عذر: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۲ دسامبر ۲۰۲۰، ساعت ۱۱:۳۵

متن این جستار آزمایشی و غیرنهایی است. برای اطلاع از اهداف و چشم انداز این دانشنامه به صفحه آشنایی با دانشنامه مجازی امامت و ولایت مراجعه کنید.

اين مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:

در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل عذر (پرسش) قابل دسترسی خواهند بود.

مقدمه

عذر، عبارت است از تقاضا و درخواست انسان از چیزی که به وسیله آن گناهانش را محو کند، و نیز حجتی که با آن پوزش خواسته می‌شود. قرآن در مورد عذرهای ناروا می‌فرماید: ﴿يَعْتَذِرُونَ إِلَيْكُمْ إِذَا رَجَعْتُمْ إِلَيْهِمْ قُلْ لَا تَعْتَذِرُوا...﴾^[۱]. سخنان امام سجاد(ع) در صحیفه درباره عذر را می‌توان به سه دسته تقسیم کرد: نخست، اموری که آن حضرت از آنها در نزد خدای متعال عذرخواهی می‌کند: «اللَّهُمَّ إِنِّي‏ أَعْتَذِرُ إِلَيْكَ‏ مِنْ‏ جَهْلِي»^[۲]؛ خداوندا از نادانی خود، از حضرتت عذر می‌خواهم.

همچنین می‌فرماید: بار خدایا از پیشگاهت عذر می‌خواهم در حق ستمدیده‌ای که در حضور من بر او ستم رفته و من یاریش ننمودم، و از احسانی که در حقم شده شکرش را به جا نیاوردم و از بدکننده‌ای که از من پوزش خواسته و عذرش را نپذیرفته‌ام و از فقیری که از من حاجت خواسته و من خواست او را بر خواست خود ترجیح نداده‌ام، و از حق مؤمن حق‌داری که بر عهده‌ام مانده و آن را ادا ننموده‌ام و از عیب مؤمنی که بر من آشکار گشته و آن را نپوشانده‌ام و از هر مصیبتی که برای من پیش آمده و از آن دوری نجستم. بارالها به خاطر همه آنها و آنچه مانند آنهاست از حضرتت عذر می‌خواهم^[۳]. چنان‌که ملاحظه می‌شود عذرخواهی حضرت دامنه وسیعی از فعالیت‌های شخصی و مسئولیت‌های اجتماعی را فرا می‌گیرد. دوم، چگونگی اوصاف عذرخواهی است: عذرخواهی از روی صدق و راستی^[۴]؛ و عذرخواهی از روی ندامت و پشیمانی^[۵]؛ و عذرخواهی که فرد را از گناه دوباره باز دارد^[۶]. سوم، بیان این حقیقت است که خدای متعال با دادن نیروی عقل و فرستادن پیامبران و آنگاه قرار دادن توبه و سهولت آن در اسلام راه هرگونه عذر را بسته و به بنده خویش اتمام حجت فرموده است: «پس عذر کسی که از ورود به آن خانه غفلت کند پس از گشوده شدن در و به پا داشتن راهنما چه خواهد بود؟»^[۷]. بدون شک آنچه را که در توانایی ما نبوده از ما برداشته و جز در خور امکان ما به ما تکلیف نفرموده و ما را به غیر از کار آسان وا نداشته و در این زمینه برای هیچ یک از ما حجت و بهانه‌ای باقی نگذاشته است^[۸].^[۹].^[۱۰]

جستارهای وابسته

منابع

شیرزاد، امیر، مقاله «عذر»، دانشنامه صحیفه سجادیه

پانویس

↑ «چون نزد آنان باز گردید، برای شما عذر می‌آورند؛ بگو عذر نیاورید.».. سوره توبه، آیه ۹۴.
↑ دعای ۳۱.
↑ نیایش سی‌و‌هشتم.
↑ نیایش چهل‌و‌پنجم.
↑ نیایش سی‌و‌هشتم.
↑ نیایش سی‌و‌هشتم.
↑ نیایش چهل‌وپنجم.
↑ نیایش یکم.
↑ ریاض السالکین فی شرح صحیفة سیدالساجدین(ع)، سیدعلی خان حسینی حسنی مدنی شیرازی، مؤسسة النشر الاسلامی، قم، ۱۴۰۹، چاپ اول؛ قرآن حکیم، ترجمه ناصر مکارم شیرازی، لسان العرب،، محمدبن منظور، نشر ادب حوزه، قم، ۱۴۰۵.
↑ شیرزاد، امیر، مقاله «عذر»، دانشنامه صحیفه سجادیه، ص ۳۳۰.

[1] «چون نزد آنان باز گردید، برای شما عذر می‌آورند؛ بگو عذر نیاورید.».. سوره توبه، آیه ۹۴.

[2] دعای ۳۱.

[3] نیایش سی‌و‌هشتم.

[4] نیایش چهل‌و‌پنجم.

[5] نیایش سی‌و‌هشتم.

[6] نیایش سی‌و‌هشتم.

[7] نیایش چهل‌وپنجم.

[8] نیایش یکم.

[9] ریاض السالکین فی شرح صحیفة سیدالساجدین(ع)، سیدعلی خان حسینی حسنی مدنی شیرازی، مؤسسة النشر الاسلامی، قم، ۱۴۰۹، چاپ اول؛ قرآن حکیم، ترجمه ناصر مکارم شیرازی، لسان العرب،، محمدبن منظور، نشر ادب حوزه، قم، ۱۴۰۵.

[10] شیرزاد، امیر، مقاله «عذر»، دانشنامه صحیفه سجادیه، ص ۳۳۰.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
 {{ویرایش غیرنهایی}}
-{{نبوت}}
+{{امامت}}
 <div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">
 : <div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>
 <div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">
-: <div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[عذر در قرآن]] | [[عذر در حدیث]] | [[عذر در کلام اسلامی]]</div>
+: <div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[عذر در قرآن]] | [[عذر در حدیث]] | [[عذر در اخلاق اسلامی]] | [[عذر در معارف دعا و زیارات]] | [[عذر در معارف و سیره سجادی]] | [[عذر در معارف و سیره رضوی]]</div>
 <div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">
 : <div style="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[عذر (پرسش)]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div>
 <div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;">
 ==مقدمه==
-مراد آن دسته از آیاتی است که به پیامبر عذر آورده‌اند به حق و یا به ناحق و برای فرار از مسئولیت که در این موارد واکنش‌های مختلفی ایجاب کرده است. مانند وعده عذاب، عفو، پذیرش عذر یا شرایطی برای عذر آوردن ذکر شده است.
+عذر، عبارت است از تقاضا و درخواست [[انسان]] از چیزی که به وسیله آن گناهانش را محو کند، و نیز حجتی که با آن پوزش خواسته می‌شود. [[قرآن]] در مورد عذرهای ناروا می‌فرماید: {{متن قرآن|يَعْتَذِرُونَ إِلَيْكُمْ إِذَا رَجَعْتُمْ إِلَيْهِمْ قُلْ لَا تَعْتَذِرُوا...}}<ref>«چون نزد آنان باز گردید، برای شما عذر می‌آورند؛ بگو عذر نیاورید.».. سوره توبه، آیه ۹۴.</ref>. [[سخنان امام سجاد]]{{ع}} در [[صحیفه]] درباره عذر را می‌توان به سه دسته تقسیم کرد:
-#{{متن قرآن|خُذِ الْعَفْوَ وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ وَأَعْرِضْ عَنِ الْجَاهِلِينَ}}<ref>«گذشت را در پیش گیر و به نیکی فرمان ده و از نادانان روی بگردان!» سوره اعراف، آیه ۱۹۹.</ref>.
+نخست، اموری که آن [[حضرت]] از آنها در نزد [[خدای متعال]] عذرخواهی می‌کند: {{متن حدیث|اللَّهُمَّ إِنِّي‏ أَعْتَذِرُ إِلَيْكَ‏ مِنْ‏ جَهْلِي}}<ref>دعای ۳۱.</ref>؛ خداوندا از [[نادانی]] خود، از حضرتت عذر می‌خواهم.
-#{{متن قرآن|وَجَاءَ الْمُعَذِّرُونَ مِنَ الْأَعْرَابِ لِيُؤْذَنَ لَهُمْ وَقَعَدَ الَّذِينَ كَذَبُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ سَيُصِيبُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ * لَيْسَ عَلَى الضُّعَفَاءِ وَلَا عَلَى الْمَرْضَى وَلَا عَلَى الَّذِينَ لَا يَجِدُونَ مَا يُنْفِقُونَ حَرَجٌ إِذَا نَصَحُوا لِلَّهِ وَرَسُولِهِ مَا عَلَى الْمُحْسِنِينَ مِنْ سَبِيلٍ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ * وَلَا عَلَى الَّذِينَ إِذَا مَا أَتَوْكَ لِتَحْمِلَهُمْ قُلْتَ لَا أَجِدُ مَا أَحْمِلُكُمْ عَلَيْهِ تَوَلَّوْا وَأَعْيُنُهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ حَزَنًا أَلَّا يَجِدُوا مَا يُنْفِقُونَ * إِنَّمَا السَّبِيلُ عَلَى الَّذِينَ يَسْتَأْذِنُونَكَ وَهُمْ أَغْنِيَاءُ رَضُوا بِأَنْ يَكُونُوا مَعَ الْخَوَالِفِ وَطَبَعَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ}}<ref>«عذرآوران از تازیان بیابان‌نشین آمدند تا به آنان اجازه (ی جهاد) داده شود و آنان که به خداوند و پیامبرش دروغ گفته بودند خانه‌نشین شدند! به زودی از (میان) ایشان به کافران عذابی دردناک خواهد رسید * بر ناتوانان و بیماران و آنان که چیزی برای بخشیدن (به راه و راهیان جهاد) نمی‌یابند چون خیرخواه خداوند و پیامبرش باشند گناهی نیست؛ (آری) بر نیکوکاران ایرادی نیست و خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است * و نه بر کسانی که چون نزد تو آمدند تا آنان را سوار کنی گفتی چیزی نمی‌یابم تا بر آن سوارتان کنم؛ بازگشتند در حالی که چشم‌هاشان لبریز از اشک بود از غم اینکه چیزی نمی‌یافتند تا (در این راه) ببخشند * ایراد تنها بر کسانی است که با آنکه توانگرند، از تو اجازه (ی ترک جهاد) می‌خواهند؛ به این خشنودند که با واپس‌ماندگان (جهاد، از زنان و کودکان) همراه باشند و خداوند بر دل‌های آنان مهر نهاده است از این رو (چیزی) نمی‌دانند» سوره توبه، آیه ۹۰-۹۳.</ref>.
-#{{متن قرآن|سَيَقُولُ لَكَ الْمُخَلَّفُونَ مِنَ الْأَعْرَابِ شَغَلَتْنَا أَمْوَالُنَا وَأَهْلُونَا فَاسْتَغْفِرْ لَنَا يَقُولُونَ بِأَلْسِنَتِهِمْ مَا لَيْسَ فِي قُلُوبِهِمْ قُلْ فَمَنْ يَمْلِكُ لَكُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا إِنْ أَرَادَ بِكُمْ ضَرًّا أَوْ أَرَادَ بِكُمْ نَفْعًا بَلْ كَانَ اللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا}}<ref>«جهادگریزان از تازی‌های بادیه‌نشین به زودی به تو خواهند گفت که دارایی‌ها و خانواده‌های ما، ما را مشغول داشت (و همراه شما نیامدیم) پس برای ما (از خداوند) آمرزش بخواه! به زبان، چیزی را می‌گویند که در دل ندارند؛ بگو: اگر خداوند بر آن باشد که زیانی یا سودی» سوره فتح، آیه ۱۱.</ref>.
+همچنین می‌فرماید: بار خدایا از پیشگاهت عذر می‌خواهم در [[حق]] ستمدیده‌ای که در حضور من بر او [[ستم]] رفته و من یاریش ننمودم، و از احسانی که در حقم شده شکرش را به جا نیاوردم و از بدکننده‌ای که از من پوزش خواسته و عذرش را نپذیرفته‌ام و از فقیری که از من [[حاجت]] خواسته و من خواست او را بر خواست خود ترجیح نداده‌ام، و از [[حق مؤمن]] حق‌داری که بر عهده‌ام مانده و آن را ادا ننموده‌ام و از [[عیب]] مؤمنی که بر من آشکار گشته و آن را نپوشانده‌ام و از هر مصیبتی که برای من پیش آمده و از آن دوری نجستم. بارالها به خاطر همه آنها و آنچه مانند آنهاست از حضرتت عذر می‌خواهم<ref>نیایش سی‌و‌هشتم.</ref>.
-#{{متن قرآن|وَإِذَا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ أَنْ آمِنُوا بِاللَّهِ وَجَاهِدُوا مَعَ رَسُولِهِ اسْتَأْذَنَكَ أُولُو الطَّوْلِ مِنْهُمْ وَقَالُوا ذَرْنَا نَكُنْ مَعَ الْقَاعِدِينَ}}<ref>«و چون سوره‌ای فرو فرستاده شود که به خداوند ایمان آورید و همراه با پیامبرش جهاد کنید، توانمندان از ایشان، از تو اجازه می‌گیرند و می‌گویند: بگذار تا ما با خانه‌نشینان بمانیم» سوره توبه، آیه ۸۶.</ref>.
+چنان‌که ملاحظه می‌شود عذرخواهی حضرت دامنه وسیعی از فعالیت‌های شخصی و مسئولیت‌های [[اجتماعی]] را فرا می‌گیرد.
-==نکات==
+دوم، چگونگی اوصاف عذرخواهی است: عذرخواهی از روی [[صدق]] و [[راستی]]<ref>نیایش چهل‌و‌پنجم.</ref>؛ و عذرخواهی از روی [[ندامت]] و [[پشیمانی]]<ref>نیایش سی‌و‌هشتم.</ref>؛ و عذرخواهی که [[فرد]] را از [[گناه]] دوباره باز دارد<ref>نیایش سی‌و‌هشتم.</ref>.
-در آیات فوق این موضوعات مطرح گردیده است:
+سوم، بیان این [[حقیقت]] است که خدای متعال با دادن نیروی [[عقل]] و [[فرستادن پیامبران]] و آنگاه قرار دادن [[توبه]] و سهولت آن در [[اسلام]] [[راه]] هرگونه عذر را بسته و به [[بنده]] خویش [[اتمام حجت]] فرموده است: «پس عذر کسی که از ورود به آن [[خانه]] [[غفلت]] کند پس از گشوده شدن در و به پا داشتن [[راهنما]] چه خواهد بود؟»<ref>نیایش چهل‌وپنجم.</ref>.
-#قبول عذر خطاکاران فرمان خداوند به پیامبر: {{متن قرآن|خُذِ الْعَفْوَ}} که برخی گویند: منظور قبول عذر مردم و ترک مؤاخذه آن‌ها در برابر بدرفتاری‌ها بوده است<ref>ترجمه مجمع البیان، ج۱۰، ص۱۴۴.</ref>؛
+بدون [[شک]] آنچه را که در [[توانایی]] ما نبوده از ما برداشته و جز در خور امکان ما به ما [[تکلیف]] نفرموده و ما را به غیر از کار آسان وا نداشته و در این زمینه برای هیچ یک از ما [[حجت]] و بهانه‌ای باقی نگذاشته است<ref>نیایش یکم.</ref>.<ref>ریاض السالکین فی شرح صحیفة سیدالساجدین{{ع}}، سیدعلی خان حسینی حسنی مدنی شیرازی، مؤسسة النشر الاسلامی، قم، ۱۴۰۹، چاپ اول؛ قرآن حکیم، ترجمه ناصر مکارم شیرازی، لسان العرب،، محمدبن منظور، نشر ادب حوزه، قم، ۱۴۰۵.</ref>.<ref>[[امیر شیرزاد|شیرزاد، امیر]]، [[دانشنامه صحیفه سجادیه (کتاب)|مقاله «عذر»، دانشنامه صحیفه سجادیه]]، ص ۳۳۰.</ref>
-#پذیرش عذر شرکت نکردن در جهاد مشروط به اخلاص شخص نسبت به خدا و رسولش: {{متن قرآن|إِذَا نَصَحُوا لِلَّهِ وَرَسُولِهِ مَا عَلَى الْمُحْسِنِينَ مِنْ سَبِيلٍ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ}}؛
-#عذر تراشی بادیه نشینان، جهت اجازه عدم شرکت در جهاد، از پیامبر: {{متن قرآن|سَيَقُولُ لَكَ الْمُخَلَّفُونَ مِنَ الْأَعْرَابِ شَغَلَتْنَا أَمْوَالُنَا وَأَهْلُونَا فَاسْتَغْفِرْ لَنَا يَقُولُونَ بِأَلْسِنَتِهِمْ مَا لَيْسَ فِي قُلُوبِهِمْ قُلْ فَمَنْ يَمْلِكُ لَكُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا إِنْ أَرَادَ بِكُمْ ضَرًّا أَوْ أَرَادَ بِكُمْ نَفْعًا}}<ref>[[محمد جعفر سعیدیان‌فر|سعیدیان‌فر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)|فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم]]، ج۲، ص ۵۱.</ref>.
 == جستارهای وابسته ==
 ==منابع==
-# [[پرونده:55210091.jpg|22px]] [[محمد جعفر سعیدیان‌فر|سعیدیان‌فر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۲ (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم''']]
+# [[پرونده:1100609.jpg|22px]] [[امیر شیرزاد|شیرزاد، امیر]]، [[دانشنامه صحیفه سجادیه (کتاب)|'''مقاله «عذر»، دانشنامه صحیفه سجادیه''']]
 ==پانویس==
-{{یادآوری پانویس}}
 {{پانویس2}}
 [[رده:عذر]]
 [[رده:مدخل]]