جهان‌بینی سیاسی اسلام: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۱۶ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۲۷

مقدمه

جهان‌بینی سیاسی اسلام (جهان‌بینی مبتنی بر اعتقاد به خدای فعال) از اندیشۀ توحید الهی بر می‌خیزد. توحید خدای متعال طبق ترتیب ذیل، نظام سیاسی اسلام را نتیجه می‌دهد:

توحید ذاتی و صفاتی خدای متعال؛
توحید افعالی؛
توحید حاکمیت.
توحید در حاکمیت، نظام سیاسی الهی مبتنی بر حاکمیت الهی را نتیجه می‌دهد.

توحید ذاتی و صفاتی خدای متعال مستلزم توحید افعالی است و توحید افعالی خدای متعال مستلزم توحید در حاکمیت الهی است و توحید حاکمیت ذات حق‌تعالی، نظام سیاسی الهی مبتنی بر حاکمیت الهی را نتیجه می‌دهد.

توحید ذاتی و صفاتی خداوند

توحید ذاتی و صفاتی خدای متعال به معنای نفی تعدّد و تبعّض در ذات خدای متعال است و در کلام و فلسفه با براهین قطعی به اثبات رسیده است. حاصل و نتیجۀ براهین دالّه بر توحید ذاتی و صفاتی خدای متعال این است: ذاتی که منشأ همۀ کمالات وجودات است محال است عقلاً، تعدد و تبعّض‌پذیر باشد. نتیجۀ قطعی این تعددّ و تبعّض‌ناپذیری، توحید افعالی است.

توحید افعالی خداوند

توحید افعالی بدین معناست که هر فعل و حرکت و ایجاد و وجودی باید از ذات خدای متعال سرچشمه بگیرد. هر فاعلی در فعلی که می‌کند و هر مؤثری در تأثیر و اثری که از خود بروز می‌دهد، متکی به خدا بوده و وجود و حرکت و فعل و تأثیر خود را وامدار خدای متعال است. بنابراین، فاعلیت و مؤثریت هر مؤثر و فاعلی به فاعلیت خدای واحد احد بر می‌گردد و لذا فاعلیت و فعل و تأثیر نیز در جهان هستی، فاعلیت و فعل و تأثیر خدای واحد احد است.

در آیات قرآن کریم تأکید فراوانی بر توحید افعالی خدای متعال و نفی وجود شریک و انباز برای خدای متعال در فعل و تأثیر و ایجاد و تدبیر جهان شده است. "دین خدا" همان نظام مدیریت الهی است که مسیر زندگی انسان را مشخص می‌نماید و به وسیلۀ امر تشریعی خداوند به وجود می‌آید و به واسطۀ انبیاء و اوصیای آنان به بشریت ابلاغ می‌شود.

حصر حاکمیت و مُلک و سلطنت در ذات باری تعالی

حصر حاکمیت در ذات حق تعالی از حقایق روشنی است که ادلّۀ عقلی و نیز نقلی فراوانی بر آن وجود دارد. حاکمیت به معنای امر و نهی و دستور و فرمان جهت برقراری نظم است. نظامی که این حاکمیت را در جامعۀ بشری بر عهده می‌گیرد، نظام سیاسی است.

حصر حاکمیت در خدای متعال، اساسی‌ترین اصل نظام سیاسی اسلام و زیر بنای آن است^[۱].

منابع

اراکی، محسن، فقه نظام سیاسی اسلام ج۱

پانویس

↑ اراکی، محسن، فقه نظام سیاسی اسلام ج۱، ص۱۴۲-۱۶۹.

[1] اراکی، محسن، فقه نظام سیاسی اسلام ج۱، ص۱۴۲-۱۶۹.

[۱]

@@ خط ۱۹: / خط ۱۹: @@
 === توحید افعالی خداوند ===
-توحید افعالی بدین معناست که هر فعل و حرکت و ایجاد و وجودی باید از ذات خدای متعال سرچشمه بگیرد. هر فاعلی در فعلی که می‌کند و هر مؤثری در تأثیر و اثری که از خود بروز می‌دهد، [[متکی به خدا]] بوده و وجود و حرکت و فعل و تأثیر خود را وامدار خدای متعال است. بنابراین، فاعلیت و مؤثریت هر مؤثر و فاعلی به فاعلیت خدای واحد [[احد]] بر می‌گردد و لذا فاعلیت و فعل و تأثیر نیز در [[جهان هستی]]، فاعلیت و فعل و تأثیر خدای واحد احد است.
+توحید افعالی بدین معناست که هر فعل و حرکت و ایجاد و وجودی باید از ذات خدای متعال سرچشمه بگیرد. هر فاعلی در فعلی که می‌کند و هر مؤثری در تأثیر و اثری که از خود بروز می‌دهد، متکی به خدا بوده و وجود و حرکت و فعل و تأثیر خود را وامدار خدای متعال است. بنابراین، فاعلیت و مؤثریت هر مؤثر و فاعلی به فاعلیت خدای واحد [[احد]] بر می‌گردد و لذا فاعلیت و فعل و تأثیر نیز در [[جهان هستی]]، فاعلیت و فعل و تأثیر خدای واحد احد است.
 در [[آیات قرآن کریم]] تأکید فراوانی بر [[توحید افعالی]] [[خدای متعال]] و [[نفی]] وجود [[شریک]] و انباز برای خدای متعال در فعل و تأثیر و ایجاد و [[تدبیر]] جهان شده است. "[[دین خدا]]" همان [[نظام مدیریت]] [[الهی]] است که مسیر زندگی [[انسان]] را مشخص می‌نماید و به وسیلۀ امر تشریعی [[خداوند]] به وجود می‌آید و به واسطۀ [[انبیاء]] و اوصیای آنان به [[بشریت]] [[ابلاغ]] می‌شود.