بارداری در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۱ آوریل ۲۰۲۱، ساعت ۱۴:۲۹

متن این جستار آزمایشی و غیرنهایی است. برای اطلاع از اهداف و چشم انداز این دانشنامه به صفحه آشنایی با دانشنامه مجازی امامت و ولایت مراجعه کنید.

این مدخل مرتبط با مباحث پیرامون بارداری است. "بارداری" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:

بارداری در قرآن | بارداری در حدیث | بارداری در تاریخ اسلامی | بارداری در معارف و سیره رضوی

در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل بارداری (پرسش) قابل دسترسی خواهند بود.

بارداری در دانشنامه امام رضا

در قرآن به برخی از مسائل آبستنی و جنین‌شناسی اشاره شده است. قرآن برای تبیین مراحل تکوین جنین از سه مرحله نطفه، علقه و مضغه یاد کرده است ﴿كُلَّمَا أَرَادُوا أَنْ يَخْرُجُوا مِنْهَا مِنْ غَمٍّ أُعِيدُوا فِيهَا وَذُوقُوا عَذَابَ الْحَرِيقِ﴾^[۱]. در روایات منقول از امام رضا(ع) برای هر یک از مراحل جنین یک دوره زمانی مشخصی ذکر شده است. در روایتی نقل شده که جنین چهل روز نطفه و چهل روز علقه و چهل روز مضغه است^[۲]. در روایت دیگر برای هر مرحله سی روز تعیین شده است^[۳]. شیخ حر عاملی این اختلاف زمانی را اشاره به تفاوت جنین‌ها دانسته است^[۴]. در پزشکی سنتی نیز به مراحل تکوین جنین و دوره زمانی هر مرحله پرداخته‌اند. برخی از پزشکان معتقد بودند که نطفه بسته شده پس از ۳۵ تا ۴۵ روز بدل به پاره‌ای گوشت می‌شود و به صورت جنین در می‌آید. جنین ۳۵ روزه پس از هفتاد روز و جنین ۴۵ روزه پس از نود روز جنبیدن آغاز می‌کند ^[۵].

همچنین در قرآن به بعضی مسائل فقهی آبستنی و زایمان مانند عده زن باردار ﴿وَاللَّائِي يَئِسْنَ مِنَ الْمَحِيضِ مِنْ نِسَائِكُمْ إِنِ ارْتَبْتُمْ فَعِدَّتُهُنَّ ثَلَاثَةُ أَشْهُرٍ وَاللَّائِي لَمْ يَحِضْنَ وَأُولَاتُ الْأَحْمَالِ أَجَلُهُنَّ أَنْ يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ وَمَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مِنْ أَمْرِهِ يُسْرًا﴾^[۶] و وجوب نفقه دادن به او پس از طلاق تا هنگام زایمان ﴿أَسْكِنُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ سَكَنْتُمْ مِنْ وُجْدِكُمْ وَلَا تُضَارُّوهُنَّ لِتُضَيِّقُوا عَلَيْهِنَّ وَإِنْ كُنَّ أُولَاتِ حَمْلٍ فَأَنْفِقُوا عَلَيْهِنَّ حَتَّى يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ فَإِنْ أَرْضَعْنَ لَكُمْ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ وَأْتَمِرُوا بَيْنَكُمْ بِمَعْرُوفٍ وَإِنْ تَعَاسَرْتُمْ فَسَتُرْضِعُ لَهُ أُخْرَى﴾ ^[۷] و نیز به رنج‌هایی که مادران در دوران بارداری و زایمان و شیرخواری فرزندان می‌کشند﴿يَوْمَ تَرَوْنَهَا تَذْهَلُ كُلُّ مُرْضِعَةٍ عَمَّا أَرْضَعَتْ وَتَضَعُ كُلُّ ذَاتِ حَمْلٍ حَمْلَهَا وَتَرَى النَّاسَ سُكَارَى وَمَا هُمْ بِسُكَارَى وَلَكِنَّ عَذَابَ اللَّهِ شَدِيدٌ﴾^[۸] و به تبع آن بر فرزندان خود حقی پیدا می‌کنند ﴿وَوَصَّيْنَا الْإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ إِحْسَانًا حَمَلَتْهُ أُمُّهُ كُرْهًا وَوَضَعَتْهُ كُرْهًا وَحَمْلُهُ وَفِصَالُهُ ثَلَاثُونَ شَهْرًا حَتَّى إِذَا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَبَلَغَ أَرْبَعِينَ سَنَةً قَالَ رَبِّ أَوْزِعْنِي أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَعَلَى وَالِدَيَّ وَأَنْ أَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضَاهُ وَأَصْلِحْ لِي فِي ذُرِّيَّتِي إِنِّي تُبْتُ إِلَيْكَ وَإِنِّي مِنَ الْمُسْلِمِينَ﴾^[۹] اشاره شده است.

احادیث بسیاری نیز درباره احکام آبستنی (به دو معنای بارداری و جنین) و آبستن (زن باردار) و نکته‌های اخلاقی و بهداشتی آن نقل شده است و در فقه در باب‌های طهارت، صوم، تجارت، نکاح، طلاق، لعان، استیلاد، حدود و قصاص از آن سخن رفته است.

از قرآن و حدیث استفاده می‌شود که یکی از اهداف ازدواج، تولید مثل و بقای نسل است. قرآن در آیه ﴿...فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ...﴾^[۱۰] مسلمانان را به آمیزش با همسران و طلب آنچه خداوند برای آنان نوشته فرمان داده است. مفسران گفته‌اند مراد از آنچه خدا برای انسان‌ها نوشته طلب فرزند است^[۱۱]. در آیه ﴿نِسَاؤُكُمْ حَرْثٌ لَكُمْ فَأْتُوا حَرْثَكُمْ أَنَّى شِئْتُمْ...﴾^[۱۲] نیز قرآن از زنان به عنوان کشتزار یاد کرده است که نشان می‌دهد یکی از اهداف آمیزش تولید مثل و بقای نسل است^[۱۳].^[۱۴]^[۱۵]

جستارهای وابسته

منابع

برجی، یعقوب علی، مقاله «آبستنی»، دانشنامه امام رضا

پانویس

↑ «هر بار که از دلتنگی و اندوه بخواهند از آن (دوزخ) بیرون روند بازشان می‌گردانند و (به آنان می‌گویند) عذاب آتش سوزان را بچشید!» سوره حج، آیه ۲۲.
↑ الکافی، ج۶، ص۱۶.
↑ وسائل الشیعة، ج۷، ص۱۴۲.
↑ وسائل الشیعة، ج۷، ص۱۴۲.
↑ الأغراض الطبیة، ص۱۷۵.
↑ «و آن زنانتان که از حیض ناامیدند اگر در کارشان تردید دارید، عده آنان سه ماه است (نیز) عدّه زنانی که حیض ندیده‌اند؛ و عدّه زنان باردار این است که بزایند و هر که از خداوند پروا کند برای او در کار وی آسانی پدید می‌آورد» سوره طلاق، آیه ۴.
↑ «آنان را در همانجا که خود به اندازه توانگریتان جای دارید، جا دهید و به آنها زیان مرسانید برای آنکه (زندگی را) برایشان تنگ گیرید و اگر باردارند به آنان نفقه دهید تا هنگامی که بزایند و اگر برای شما (به نوزاد) شیر دهند مزدشان را بپردازید و میان خویش به شایستگی رایزنی کنید و اگر (در توافق) دشواری دارید دیگری او را شیر دهد» سوره طلاق، آیه ۶.
↑ «روزی که آن را می‌بینید، هر زنی که شیر می‌دهد، نوزاد شیری‌اش را از یاد می‌برد و هر آبستنی بار خود فرو می‌نهد و مردم را مست می‌بینی و مست نیستند اما عذاب خداوند سخت است» سوره حج، آیه ۲.
↑ «و به آدمی سپرده‌ایم که به پدر و مادرش نیکی کند؛ مادرش او را به دشواری آبستن بوده و به دشواری زاده است -و بارداری و از شیر گرفتنش سی ماه است- تا چون به رشد کامل رسد و چهل ساله شود بگوید: پروردگارا در دلم افکن تا نعمتت را که به من و پدر و مادرم بخشیده‌ای سپاس بگزارم و کردار شایسته‌ای که تو را خشنود کند به جای آرم و برای من، در دودمانم شایستگی نه که من به سوی تو بازگشته‌ام و من از فرمانبردارانم» سوره احقاف، آیه ۱۵.
↑ «اکنون (می‌توانید) با آنان آمیزش کنید و آنچه خداوند برای شما مقرّر داشته است باز جویید» سوره بقره، آیه ۱۸۷.
↑ مجمع البیان، ج۲، ص۲۲؛ المیزان، ج۲، ص۵۰۵؛ التفسیر الکبیر، ج۵، ص۱۱۸.
↑ «همسرانتان کشتگاه شمایند، هر جا (و هر گاه) که خواهید به کشتگاه خود درآیید» سوره بقره، آیه ۲۲۳.
↑ جامع البیان، ج۲، ص۵۳۴؛ المیزان، ج۲، ص۲۱۳.
↑ الکافی، ج۲، ص۳۲۰؛ وسائل الشیعة، ج۲۰، ص۲۴۱.
↑ برجی، یعقوب علی، مقاله «آبستنی»، دانشنامه امام رضا، ج۱، ص ۱۸.

[1] «هر بار که از دلتنگی و اندوه بخواهند از آن (دوزخ) بیرون روند بازشان می‌گردانند و (به آنان می‌گویند) عذاب آتش سوزان را بچشید!» سوره حج، آیه ۲۲.

[2] الکافی، ج۶، ص۱۶.

[3] وسائل الشیعة، ج۷، ص۱۴۲.

[4] وسائل الشیعة، ج۷، ص۱۴۲.

[5] الأغراض الطبیة، ص۱۷۵.

[6] «و آن زنانتان که از حیض ناامیدند اگر در کارشان تردید دارید، عده آنان سه ماه است (نیز) عدّه زنانی که حیض ندیده‌اند؛ و عدّه زنان باردار این است که بزایند و هر که از خداوند پروا کند برای او در کار وی آسانی پدید می‌آورد» سوره طلاق، آیه ۴.

[7] «آنان را در همانجا که خود به اندازه توانگریتان جای دارید، جا دهید و به آنها زیان مرسانید برای آنکه (زندگی را) برایشان تنگ گیرید و اگر باردارند به آنان نفقه دهید تا هنگامی که بزایند و اگر برای شما (به نوزاد) شیر دهند مزدشان را بپردازید و میان خویش به شایستگی رایزنی کنید و اگر (در توافق) دشواری دارید دیگری او را شیر دهد» سوره طلاق، آیه ۶.

[8] «روزی که آن را می‌بینید، هر زنی که شیر می‌دهد، نوزاد شیری‌اش را از یاد می‌برد و هر آبستنی بار خود فرو می‌نهد و مردم را مست می‌بینی و مست نیستند اما عذاب خداوند سخت است» سوره حج، آیه ۲.

[9] «و به آدمی سپرده‌ایم که به پدر و مادرش نیکی کند؛ مادرش او را به دشواری آبستن بوده و به دشواری زاده است -و بارداری و از شیر گرفتنش سی ماه است- تا چون به رشد کامل رسد و چهل ساله شود بگوید: پروردگارا در دلم افکن تا نعمتت را که به من و پدر و مادرم بخشیده‌ای سپاس بگزارم و کردار شایسته‌ای که تو را خشنود کند به جای آرم و برای من، در دودمانم شایستگی نه که من به سوی تو بازگشته‌ام و من از فرمانبردارانم» سوره احقاف، آیه ۱۵.

[10] «اکنون (می‌توانید) با آنان آمیزش کنید و آنچه خداوند برای شما مقرّر داشته است باز جویید» سوره بقره، آیه ۱۸۷.

[11] مجمع البیان، ج۲، ص۲۲؛ المیزان، ج۲، ص۵۰۵؛ التفسیر الکبیر، ج۵، ص۱۱۸.

[12] «همسرانتان کشتگاه شمایند، هر جا (و هر گاه) که خواهید به کشتگاه خود درآیید» سوره بقره، آیه ۲۲۳.

[13] جامع البیان، ج۲، ص۵۳۴؛ المیزان، ج۲، ص۲۱۳.

[14] الکافی، ج۲، ص۳۲۰؛ وسائل الشیعة، ج۲۰، ص۲۴۱.

[15] برجی، یعقوب علی، مقاله «آبستنی»، دانشنامه امام رضا، ج۱، ص ۱۸.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

@@ خط ۹: / خط ۹: @@
 <div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;">
-==مقدمه==
+==بارداری در دانشنامه امام رضا==
 در [[قرآن]] به برخی از مسائل آبستنی و جنین‌شناسی اشاره شده است. قرآن برای تبیین مراحل [[تکوین]] جنین از سه مرحله نطفه، علقه و مضغه یاد کرده است {{متن قرآن|كُلَّمَا أَرَادُوا أَنْ يَخْرُجُوا مِنْهَا مِنْ غَمٍّ أُعِيدُوا فِيهَا وَذُوقُوا عَذَابَ الْحَرِيقِ}}<ref> «هر بار که از دلتنگی و اندوه بخواهند از آن (دوزخ) بیرون روند بازشان می‌گردانند و (به آنان می‌گویند) عذاب آتش سوزان را بچشید!» سوره حج، آیه ۲۲.</ref>. در [[روایات]] منقول از [[امام رضا]]{{ع}} برای هر یک از مراحل جنین یک دوره زمانی مشخصی ذکر شده است. در روایتی نقل شده که جنین [[چهل]] [[روز]] نطفه و چهل روز علقه و چهل روز مضغه است<ref>الکافی، ج۶، ص۱۶.</ref>. در [[روایت]] دیگر برای هر مرحله سی روز [[تعیین]] شده است<ref>وسائل الشیعة، ج۷، ص۱۴۲.</ref>. [[شیخ حر عاملی]] این [[اختلاف]] زمانی را اشاره به تفاوت جنین‌ها دانسته است<ref>وسائل الشیعة، ج۷، ص۱۴۲.</ref>. در پزشکی سنتی نیز به مراحل تکوین جنین و دوره زمانی هر مرحله پرداخته‌اند. برخی از پزشکان [[معتقد]] بودند که نطفه بسته شده پس از ۳۵ تا ۴۵ روز بدل به پاره‌ای گوشت می‌شود و به صورت جنین در می‌آید. جنین ۳۵ [[روزه]] پس از هفتاد روز و جنین ۴۵ روزه پس از نود روز جنبیدن آغاز می‌کند <ref>الأغراض الطبیة، ص۱۷۵.</ref>.