حکیم بن اشرف: تفاوت میان نسخهها
(صفحهای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = صحابه | عنوان مدخل = حکیم بن اشرف | مداخل مرتبط = حکیم بن اشرف در تاریخ اسلامی | پرسش مرتبط = }} == آشنایی اجمالی == از وی اطلاعاتی در دست نیست. تنها مقاتل بن سلیمان<ref>مقاتل بن سلیمان، تفسیر، ج۱، ص۱۲۷.</ref>، در [[تفسیر آیه]...» ایجاد کرد) برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
بدون خلاصۀ ویرایش برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
||
| خط ۶: | خط ۶: | ||
}} | }} | ||
== آشنایی اجمالی == | == آشنایی اجمالی == | ||
از | وی از تیره دیل بن عمرو، از [[عبدالقیس]] بود<ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۱، ص۴۸؛ ابن حزم، جمهرة أنساب العرب، ص۲۹۸.</ref>. نام او را «[[حکیم]]» هم گفتهاند<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۴۲۱.</ref> اما بیشتر «حُکیم» آوردهاند<ref>ابن اثیر، أسد الغابة، ج۲، ص۵۷؛ ابن اثیر، الکامل، ج۳، ص۲۲۰؛ ابن حجر، الإصابة، ج۲، ص۱۵۲ و ۱۸۱.</ref> و نام پدرش را [[جبل]] نیز گفتهاند<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۴۲۱؛ ابن اثیر، أسد الغابة، ج۲، ص۵۷.</ref>. | ||
در [[صحابی]] بودن وی [[اختلاف]] است. [[ابن عبدالبر]]<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۴۲۱.</ref>، او را در شمار [[صحابه]] آورده، میگوید: او [[رسول خدا]]{{صل}} را [[درک]] کرد اما آن حضرت را ندید و [[آگاهی]] ندارم که او [[روایت]] یا خبری نقل کرده باشد که دلالت کند وی از رسول خدا{{صل}} روایت شنیده است. [[ابن اثیر]]<ref>ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۵۷.</ref> نیز به همین خبر ابن عبدالبر اشاره کرده است. [[ابن حجر]]<ref>ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۱۵۲.</ref> در بخش سوم ([[مخضرمین]]) از وی یاد کرده و پس از اشاره به خبر ابن عبدالبر میگوید عثمان وی را به سِند فرستاد. او سپس در [[بصره]] سکونت گزید و در [[نبرد جمل]] کشته شد. وی را مردی [[صالح]]، [[دیندار]]<ref>عابد و بزرگ، ر.ک: ذهبی، تاریخ الإسلام، ج۳، ص۴۹۵.</ref> و مورد [[اطاعت]] در خاندانش معرفی کردهاند<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۴۲۱؛ ابن اثیر، أسد الغابة، ج۲، ص۵۷.</ref>. | |||
مهمترین بخش [[زندگی]] حکیم، نقش مؤثر او در محاصره عثمان و شرکت در [[قتل عثمان]]<ref>برای اطلاع بیشتر، ر.ک: ابن شبه، تاریخ المدینة، ج۳، ص۱۳۲ و ج۴، ص۱۱۵۲؛ ابن قتیبه، المعارف، ص۱۹۶؛ بلاذری، أنساب الأشراف، ج۶، ص۱۷۴.</ref> و [[حمایت]] [[قاطع]] او از امیرالمؤمنین علی{{ع}} است. پس از آنکه وی از سِند بازگشت، عثمان از او درباره اوضاع آنجا پرسید و او توضیحاتی داد و عثمان تا [[زمان]] مرگش کسی را بر سِند نگمارد<ref>خلیفة بن خیاط، التاریخ، ص۱۳۴؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۴۲۱.</ref>. | |||
حکیم از کسانی بود که از [[عبدالله بن عامر]] و دیگر [[کارگزاران]] عثمان بر [[خلیفه سوم]] [[عیب]] میگرفت<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۴۲۱.</ref>. از [[حکیم]] به عنوان [[والی امام علی]]{{ع}}<ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۱، ص۴۸.</ref>، [[فرمانده]] [[نیروی نظامی]] [[بصره]] از سوی عثمان بن حنیف<ref>بلاذری، أنساب الأشراف، ج۳، ص۲۶؛ ابن کثیر، البدایة و النهایة، ج۷، ص۲۵۹؛ صفدی، الوافی بالوفیات، ج۱۳، ص۸۰.</ref> و کسی که مکران<ref>ناحیهای که از غرب به کرمان و از شمال به سجستان و از جنوب به دریا و از شرق به هند میرسد. ر.ک: یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۱۸۰.</ref> به دست او فتح شده است<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۱۷۹.</ref>، [[شجاعترین]] افراد [[زمان]] خود<ref>بلاذری، أنساب الأشراف، ج۵، ص۱۳۰.</ref> و از [[شیعیان اهل بیت]]<ref>ابن خلدون، تاریخ، ج۲، ص۱۴۱.</ref> یاد کردهاند. | |||
پس از [[مرگ عثمان]]، هنگامی که [[زبیر]]، [[طلحه]] و [[عایشه]] به بصره آمدند، [[عثمان بن حنیف]] که والی امام علی{{ع}} در بصره بود، [[حکیم]] را همراه هفتصد تن از [[قبایل]] [[عبد القیس]] و [[بکر بن وائل]] برای مقابله با آنان به [[زابوقه]]، در نزدیکی بصره، فرستاد که در این [[نبرد]] (معروف به [[جمل]] اصغر) حکیم به [[شهادت]] رسید و [[قاتل]] او مردی از [[قبیله]] بنی [[حدان]] بود<ref>با اندکی اختلاف، ر.ک: بلاذری، أنساب الأشراف، ج۳، ص۲۷؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۴۲۱.</ref>. | |||
بر اساس خبری دیگر، [[ابن زبیر]] پس از [[صلح]] عثمان بن حنیف با طلحه و زبیر به عثمان بن حنیف [[خیانت]] کرد و شبانه وارد قصر شد و پس از کشتن چهل تن از [[نگهبانان]]، [[بیتالمال]] را گشود و عثمان بن حنیف را دستگیر و [[شکنجه]] داد. حکیم با هفتصد تن از [[قبیله ربیعه]] به مقابله برخاست و آنان را از [[قصر]] [[دارالاماره]] بیرون راند، اما بر او [[هجوم]] بردند و پای او را قطع شد و سرانجام به دست سحیم<ref>یا ضحیم، ر.ک: طبری، تاریخ، ج۴، ص۴۷۴.</ref> حدانی به [[قتل]] رسید<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۴۲۱؛ ابن اثیر، أسد الغابة، ج۲، ص۵۷.</ref> و در بصره به خاک سپرده شد<ref>عسکری، تصحیفات المحدثین، ج۳، ص۱۰۱۸.</ref>. | |||
در برخی منابع از [[حکیم بن جبله]] [[بدگویی]] کردهاند<ref>طبری، تاریخ، ج۴، ص۴۳۵؛ ابن عساکر، تاریخ دمشق، ج۳۹، ص۳۶۰؛ ذهبی، تاریخ الإسلام، ج۳، ص۴۴۸ و ص۴۹۵.</ref> که به نظر میرسد به سبب شرکت او در کشتن عثمان و از روی [[تعصب]] بیجای برخی [[مورخان]] باشد.<ref>[[قاسم خانجانی|خانجانی، قاسم]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۳ (کتاب)|مقاله «حکیم بن اشرف»، دانشنامه سیره نبوی]] ج۳، ص۱۰۷-۱۰۸.</ref> | |||
== جستارهای وابسته == | |||
{{مدخل وابسته}} | |||
* [[بنیعبدالقیس]] (قبیله) | |||
{{پایان مدخل وابسته}} | |||
== منابع == | == منابع == | ||
| خط ۲۰: | خط ۳۱: | ||
[[رده:اعلام]] | [[رده:اعلام]] | ||
[[رده:اصحاب پیامبر]] | [[رده:اصحاب پیامبر]] | ||
[[رده:اصحاب امام علی]] | |||
نسخهٔ ۳۰ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۱۰
این مدخل زیرشاخهٔ بحث صحابه است. حکیم بن اشرف از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: حکیم بن اشرف در تاریخ اسلامی - پرسش مرتبط نداردآشنایی اجمالی
وی از تیره دیل بن عمرو، از عبدالقیس بود[۱]. نام او را «حکیم» هم گفتهاند[۲] اما بیشتر «حُکیم» آوردهاند[۳] و نام پدرش را جبل نیز گفتهاند[۴]. در صحابی بودن وی اختلاف است. ابن عبدالبر[۵]، او را در شمار صحابه آورده، میگوید: او رسول خدا(ص) را درک کرد اما آن حضرت را ندید و آگاهی ندارم که او روایت یا خبری نقل کرده باشد که دلالت کند وی از رسول خدا(ص) روایت شنیده است. ابن اثیر[۶] نیز به همین خبر ابن عبدالبر اشاره کرده است. ابن حجر[۷] در بخش سوم (مخضرمین) از وی یاد کرده و پس از اشاره به خبر ابن عبدالبر میگوید عثمان وی را به سِند فرستاد. او سپس در بصره سکونت گزید و در نبرد جمل کشته شد. وی را مردی صالح، دیندار[۸] و مورد اطاعت در خاندانش معرفی کردهاند[۹].
مهمترین بخش زندگی حکیم، نقش مؤثر او در محاصره عثمان و شرکت در قتل عثمان[۱۰] و حمایت قاطع او از امیرالمؤمنین علی(ع) است. پس از آنکه وی از سِند بازگشت، عثمان از او درباره اوضاع آنجا پرسید و او توضیحاتی داد و عثمان تا زمان مرگش کسی را بر سِند نگمارد[۱۱]. حکیم از کسانی بود که از عبدالله بن عامر و دیگر کارگزاران عثمان بر خلیفه سوم عیب میگرفت[۱۲]. از حکیم به عنوان والی امام علی(ع)[۱۳]، فرمانده نیروی نظامی بصره از سوی عثمان بن حنیف[۱۴] و کسی که مکران[۱۵] به دست او فتح شده است[۱۶]، شجاعترین افراد زمان خود[۱۷] و از شیعیان اهل بیت[۱۸] یاد کردهاند.
پس از مرگ عثمان، هنگامی که زبیر، طلحه و عایشه به بصره آمدند، عثمان بن حنیف که والی امام علی(ع) در بصره بود، حکیم را همراه هفتصد تن از قبایل عبد القیس و بکر بن وائل برای مقابله با آنان به زابوقه، در نزدیکی بصره، فرستاد که در این نبرد (معروف به جمل اصغر) حکیم به شهادت رسید و قاتل او مردی از قبیله بنی حدان بود[۱۹]. بر اساس خبری دیگر، ابن زبیر پس از صلح عثمان بن حنیف با طلحه و زبیر به عثمان بن حنیف خیانت کرد و شبانه وارد قصر شد و پس از کشتن چهل تن از نگهبانان، بیتالمال را گشود و عثمان بن حنیف را دستگیر و شکنجه داد. حکیم با هفتصد تن از قبیله ربیعه به مقابله برخاست و آنان را از قصر دارالاماره بیرون راند، اما بر او هجوم بردند و پای او را قطع شد و سرانجام به دست سحیم[۲۰] حدانی به قتل رسید[۲۱] و در بصره به خاک سپرده شد[۲۲]. در برخی منابع از حکیم بن جبله بدگویی کردهاند[۲۳] که به نظر میرسد به سبب شرکت او در کشتن عثمان و از روی تعصب بیجای برخی مورخان باشد.[۲۴]
جستارهای وابسته
- بنیعبدالقیس (قبیله)
منابع
پانویس
- ↑ ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۱، ص۴۸؛ ابن حزم، جمهرة أنساب العرب، ص۲۹۸.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۴۲۱.
- ↑ ابن اثیر، أسد الغابة، ج۲، ص۵۷؛ ابن اثیر، الکامل، ج۳، ص۲۲۰؛ ابن حجر، الإصابة، ج۲، ص۱۵۲ و ۱۸۱.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۴۲۱؛ ابن اثیر، أسد الغابة، ج۲، ص۵۷.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۴۲۱.
- ↑ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۵۷.
- ↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۱۵۲.
- ↑ عابد و بزرگ، ر.ک: ذهبی، تاریخ الإسلام، ج۳، ص۴۹۵.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۴۲۱؛ ابن اثیر، أسد الغابة، ج۲، ص۵۷.
- ↑ برای اطلاع بیشتر، ر.ک: ابن شبه، تاریخ المدینة، ج۳، ص۱۳۲ و ج۴، ص۱۱۵۲؛ ابن قتیبه، المعارف، ص۱۹۶؛ بلاذری، أنساب الأشراف، ج۶، ص۱۷۴.
- ↑ خلیفة بن خیاط، التاریخ، ص۱۳۴؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۴۲۱.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۴۲۱.
- ↑ ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۱، ص۴۸.
- ↑ بلاذری، أنساب الأشراف، ج۳، ص۲۶؛ ابن کثیر، البدایة و النهایة، ج۷، ص۲۵۹؛ صفدی، الوافی بالوفیات، ج۱۳، ص۸۰.
- ↑ ناحیهای که از غرب به کرمان و از شمال به سجستان و از جنوب به دریا و از شرق به هند میرسد. ر.ک: یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۱۸۰.
- ↑ یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۱۷۹.
- ↑ بلاذری، أنساب الأشراف، ج۵، ص۱۳۰.
- ↑ ابن خلدون، تاریخ، ج۲، ص۱۴۱.
- ↑ با اندکی اختلاف، ر.ک: بلاذری، أنساب الأشراف، ج۳، ص۲۷؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۴۲۱.
- ↑ یا ضحیم، ر.ک: طبری، تاریخ، ج۴، ص۴۷۴.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۴۲۱؛ ابن اثیر، أسد الغابة، ج۲، ص۵۷.
- ↑ عسکری، تصحیفات المحدثین، ج۳، ص۱۰۱۸.
- ↑ طبری، تاریخ، ج۴، ص۴۳۵؛ ابن عساکر، تاریخ دمشق، ج۳۹، ص۳۶۰؛ ذهبی، تاریخ الإسلام، ج۳، ص۴۴۸ و ص۴۹۵.
- ↑ خانجانی، قاسم، مقاله «حکیم بن اشرف»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۱۰۷-۱۰۸.