راسخ در علم در قرآن

این مدخل زیرشاخهٔ بحث راسخ در علم است. راسخ در علم از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود: راسخ در علم در لغت - راسخ در علم در قرآن - راسخ در علم در حدیث - راسخ در علم در کلام اسلامی - راسخ در علم در معارف و سیره علوی - پرسش‌های مرتبط

مقدمه

موضوع راسخان در علم در دو آیه از قرآن کریم آمده است:

1. ﴿هُوَ الَّذِيَ أَنزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُّحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاء الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاء تَأْوِيلِهِ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلاَّ اللَّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِّنْ عِندِ رَبِّنَا وَمَا يَذَّكَّرُ إِلاَّ أُوْلُواْ الأَلْبَابِ﴾
2. ﴿لَّكِنِ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ مِنْهُمْ وَالْمُؤْمِنُونَ يُؤْمِنُونَ بِمَا أُنزِلَ إِلَيْكَ وَمَا أُنزِلَ مِن قَبْلِكَ وَالْمُقِيمِينَ الصَّلاةَ وَالْمُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَالْمُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ أُوْلَئِكَ سَنُؤْتِيهِمْ أَجْرًا عَظِيمًا﴾

از آغاز دوران تفسیر، مفسران و قرآن‌پژوهان اختلاف داشته‌اند که "واو" در ﴿وَالرَّاسِخُونَ﴾ در آیه اول برای عطف است یا استیناف و بر اثر این اختلاف، اختلاف معنا پدید می‌آید، اگر ﴿وَالرَّاسِخُونَ﴾ عطف به ﴿اللَّهُ﴾ باشد چنان که بیشتر مفسران شیعه معتقدند معنای آیه چنین است: تأویل آیات متشابه را کسی نمی‌داند مگر خدا و راسخان در علم و اگر "واو" برای استیناف باشد، معنای آیه چنین است: تأویل آیات متشابه را تنها خداوند می‌داند.

مصداق راسخان در علم

در روایتی آمده است رسول اکرم (ص) برترین راسخین در علم است.

هر چند در قرآن راسخین در علم تنها در میان امت اسلامی نیستند، در اهل کتاب هم راسخ در علم وجود دارند: ﴿لَكِنِ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ مِنْهُمْ وَالْمُؤْمِنُونَ يُؤْمِنُونَ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ﴾. بنابراین مخصوص بودن، به معنای جهل دیگران به علم تأویل نیست، بلکه به این معناست که در مقام تأویل دارای مرتبه‌ای برتر از آنان است. این معنا از طرق اهل سنت ابن عباس هم نقل شده، چنانکه از امام باقر (ع) نقل شده که فرموده: «کان رسول الله أفضل الراسخین فی العلم قد علم جمیع ما أنزل الله علیه من التأویل و التنزیل و ما کان الله لینزل علیه شیئا لم یعلمه تأویله و هو و أوصیاؤه من بعده یعلمونه کله».

پرسش‌های وابسته

• رابطه مقام راسخان در علم با علوم معصوم چیست؟ (پرسش)
• رابطه مقام راسخان در علم با علوم غیب معصوم چیست؟ (پرسش)

منابع

1. اسعدی، محمد، معناشناسی راسخان در علم با تأکید بر کاربرد روایی
2. سعیدیان‌فر و ایازی، فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم