←مقدمه
جز (ربات: جایگزینی خودکار متن (-\n{{نبوت}} +{{نبوت}})) |
(←مقدمه) |
||
| (۹ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۵ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{ | {{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = [[حسنه در قرآن]] - [[حسنه در علوم قرآنی]] - [[حسنه در حدیث]] | پرسش مرتبط = }} | ||
= | |||
== | == مقدمه == | ||
کلمه حسنه با همین لفظ ۲۸ مرتبه، در ۲۷ [[آیه]] و در ۱۵ [[سوره]] [[قرآن]]، ذکر شده است. از این ۲۷ آیه، ۱۴ آیه آن، مدنی و ۱۳ آیه دیگر، مکی است، و ما در این جا ۱۵ آیه آن را از ۱۵ سوره قرآن که ۹ آیه آن مدنی، و ۶ آیه دیگرش مکی است، مورد بررسی قرار میدهیم. لذا بنا بر روش معمول در این تحقیق، پس از تنظیم [[آیات]] حسنه به ترتیب مصحفی آن، با استفاده از منابع لغت و [[تفاسیر]]، آن را از لحاظ لغوی و [[تفسیری]] مورد تحقیق قرار میدهیم، و سرانجام هم با استمداد از فیوضات [[خدای متعال]] به [[تدبر]] در آیات آن میپردازیم<ref>[[عبدالنبی امامی|امامی، عبدالنبی]]، [[فرهنگ قرآن ج۱ (کتاب)|فرهنگ قرآن ج۱]]، ص ۴۸۱.</ref>. | |||
فخرالدین در [[مجمع البحرین]] فی قوله تعالی: {{متن قرآن|رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً}}<ref>«پروردگارا! در این جهان به ما نکویی بخش» سوره بقره، آیه ۲۰۱.</ref>، فرموده: حسنه در این جا، به معنای [[صدق]] آمده، و [[روایت]] است که در آن، وسعت در [[رزق]] است، {{متن قرآن|وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً}}<ref>«و در جهان واپسین هم نکویی ده» سوره بقره، آیه ۲۰۱.</ref>، و حسنه در این جا به معنای [[خشنودی]] و [[رضایت خدای متعال]] در [[بهشت]] است، و فی قوله تعالی: {{متن قرآن|إِنْ تَمْسَسْكُمْ حَسَنَةٌ}}<ref>«چون نیکییی به شما رسد آنان را غمگین میکند» سوره آل عمران، آیه ۱۲۰.</ref>، وحسنه در این جا به معنای [[غنیمت]] است، و فی قوله تعالی: {{متن قرآن|مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَيْرٌ مِنْهَا وَهُمْ مِنْ فَزَعٍ يَوْمَئِذٍ آمِنُونَ * وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَكُبَّتْ وُجُوهُهُمْ فِي النَّارِ}}<ref>«آنان که کار نیک آورند (پاداشی) بهتر از آن خواهند داشت و آنان در آن روز از هر بیمی در امانند * و کسانی که کار بد آورند (با) چهرههایشان در آتش افکنده میشوند» سوره نمل، آیه ۸۹-۹۰.</ref>، در معنای آن، از [[علی]]{{ع}} روایت شده که فرمود: حسنه، [[دوستی]] ما [[اهل بیت]] است، و [[سیئه]]، [[دشمنی]] نسبت به ما است. این [[روایت]] را روایتی که [[جابر]] از [[پیامبر]]{{صل}} [[نقل]] میکند، [[تأیید]] مینماید: پیامبر{{صل}} به [[علی]]{{ع}} فرمود: {{متن حدیث|يَا عَلِيُّ لَوْ أَنَّ أُمَّتِي صَامُوا حَتَّى صَارُوا كَالْأَوْتَادِ، وَ صَلَّوْا حَتَّى صَارُوا كَالْحَنَايَا، ثُمَّ أَبْغَضُوكَ لَأَكَبَّهُمُ اللَّهُ عَلَى مَنَاخِرِهِمْ فِي النَّارِ}}؛ یعنی ای علی! اگر امتم آن [[قدر]] [[روزه]] بدارند که همچون میخ نحیف و لاغر گردند، و آن قدر [[نماز]] بخوانند که همچون کمان، خمیده شوند، اما با تو [[دشمن]] باشند، مسلماً [[خدای تعالی]] آنان را بر بینیهایشان در [[آتش جهنم]] واژگون میکند<ref>مجمع البحرین، ص۵۰۳.</ref>. | == در معنای حسنه == | ||
راغب در مفردات فرموده: حُسْن، عبارت از هر چیز مسرتبخشی است که مورد رغبت باشد، و آن بر سه وجه است، یا از جهت [[عقل]]، [[پسندیده]] است، و یا از جهت [[هوای نفس]]، مورد پسند است، و یا از جهت [[حس]]، شایان توجه است. حسنه، به هر نعمتی که اعطایش به [[انسان]] در نفس، [[بدن]] و احوال، [[شادی]] میآفریند، تعبیر میشود، و سینه، متضاد آن است، و هر دو؛ یعنی حسنه و [[سیئه]]، از الفاظ مشترک هستند، مثل: حیوان که بین انواع مختلف همچون: اسب، انسان و غیره استعمال میشود، پس قوله تعالی: {{متن قرآن|وَإِنْ تُصِبْهُمْ حَسَنَةٌ يَقُولُوا هَذِهِ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ}}<ref>«و اگر نیکییی به ایشان رسد میگویند این از سوی خداوند است» سوره نساء، آیه ۷۸.</ref>، حسنه در آن، به معنای خیر، [[برکت]]، [[پیروزی]] و وسعت و فراخی است، و قوله تعالی: {{متن قرآن|مَا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ}}<ref>«(ای آدمی!) هر نیکی به تو رسد از خداوند است» سوره نساء، آیه ۷۹.</ref>، حسنه در این جا، به معنای [[پاداش]] نیکوست، و تفاوت بین حُسْن، حَسَنَه و حُسْنی، این است که حُسْن در مورد امور ظاهر و حادث گفته میشود، و حسنه وقتی برای وصف آید، در امور ظاهری و حادث گفته میشود، اما چون اسم باشد، عرفاً برای امور حادث بیان میشود، و حُسنی صرفاً در امور حادث گفته میشود، و حُسْن در عرف عام، بیشتر در چیزهایی گفته میشود که از لحاظ دیدن مورد پسند است، و در [[قرآن کریم]] حُسْن غالباً در معنای مورد پسند بودن از جهت [[بینش]] و [[بصیرت]] ذکر شده، نحو قوله تعالی: {{متن قرآن|الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ}}<ref>«کسانی که گفتار را میشنوند آنگاه از بهترین آن پیروی میکنند» سوره زمر، آیه ۱۸.</ref>، {{متن قرآن|أَحْسَنَهُ}}، یعنی آنکه به دور از [[شبهه]] است؛ هم چنان که [[پیامبر خدا]] {{صل}} فرمود: {{متن حدیث|إِذَا شَكَكْتَ فِي شَيْءٍ فَدَعْ}}، و {{متن قرآن|وَقُولُوا لِلنَّاسِ حُسْنًا}}<ref>«و با مردم سخن خوب بگویید» سوره بقره، آیه ۸۳.</ref>؛ یعنی کلمهای مورد پسند<ref>مفردات راغب، ص۱۱۷-۱۱۸.</ref>. | |||
فخرالدین در [[مجمع البحرین]] فی قوله تعالی: {{متن قرآن|رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً}}<ref>«پروردگارا! در این جهان به ما نکویی بخش» سوره بقره، آیه ۲۰۱.</ref>، فرموده: حسنه در این جا، به معنای [[صدق]] آمده، و [[روایت]] است که در آن، وسعت در [[رزق]] است، {{متن قرآن|وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً}}<ref>«و در جهان واپسین هم نکویی ده» سوره بقره، آیه ۲۰۱.</ref>، و حسنه در این جا به معنای [[خشنودی]] و [[رضایت خدای متعال]] در [[بهشت]] است، و فی قوله تعالی: {{متن قرآن|إِنْ تَمْسَسْكُمْ حَسَنَةٌ}}<ref>«چون نیکییی به شما رسد آنان را غمگین میکند» سوره آل عمران، آیه ۱۲۰.</ref>، وحسنه در این جا به معنای [[غنیمت]] است، و فی قوله تعالی: {{متن قرآن|مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَيْرٌ مِنْهَا وَهُمْ مِنْ فَزَعٍ يَوْمَئِذٍ آمِنُونَ * وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَكُبَّتْ وُجُوهُهُمْ فِي النَّارِ}}<ref>«آنان که کار نیک آورند (پاداشی) بهتر از آن خواهند داشت و آنان در آن روز از هر بیمی در امانند * و کسانی که کار بد آورند (با) چهرههایشان در آتش افکنده میشوند» سوره نمل، آیه ۸۹-۹۰.</ref>، در معنای آن، از [[علی]] {{ع}} روایت شده که فرمود: حسنه، [[دوستی]] ما [[اهل بیت]] است، و [[سیئه]]، [[دشمنی]] نسبت به ما است. این [[روایت]] را روایتی که [[جابر]] از [[پیامبر]] {{صل}} [[نقل]] میکند، [[تأیید]] مینماید: پیامبر {{صل}} به [[علی]] {{ع}} فرمود: {{متن حدیث|يَا عَلِيُّ لَوْ أَنَّ أُمَّتِي صَامُوا حَتَّى صَارُوا كَالْأَوْتَادِ، وَ صَلَّوْا حَتَّى صَارُوا كَالْحَنَايَا، ثُمَّ أَبْغَضُوكَ لَأَكَبَّهُمُ اللَّهُ عَلَى مَنَاخِرِهِمْ فِي النَّارِ}}؛ یعنی ای علی! اگر امتم آن [[قدر]] [[روزه]] بدارند که همچون میخ نحیف و لاغر گردند، و آن قدر [[نماز]] بخوانند که همچون کمان، خمیده شوند، اما با تو [[دشمن]] باشند، مسلماً [[خدای تعالی]] آنان را بر بینیهایشان در [[آتش جهنم]] واژگون میکند<ref>مجمع البحرین، ص۵۰۳.</ref>. | |||
در مقدمه مرآة الانوار و مشکوة الاسرار درباره [[احسان]]، [[محسن]]، [[حسن]]، حسنه، و [[حسنی]] و آنچه این معنا را فایده دهد، نظیر: {{متن قرآن|الَّذِينَ أَحْسَنُوا}} و نحو آن، فرموده: حسن با ضم، به معنای زین در مقابل شین است؛ یعنی خوب و [[نیکو]] در مقابل بد و [[زشت]]، و حُسْن، بر هر چیزی اطلاق میگردد<ref>مقدمه برهان، ص۹۰.</ref>. | در مقدمه مرآة الانوار و مشکوة الاسرار درباره [[احسان]]، [[محسن]]، [[حسن]]، حسنه، و [[حسنی]] و آنچه این معنا را فایده دهد، نظیر: {{متن قرآن|الَّذِينَ أَحْسَنُوا}} و نحو آن، فرموده: حسن با ضم، به معنای زین در مقابل شین است؛ یعنی خوب و [[نیکو]] در مقابل بد و [[زشت]]، و حُسْن، بر هر چیزی اطلاق میگردد<ref>مقدمه برهان، ص۹۰.</ref>. | ||
| خط ۱۶: | خط ۱۴: | ||
در فرهنگ عمید فرموده: حسن (به ضم حاء و [[سکون]] سین)؛ یعنی خوبی، نیکویی، [[زیبایی]]، جمع آن، [[محاسن]] است، و [[حسن]] (به [[فتح]] حاء و سین)؛ یعنی خوب، [[نیکو]]، [[جمیل]]، و [[حسان]] (به کسر حاء)، جمع آن است، و [[حسنی]] (حسناء) (به ضم حاء و سکون سین)؛ یعنی خوب تر، نیکوتر، و نیز به معنای خوبی و [[عاقبت]] خوب. [[اسماء الحسنی]] [[نامهای خداوند]] که ۹۹ اسم است، وحسناء (به فتح حاء و سکون سین)، مؤنث حسن؛ [[زن]] خوبرو؛ حسان، جمع آن است، و [[حسنات]] (به فتح حاء و سین)، جمع حسنه، و حسنه (به فتح حاء، سین و نون)؛ یعنی [[کار نیک]] و [[پسندیده]]، و نیکویی، حسنات، جمع آن است<ref>فرهنگ عمید، ص۵۰۲.</ref>.<ref>[[عبدالنبی امامی|امامی، عبدالنبی]]، [[فرهنگ قرآن ج۱ (کتاب)|فرهنگ قرآن ج۱]]، ص ۴۸۳.</ref> | در فرهنگ عمید فرموده: حسن (به ضم حاء و [[سکون]] سین)؛ یعنی خوبی، نیکویی، [[زیبایی]]، جمع آن، [[محاسن]] است، و [[حسن]] (به [[فتح]] حاء و سین)؛ یعنی خوب، [[نیکو]]، [[جمیل]]، و [[حسان]] (به کسر حاء)، جمع آن است، و [[حسنی]] (حسناء) (به ضم حاء و سکون سین)؛ یعنی خوب تر، نیکوتر، و نیز به معنای خوبی و [[عاقبت]] خوب. [[اسماء الحسنی]] [[نامهای خداوند]] که ۹۹ اسم است، وحسناء (به فتح حاء و سکون سین)، مؤنث حسن؛ [[زن]] خوبرو؛ حسان، جمع آن است، و [[حسنات]] (به فتح حاء و سین)، جمع حسنه، و حسنه (به فتح حاء، سین و نون)؛ یعنی [[کار نیک]] و [[پسندیده]]، و نیکویی، حسنات، جمع آن است<ref>فرهنگ عمید، ص۵۰۲.</ref>.<ref>[[عبدالنبی امامی|امامی، عبدالنبی]]، [[فرهنگ قرآن ج۱ (کتاب)|فرهنگ قرآن ج۱]]، ص ۴۸۳.</ref> | ||
== منابع == | |||
==منابع== | |||
{{منابع}} | {{منابع}} | ||
# [[پرونده:1100560.jpg|22px]] [[عبدالنبی امامی|امامی، عبدالنبی]]، [[فرهنگ قرآن ج۱ (کتاب)|'''فرهنگ قرآن''']] | # [[پرونده:1100560.jpg|22px]] [[عبدالنبی امامی|امامی، عبدالنبی]]، [[فرهنگ قرآن ج۱ (کتاب)|'''فرهنگ قرآن''']] | ||
| خط ۲۸: | خط ۲۲: | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
[[رده: | [[رده:اصطلاحات قرآنی]] | ||