بحث:مکه در تاریخ اسلامی

مقدمه

به تفاوت نقل:

1. از «مک» است به معنای از بین بردن و مکه نخوت مستبدین را از بین می‌برد.
2. از «مک» است به معنای بسط و مکه جایی است که خداوند کره زمین را از آن گسترش داده است.
3. از «مک» است به معنای ازدحام و مکه جایی است که مردم از هر جا به آن می‌آیند و در آن ازدحام می‌کنند.
4. از «مک» است به معنای جذب و مکه جایی است که (به دعای حضرت ابراهیم) مردم از هر دیاری به آن جذب می‌شوند.
5. از «مک» است به معنای کم‌آبی و مکه کم آب است (گویی آب آن را زمین مکیده است) یا علاقه مردم به آخرین قطره آب نشان می‌دهد.
6. از «مک» است به معنای مکیدن و کاستن و مکه گناهان را مکیده و نابود می‌کند یا گناه شخص در مکه کاسته می‌شود. حالت تقوایی در شخص پیدا می‌شود که عامل پرهیز از گناه است).
7. از «مک» است به معنای نابودی و مکه جایی است که هر کس به آن قصد سویی داشته باشد نابود خواهد شد (یا در ابتدا در جاهلیت چنان بود که هر کس در مکه ظلم می‌کرد او را نابود می‌کردند و یا از مکه بیرون می‌راندند).
8. از «تمککت العظم» است به معنای درون مغز استخوان و مکه گویی وسط زمین است همان‌گونه که مغز استخوان در وسط آن قرار دارد.
9. از «مکّوک» است به معنای ظرفی که بالای آن تنگ و وسط آن فراخ باشد و مکه در میان دو کوه مرتفع و در میان دره مثل ظرفی است که بالای آن تنگ و وسط آن فراخ باشد.
10. از «مکا» است به معنای خانه (که لغتی بابلی است) و چون حضرت ابراهیم اهل بابل بود، نام خانه را که ساخت مکه نهاد، این نام اول شهر باقی ماند.
11. از «مُکا» است به معنای صدای نوعی پرنده و در مکه صدای مردم که خدای را می‌خوانند بلند است و زمزمه ملکوتی حاجیان در اطراف کعبه همواره به گوش می‌رسد. یا در جاهلی هنگام حج می‌گفتند حج ما به اتمام نخواهد رسید مگر آنکه به کنار کعبه رویم و در آنجا سوت بکشیم.
12. از «مکوربا» است (و به تلفظ یونانی «مقو روبا») است و به زعم برخی از محققین جدید یونانیان از آن نام، شهری را به معنی مکان تقرب به خدا مراد کرده‌اند که همان مکه است.
13. از «مهگه» است به معنی جایگاه ما و ریشه‌ای ایرانی دارد.

شهر مقدس مکه، در بخش غربی «جزیرة العرب و نجد» قرار داشته و آن را جزو «تهامه» دانسته‌اند. این شهر از شمال به مدینه، از شرق به نجد و ریاض، از جنوب به یمن و از مغرب به جدّه محدود می‌شود. فاصله آن با جده به واسطه بزرگراهی که احداث شده، ۶۰ کیلومتر و با مدینه ۴۲۵ کیلومتر است. شهر مکه میان دو رشته کوه محصور شده و از این رو، بنای آن از دور دیده نمی‌شود. این دو رشته کوه عبارت‌اند از:

1. کوه فلق یا فلح که در شمال مکه واقع است که به سمت غرب ادامه می‌یابد،
2. کوه قُعَیقُعان که کوه‌های «هندی، لُعلُع، کَدّی» از جمله ارتفاعاتی هستند که در این رشته کوه قرار دارند. شهر را چندین تنگه و دره تشکیل می‌دهد، انتهای دره‌ای را که کعبه در آن است، «بطحا» می‌گویند.

این شهر از نظر مساحت از هر طرف گسترش یافته هر روز با تراشیدن کوه‌ها، ساختمان‌هایی عظیم بنا می‌کنند. ارتفاع تقریبی مکه از سطح دریا ۳۳۰ متر است و با توجه به کوه‌ها و کم‌گیاه بودن آن، هوای آن بسیار گرم و سوزان است. باران بسیار کم می‌بارد. ولی هرگاه که ببارد به طور رگبار و به فاصله چند لحظه سیلاب‌های سهمگین پدید می‌آید. از این رو برای نگهداری کعبه و مسجدالحرام، سیل‌بُرهای عظیم ساخته شده است. هوای مکه متغیر است و ممکن است در یک ساعت چند حالت به خود بگیرد مکّی‌ها می‌گویند خدا هفتاد هوا آفریده که ۶۹ هوای آن در مکه و یکی دیگر در تمام دنیا است.

در گذشته بسیار دور، سرزمین مکه فاقد آب بوده است. بعدها اولین آب آن، چشمه زمزم شد. بزرگ‌ترین قنات مکه را جمال الدین اصفهانی در قرن ششم هجری حفر کرد و پس از وی مقتدر و القائم آن را تعمیر و بر آب قنات افزوده شد. علاوه بر این قنات و چاه زمزم که آب‌های تاریخی این شهر مقدس است، قنات «زاهر» و «عسقلانی» و «جعرانه» و «قنات زبیده» می‌باشد.

سطح زندگی و وضعیت اقتصادی مردم مکه بسیار خوب است. کالاهای متنوع از تمام کشورها در بازارهای مکه وجود دارد. این شهر پیش از اسلام و بعد از آن، از نظر تجاری بی‌نهایت مورد توجه بازرگانان بین‌المللی بوده است.

در مکه بازارهای مختلف، ادارات گوناگون مانند شؤون «الحاج»، «امن العام» و «الصحة العامه» وجود دارد. چند مدرسه علوم شرعیه، چند تکیه بزرگ و چندین کتابخانه و مؤسسات خیریه‌ای از قبیل «دارالایتام» و «مستشفی» در آن وجود دارد. بازاریان مکه می‌توانند به زبان‌های فارسی، ترکی، هندی و انگلیسی صحبت کنند. به نظر بسیاری، اهل مکه از نظر مذهبی زیاد متعصب نیستند و از مردم مدینه بهترند. از نظر نظافت و اخلاق هم با مردم مدینه فرق دارند. حتی شرطه‌های مکه و آمرین بالمعروف آن خوش‌قیافه‌تر و بااخلاق‌تر از شرطه‌های مدینه‌اند.

چهره عمرانی و ساختمانی مکه دیدنی است. عمارت‌ها، آسمان‌خراش‌ها و ساختمان‌های چندین طبقه (بعضاً بیش از ۲۰ طبقه) چهره شهر را دگرگون کرده است. به جهت کوهستانی بودن این شهر، پل‌ها و تونل‌های فراوان در آن وجود دارد و خانه‌ها و ساختمان‌ها بر سینه کوه‌ها بالا رفته است. بهترین ساختمان‌های مکه در محله شیشه است که عشرتکده و محل سکونت سرمایه‌داران این شهر می‌باشد.

نام‌های بسیاری برای مکه آورده‌اند. چندین اسم برای یک مسمی، غالباً دلیل بر شرافت و اهمیت مسمی است. در قرآن و روایات حدود ۲۰ اسم برای مکه ذکر شده که هر کدام دلالت بر فضیلت و معنایی جداگانه است. از جمله این نام‌ها: صلاح، العرش، المقدسة، النساستة، البیت العتیق، ام رحم، ام القری، الحاطمه، القادس، الباسته، الرأس، کوثی.

و اما نام‌هایی که برای این سرزمین در قرآن آمده چنین است: مکه، بکّه، ام القری، البلد، بلد الامین، مسجد الحرام، حرم.