تعلیم و تربیت: تفاوت میان نسخهها
جز (جایگزینی متن - '{{خرد}}' به '{{ویرایش غیرنهایی}}') |
(←پانویس) |
||
| (۲۸ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۵ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{ | {{مدخل مرتبط | ||
| موضوع مرتبط = تربیت | |||
| عنوان مدخل = | |||
| مداخل مرتبط = [[تعلیم و تربیت در قرآن]] - [[تعلیم و تربیت در نهج البلاغه]] - [[تعلیم و تربیت در حقوق اسلامی]] - [[تعلیم و تربیت در معارف و سیره علوی]] - [[تعلیم و تربیت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] | |||
| پرسش مرتبط = | |||
}} | |||
== معناشناسی لغوی == | |||
[[تعلیم]] مصدر باب تفعیل از ریشه "ع ـ ل ـ م" و به معنای [[آموختن]] و آگاهانیدن است<ref>لغت نامه، ج۴، ص۵۹۷۱، «تعلیم».</ref>. [[تعلیم]]، [[آگاهی]] دادن و [[تعلّم]] [[آگاه]] شدن نفس به یک موضوع است<ref>مقاییس اللغه، ج۴، ص۱۱۰، «علم».</ref>. برخی گفتهاند: [[تعلیم]]، بر خلاف اِعلام، ویژه اموری است که با تکرار و فراوانی همراه باشند، به گونهای که اثری از آنها در [[ذهن]] متعلّم پدید آید<ref>مفردات، ص۵۸۰؛ نثر طوبی، ج۲، ص۱۸۳، «علم».</ref>، بر همین اساس میتوان گفت [[تعلیم]] بیان و روشن کردن چیزهایی است که شخص [[جاهل]] به کمک آنها عالم میشود<ref>مجمع البیان، ج۹، ص۲۹۹.</ref><ref>[http://www.maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/۷/۵۹.htm دائرة المعارف قرآن کریم، ج ۷، ص ۶۴۹]</ref>. | |||
در تفاوت بین تعلیم و تربیت میتوان گفت "[[تربیت]]" معنایی دامنهدار و گسترده دارد، در حالی که واژه "[[تعلیم]]" از نظر مدلول، جزئی از [[تربیت]] یا وسیلهای از وسایل آن است. [[تربیت]] یعنی [[برانگیختن]] و پرورش استعدادها و قوای گوناگون [[انسان]] که باید با کوشش خود متربّی نیز توأم گردد تا به منتهای کمال خود برسد. [[تعلیم]] با مفهوم محدود آن عبارت است از تلقین و ایصال و انتقال معلومات به اذهان [[شاگردان]]<ref>اسلام و تعلیم و تربیت، ص۱۵.</ref>، بر این اساس اگر [[تربیت]] به صورت مطلق و به [[تنهایی]] به کار رود مفهوم [[تعلیم]] را نیز در برمیگیرد؛ اما وقتی با [[تعلیم]] همراه گردد معنای آن محدود و متمایز میشود، به هر روی، عطف تعلیم و تربیت بر این نکته دلالت میکند که تحقّق هریک از این دو و سودمند بودن آن برای [[بشر]]، منوط به تحقّق دیگری است، از همینرو در حوزه معنایی [[علم]] در [[قرآن]]، از سویی [[حلم]] را دربرمیگیرد و از سوی دیگر با واژههایی نظیر [[معرفت]]، [[فقه]]، [[حکمت]] و [[شعور]] مرتبط میشود<ref>Encyclopedia of lslam: llm.</ref><ref>[http://www.maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/۷/۵۹.htm دائرة المعارف قرآن کریم، ج ۷، ص ۶۴۹]</ref>. | |||
==تعلیم و تربیت یکی از | == تعلیم و تربیت یکی از [[فلسفههای بعثت]] == | ||
{{اصلی|فلسفه بعثت}} | |||
تعلیم و تربیت پایه همه [[کمالات انسانی]] است؛ و هیچ [[انسانی]] بدون [[آگاهی]] و [[معرفت]] و [[تربیت]] صحیح به هیچ کمالی نمیرسد. البتّه برای رسیدن به هر نوع کمالی لازم است [[انسان]] علاوه بر [[شناخت]] تواناییهای خود آنها را در جهت [[هدف]] خاص خویش قرار دهد و از هدر رفتن آنها جلوگیری کند. منظور از [[تربیت]]، هدفمند کردن تواناییهای [[جسم]] و [[روح]] و متمرکز کردن در جهت و هدفی است که موجب کمال و [[سعادت انسان]] است. [[هدف از خلقت انسان]] [[عبادت]] و [[بندگی]] [[خداوند متعال]] است. پس باید تعلیم و تربیت او نیز دور این محور بچرخد. [[انسان]] باید بداند که دوری از آن موجب [[تباهی]] و تیره روزی اوست. و چون این امر اهمیّت فراوانی دارد و ممکن است [[انسان]] به خاطر عدم تعلیم و تربیت درست از راهِ [[بندگی]] و [[عبادت]] [[خداوند متعال]] [[منحرف]] گردد؛ [[خداوند متعال]] پیامبرانش را پی در پی به سوی بندگانش گسیل داشته تا آنان را از دشواریها و [[مشکلات]] این راه [[آگاه]] سازند، اسباب لازم برای رسیدن به اوج [[کمال انسانی]] را به او یاد آوری کنند و شیوههای [[تربیت]] و [[تزکیه نفس]] را به او بیاموزند. تا او با رام کردن نفس خویش و قرار دادن آن در مسیر [[هدف]] انسانیاش، به سوی آیندهای روشن در حرکت باشد. [[خدای تعالی]] میفرماید: {{متن قرآن|هُوَ الَّذِى بَعَثَ فىِ الْأُمِّيِّنَ رَسُولًا مِّنهُْمْ يَتْلُواْ عَلَيهِْمْ ءَايَاتِهِ وَ يُزَكِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَ الحِْكْمَةَ وَ إِن كاَنُواْ مِن قَبْلُ لَفِى ضَلَالٍ مُّبِين}}<ref> اوست که در میان نانویسندگان (عرب)، پیامبری از خود آنان برانگیخت که بر ایشان آیاتش را میخواند و آنها را پاکیزه میگرداند و به آنان کتاب (قرآن) و فرزانگی میآموزد و به راستی پیش از آن در گمراهی آشکاری بودند؛ سوره جمعه، آیه:۲.</ref>، {{متن قرآن|رَبَّنَا وَ ابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًا مِّنهُْمْ يَتْلُواْ عَلَيهِْمْ ءَايَاتِكَ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَ الحِْكْمَةَ وَ يُزَكِّيهِمْ إِنَّكَ أَنتَ الْعَزِيزُ الحَْكِيمُ}}<ref> پروردگارا! و در میان آنان از خودشان پیامبری را که آیههایت را برای آنها میخواند و به آنان کتاب (آسمانی) و فرزانگی میآموزد و به آنها پاکیزگی میبخشد، برانگیز! بیگمان تویی که پیروزمند فرزانهای؛ سوره بقره، آیه:۱۲۹.</ref> هرچند این [[آیات]] درباره [[پیامبر گرامی اسلام]] {{صل}} نازل شده اما روشن است این امر اختصاص به ایشان ندارد و در مورد همه [[پیامبران]] و [[رسولان الهی]] صادق است. و شکّی نیست که یکی از [[وظایف]] مهمّ همه آنها تعلیم و تربیت بوده است<ref>[[محمد بیابانی اسکوئی]]، [[نبوت (کتاب)|نبوت]]، ص۱۰۷.</ref>. | |||
==[[تعلیم]]، [[تربیت]] و [[تزکیه]]== | == [[تعلیم]]، [[تربیت]] و [[تزکیه]] == | ||
==ویژگیهای معلّم و متعلّم== | == ویژگیهای معلّم و متعلّم == | ||
==روشهای تعلیم در قرآن== | == روشهای تعلیم در قرآن == | ||
===روشهای مستقیم=== | === روشهای مستقیم === | ||
===روشهای غیر مستقیم=== | === روشهای غیر مستقیم === | ||
==معلمان و مربیان قرآنی== | == معلمان و مربیان قرآنی == | ||
==منابع== | == منابع == | ||
{{منابع}} | |||
# [[پرونده:000058.jpg|22px]] [[محمود کریمی|کریمی، محمود]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۷ (کتاب)|'''دائرةالمعارف قرآن کریم ج۷''']] | |||
{{پایان منابع}} | |||
==پانویس== | == پانویس == | ||
{{ | {{پانویس}} | ||
[[رده:تربیت]] | |||
[[رده:تعلیم | [[رده:تعلیم]] | ||
[[رده:آموزش]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۲۱ اکتبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۴۸
این مدخل زیرشاخهٔ بحث تربیت است. تعلیم و تربیت از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: تعلیم و تربیت در قرآن - تعلیم و تربیت در نهج البلاغه - تعلیم و تربیت در حقوق اسلامی - تعلیم و تربیت در معارف و سیره علوی - تعلیم و تربیت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی - پرسش مرتبط نداردمعناشناسی لغوی
تعلیم مصدر باب تفعیل از ریشه "ع ـ ل ـ م" و به معنای آموختن و آگاهانیدن است[۱]. تعلیم، آگاهی دادن و تعلّم آگاه شدن نفس به یک موضوع است[۲]. برخی گفتهاند: تعلیم، بر خلاف اِعلام، ویژه اموری است که با تکرار و فراوانی همراه باشند، به گونهای که اثری از آنها در ذهن متعلّم پدید آید[۳]، بر همین اساس میتوان گفت تعلیم بیان و روشن کردن چیزهایی است که شخص جاهل به کمک آنها عالم میشود[۴][۵].
در تفاوت بین تعلیم و تربیت میتوان گفت "تربیت" معنایی دامنهدار و گسترده دارد، در حالی که واژه "تعلیم" از نظر مدلول، جزئی از تربیت یا وسیلهای از وسایل آن است. تربیت یعنی برانگیختن و پرورش استعدادها و قوای گوناگون انسان که باید با کوشش خود متربّی نیز توأم گردد تا به منتهای کمال خود برسد. تعلیم با مفهوم محدود آن عبارت است از تلقین و ایصال و انتقال معلومات به اذهان شاگردان[۶]، بر این اساس اگر تربیت به صورت مطلق و به تنهایی به کار رود مفهوم تعلیم را نیز در برمیگیرد؛ اما وقتی با تعلیم همراه گردد معنای آن محدود و متمایز میشود، به هر روی، عطف تعلیم و تربیت بر این نکته دلالت میکند که تحقّق هریک از این دو و سودمند بودن آن برای بشر، منوط به تحقّق دیگری است، از همینرو در حوزه معنایی علم در قرآن، از سویی حلم را دربرمیگیرد و از سوی دیگر با واژههایی نظیر معرفت، فقه، حکمت و شعور مرتبط میشود[۷][۸].
تعلیم و تربیت یکی از فلسفههای بعثت
تعلیم و تربیت پایه همه کمالات انسانی است؛ و هیچ انسانی بدون آگاهی و معرفت و تربیت صحیح به هیچ کمالی نمیرسد. البتّه برای رسیدن به هر نوع کمالی لازم است انسان علاوه بر شناخت تواناییهای خود آنها را در جهت هدف خاص خویش قرار دهد و از هدر رفتن آنها جلوگیری کند. منظور از تربیت، هدفمند کردن تواناییهای جسم و روح و متمرکز کردن در جهت و هدفی است که موجب کمال و سعادت انسان است. هدف از خلقت انسان عبادت و بندگی خداوند متعال است. پس باید تعلیم و تربیت او نیز دور این محور بچرخد. انسان باید بداند که دوری از آن موجب تباهی و تیره روزی اوست. و چون این امر اهمیّت فراوانی دارد و ممکن است انسان به خاطر عدم تعلیم و تربیت درست از راهِ بندگی و عبادت خداوند متعال منحرف گردد؛ خداوند متعال پیامبرانش را پی در پی به سوی بندگانش گسیل داشته تا آنان را از دشواریها و مشکلات این راه آگاه سازند، اسباب لازم برای رسیدن به اوج کمال انسانی را به او یاد آوری کنند و شیوههای تربیت و تزکیه نفس را به او بیاموزند. تا او با رام کردن نفس خویش و قرار دادن آن در مسیر هدف انسانیاش، به سوی آیندهای روشن در حرکت باشد. خدای تعالی میفرماید: ﴿هُوَ الَّذِى بَعَثَ فىِ الْأُمِّيِّنَ رَسُولًا مِّنهُْمْ يَتْلُواْ عَلَيهِْمْ ءَايَاتِهِ وَ يُزَكِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَ الحِْكْمَةَ وَ إِن كاَنُواْ مِن قَبْلُ لَفِى ضَلَالٍ مُّبِين﴾[۹]، ﴿رَبَّنَا وَ ابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًا مِّنهُْمْ يَتْلُواْ عَلَيهِْمْ ءَايَاتِكَ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَ الحِْكْمَةَ وَ يُزَكِّيهِمْ إِنَّكَ أَنتَ الْعَزِيزُ الحَْكِيمُ﴾[۱۰] هرچند این آیات درباره پیامبر گرامی اسلام (ص) نازل شده اما روشن است این امر اختصاص به ایشان ندارد و در مورد همه پیامبران و رسولان الهی صادق است. و شکّی نیست که یکی از وظایف مهمّ همه آنها تعلیم و تربیت بوده است[۱۱].
تعلیم، تربیت و تزکیه
ویژگیهای معلّم و متعلّم
روشهای تعلیم در قرآن
روشهای مستقیم
روشهای غیر مستقیم
معلمان و مربیان قرآنی
منابع
پانویس
- ↑ لغت نامه، ج۴، ص۵۹۷۱، «تعلیم».
- ↑ مقاییس اللغه، ج۴، ص۱۱۰، «علم».
- ↑ مفردات، ص۵۸۰؛ نثر طوبی، ج۲، ص۱۸۳، «علم».
- ↑ مجمع البیان، ج۹، ص۲۹۹.
- ↑ دائرة المعارف قرآن کریم، ج ۷، ص ۶۴۹
- ↑ اسلام و تعلیم و تربیت، ص۱۵.
- ↑ Encyclopedia of lslam: llm.
- ↑ دائرة المعارف قرآن کریم، ج ۷، ص ۶۴۹
- ↑ اوست که در میان نانویسندگان (عرب)، پیامبری از خود آنان برانگیخت که بر ایشان آیاتش را میخواند و آنها را پاکیزه میگرداند و به آنان کتاب (قرآن) و فرزانگی میآموزد و به راستی پیش از آن در گمراهی آشکاری بودند؛ سوره جمعه، آیه:۲.
- ↑ پروردگارا! و در میان آنان از خودشان پیامبری را که آیههایت را برای آنها میخواند و به آنان کتاب (آسمانی) و فرزانگی میآموزد و به آنها پاکیزگی میبخشد، برانگیز! بیگمان تویی که پیروزمند فرزانهای؛ سوره بقره، آیه:۱۲۹.
- ↑ محمد بیابانی اسکوئی، نبوت، ص۱۰۷.