‌شود. عنوان ارث هم دو مرتبه ذکر شده است، شاید در جمله {{عربی|"وَ میراث النُّبوي عندکم"}} ناظر به جهت صدوری است که خود ارث باشد، و در جمله و ورثة النبیاء ناظر به جهت وقوعی است؛ ارث از موّرث به وارث تعلق گرفته و بر او واقع می‌شود. بنابراین تفاوت دو جمله اعتباری است. ممکن است جمله مِیراث النبوة عندکم ناظر به چیزهایی است که از انبیا به جا مانده است، مانند عصا و انگشتر و پیراهن و غیر این‌ها. ممکن است یک جمله راجع به علوم و معارف انبیا باشد و جمله دیگر مربوط به آثار و اشیای باقی مانده از آنان. در هر حال این جملات بیان‌گر مقام بس رفیعی است برای خاندان رسالت {{عم}}، که معلوم می‌شود همه کمالات علمی و عملی، واقعی و اعتباری همه پیامبران از آدم تا خاتم به عنوان ارث و غیر ارث به این دودمان رسیده است، مگر چیزی که دلیل خاصی آن را استثناء نموده، مانند اصل [[مقام نبوت]] و [[رسالت]]. [[ائمه]]{{عم}} از مواریث سلف که به آن‌ها رسیده است یاد نموده و خصوصیاتش را بازگو می‌کرده‌اند. در خصوص اوّلین و آخرین آنان، امیرالمؤمنین{{ع}} و مهدی آل محمّد{{ع}} روایاتی رسیده است که نمونه‌ای از آن‌ها را می‌آوریم. قال رسول الله {{صل}}: من اراد ان ینظر الی آدم فی علمه، و الی نوح فی تقواه، و الی ابراهیم فی حلمه، و الی موسی فی هیبته، و الی عیسی فی عبادته فلینظر الی علی بن ابی طالب.<ref>مناقب خوارزمی ۵۰.</ref> [[پیامبر خاتم|رسول خدا]] {{صل}} فرمود: هر کس می‌خواهد علم و دانایی آدم، تقوا و پرهیزگاری نوح، حلم و بردباری ابراهیم، هیبت و بزرگی موسی و عبادت و بندگی عیسی را ببیند، باید به [[امام علی|علی بن ابی‌طالب]] {{ع}} بنگرد. این حدیث بیان‌گر دارا بودن [[امام علی|امیرالمؤمنین]] {{ع}} است کمالات باطنی و معنوی پیامبران را. روایت بعد روشنگر داشتن کمالات ظاهری آنان است. [[پیامبر اکرم]]{{صل}} فرمود: خلق الله علیا فی صورة عشرة انبیاء: جعل راسه کرأس آدم، و وجهه کوجه نوح، و فمه کفم شیث، و انفه کانف شعیب، و بطنه کبطن موسی، و یده کید عیسی و رجله کرجل اسحاق، و ساعده کساعد سلیمان، و وجهه کوجه یوسف، و عینه کعینی، و انا خاتم الانبیاء و علیٌّ وصیی و خلیفّتی من بعدی.<ref>مجمع النورین و ملتقی البحرین ۱۹۱.</ref> خداوند سبحان در امیرالمؤمنین از ده پیامبر نشانی نهاده: سر مبارکش همانند آدم، چهره شریفش مانند نوح، دهان پاکش چون شیث، بینی‌اش نظیر شعیب، بطن شریفش مثل موسی، دست توانایش همانند عیسی، پای پایدارش چونان اسحاق، و فاصله میان مچ ت آرنجش چون سلیمان، و زیبایی رخسارش مانند یوسف، و دیده و چشم حق‌بینش همانند دیدگان من که پیامبر آخرالزمان هستم و علیّ وصیّ و خلیفه بعد از من است» <ref>ر. ک. [[سید م‍ج‍ت‍ب‍ی‌ ب‍ح‍ری‍ن‍ی‌|ب‍ح‍ری‍ن‍ی‌، سید م‍ج‍ت‍ب‍ی‌]]، [[جامعه در حرم (کتاب)|جامعه در حرم]]؛ ص:۱۴۱ تا ۱۴۴.</ref>.

::::::«'''مقامات [[انبیا]] {{عم}} و تقرب به [[اهل‌بیت]] {{عم}}:''' [[ائمه]] {{عم}}، هم خود خیرند و هم حامل، عامل و آمر خیر هستند. ذات و اصل و نهاد خیر در وجود اهل‌بيت {{عم}} است که امام هادی {{ع}} در فراز دیگری از زیارت جامعه فرمودند: {{عربی|إِنْ ذُكِرَ اَلْخَيْرُ كُنْتُمْ أَوَّلَهُ وَ أَصْلَهُ وَ فَرْعَهُ وَ مَعْدِنَهُ وَ مَأْوَاهُ وَ مُنْتَهَاهُ}} آثار تشعشع خیری که ایشان داشته‌اند، انبيا {{عم}} را به مقاماتی رسانده است. یک ولیّ خدا هرقدر تقرب بیشتری به [[اهل بیت]] {{عم}} داشته باشد، از مقامات بالاتری برخوردار می‌شود. اولوالعزم در یک معنی به پیامبرانی گفته می‌شود که در تقرب به معصومین {{عم}} عزم راسخ‌تری داشته و قدم‌های بلندتری برداشته‌اند. ائمه {{عم}} از سویی بذر خیر را در انبيا {{عم}} و اولیا به ودیعه نهاده‌اند و از سوی دیگر، تجلی و تبلور نهایی خیری که در وجود انبيا {{عم}} بوده است، در زمان ائمه {{عم}} عینیت و ظهور یافته است. اگر انبیا برای رسیدن به هدفی تلاش کردند؛ پرچم آن هدف به دست اهل‌بیت {{عم}} و حالا در دست حضرت حجت عجل الله فرجه است که وارث همه انبیا و اولیا هستند.