هدایت تکوینی در قرآن

این مدخل زیرشاخهٔ بحث هدایت تکوینی است. هدایت تکوینی از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود: هدایت تکوینی در قرآن - هدایت تکوینی در کلام اسلامی - هدایت تکوینی در معارف و سیره علوی - پرسش مرتبط ندارد

مقدمه

هدایت تکوینی هدایتی است که به امور تکوینی تعلق می‌گیرد؛ به این معنا که خداوند همه موجودات، اعم از جمادات، حیوانات و انسان‌ها را، بر مبنای تدبیر و ربوبیت خود به کمال مطلوبشان هدایت می‌نماید: ﴿مَا مِنْ دَابَّةٍ إِلَّا هُوَ آخِذٌ بِنَاصِيَتِهَا إِنَّ رَبِّي عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ﴾

غرایز حیوانات و انسان‌ها موجب می‌شود که آنها در مسیر تعیین شده الهی قدم بردارند: ﴿قَالَ رَبُّنَا الَّذِي أَعْطَى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدَى﴾. معنای این آیه چنین است: خداوند همه موجودات را خلق کرد و سپس هر یک را به اندازه خویش و به طریق زندگی و بقایش هدایت نمود. ﴿الَّذِي خَلَقَ فَسَوَّى * وَالَّذِي قَدَّرَ فَهَدَى﴾

بنابراین، خداوند همه موجودات را آفرید و راه‌های زندگی او را مشخص نمود و به سوی کمال وجودی‌اش رهبری فرمود. لفظ ﴿كُلَّ شَيْءٍ﴾ در آیه شریفه فوق‌الذکر، شامل همه موجودات، حتی جمادات نیز می‌شود. در این صورت باید گفت که همه آنها شعور دارند و به راه‌های کمال خویش هدایت شده‌اند. اساساً همه موجودات در حال تسبیح خداوند هستند؛ اما به زبانی که ما به آن واقف نیستیم: ﴿وَإِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَلَكِنْ لَا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ إِنَّهُ كَانَ حَلِيمًا غَفُورًا﴾. تسبیح پروردگار توسط همه موجودات بدین معناست که اولاً، آنها هدایت شده هستند و ثانیاً، با تسبیح خود دائماً از پروردگارطلب هدایت بیشتر می‌نماید؛ چنان که واژه تسبیح نیز بیانگر چنین معنایی است.

منابع

1. فیاض‌بخش و محسنی، ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴